Niêntbm n hiệfbno u Chưzeoh ơffel ng-thálpqa nh Gia-khálpqa nh thứrrrs bẩqyrj y, mùbycf a Xuâzwbz n thálpqa ng giêntbm ng ngàzwbz y 26; bêntbm n Tốlqku ng làzwbz niêntbm n hiệfbno u Trịyiyq -bìrcxu nh nălrzx m thứrrrs ba đxlsn ờhseq i vua Anh-tônxed ng (1066). Khắyfxa p giảwzrz i đxlsn ấntbm t Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t đxlsn ềjlwj u nhưzeoh rung đxlsn ộgtmq ng lêntbm n. Vìrcxu phálpqa o nổjpvt , phálpqa o thălrzx ng thiêntbm n, ngựwzrz a phi, trốlqku ng đxlsn álpqa nh, chuônxed ng khua. Trêntbm n đxlsn ưzeoh ờhseq ng phốlqku ngựwzrz a trạnjzs m chạnjzs y nhưzeoh bay đxlsn ểjoka đxlsn em chỉkisr dụurko đxlsn ếflem n cálpqa c trấntbm n, cálpqa c châzwbz u, cálpqa c quậmuxr n khẩqyrj n cấntbm p. Trong chỉkisr dụurko , nhàzwbz vua loan bálpqa o cho toàzwbz n dâzwbz n biếflem t, Ỷutkq -Lan phu nhâzwbz n sinh hoàzwbz ng nam. Chiếflem u chỉkisr gồlqku m ba đxlsn iềjlwj u chínsrq nh: mộgtmq t làzwbz mởecgv rộgtmq ng nhàzwbz tùbycf đxlsn ạnjzs i xálpqa thiêntbm n hạnjzs , bấntbm t kểjoka tộgtmq i đxlsn ãdpoq thàzwbz nh álpqa n hay chưzeoh a. Hai làzwbz xálpqa thuếflem mộgtmq t nălrzx m, cùbycf ng tha thuếflem cho nhữfqvn ng ngưzeoh ờhseq i nợjrus từwucz nhữfqvn ng nălrzx m trưzeoh ớmlqz c. Ba làzwbz kểjoka từwucz ngàzwbz y 25 thálpqa ng giêntbm ng giờhseq Hợjrus i, cảwzrz i nguyêntbm n làzwbz Long-chưzeoh ơffel ng Thiêntbm n-tựwzrz thứrrrs nhấntbm t.
Khắyfxa p cálpqa c đxlsn ềjlwj n, chùbycf a, miếflem u mạnjzs o đxlsn ềjlwj u tổjpvt chứrrrs c lễifnc tạnjzs Trờhseq i, Phậmuxr t, chưzeoh Liệfbno t-tổjpvt Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t, Tiêntbm n-hoàzwbz ng triềjlwj u Lývogd đxlsn ãdpoq cho nhàzwbz vua mộgtmq t hoàzwbz ng nam.
Rồlqku i nhữfqvn ng huyềjlwj n-thoạnjzs i vềjlwj thálpqa i-tửfyni Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c đxlsn ưzeoh ợjrus c ngưzeoh ờhseq i ngưzeoh ờhseq i thi nhau kểjoka :
«... Đqyrj êntbm m 25 thálpqa ng giêntbm ng, giờhseq Hợjrus i, vônxed tìrcxu nh tônxed i ra sâzwbz n nhìrcxu n trờhseq i, thìrcxu thấntbm y hàzwbz o quang sálpqa ng rựwzrz c, cójlwj tiếflem ng nhãdpoq nhạnjzs c vang lừwucz ng, mùbycf i hưzeoh ơffel ng thơffel m ngàzwbz o ngạnjzs t. Rồlqku i từwucz cõjlwj i trờhseq i cao thălrzx m thẳspgb m, Thanh-y đxlsn ồlqku ng tửfyni đxlsn ang cỡyuoh i con rồlqku ng vàzwbz ng, cójlwj hàzwbz ng trălrzx m hàzwbz ng nghìrcxu n thiêntbm n binh, thiêntbm n tưzeoh ớmlqz ng bay theo phòxzao tálpqa . Rồlqku ng vàzwbz ng đxlsn álpqa p xuốlqku ng cung Ỷutkq -Lan trong Hoàzwbz ng-thàzwbz nh. Đqyrj úxntx ng giờhseq đxlsn ójlwj Ỷutkq -Lan phu nhâzwbz n sinh hoàzwbz ng nam. Mônxed Phậmuxr t, thìrcxu ra Thálpqa i-tửfyni giálpqa ng sinh đxlsn úxntx ng nhưzeoh giấntbm c mộgtmq ng hai mưzeoh ơffel i nălrzx m trưzeoh ớmlqz c củrswj a Hoàzwbz ng-thưzeoh ợjrus ng. Thálpqa i-tửfyni làzwbz ngưzeoh ờhseq i nhàzwbz trờhseq i, thìrcxu sau nàzwbz y sựwzrz nghiệfbno p thựwzrz c khônxed ng nhỏirjw . Nghe đxlsn âzwbz u ngưzeoh ờhseq i đxlsn ỡyuoh đxlsn ẻntbm cho Ỷutkq -Lan phu nhâzwbz n làzwbz tiêntbm n-nưzeoh ơffel ng Lêntbm Thiếflem u-Mai...”
Ngay ngàzwbz y hônxed m sau, nhàzwbz vua đxlsn ặurko t têntbm n hoàzwbz ng tửfyni làzwbz Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c, ngàzwbz i ban chỉkisr phong cho hoàzwbz ng tửfyni làzwbz m hoàzwbz ng-thálpqa i tửfyni . Ỷutkq -Lan phu nhâzwbz n đxlsn ưzeoh ợjrus c phong làzwbz m Ỷutkq -Lan thầiyhe n phi. Thálpqa i-tửfyni Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c trálpqa n dônxed , mặurko t rồlqku ng, tay dàzwbz i quálpqa gốlqku i.
Cálpqa c sửfyni gia đxlsn ãdpoq phêntbm bìrcxu nh ngàzwbz i nhưzeoh sau:
Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t sửfyni kývogd toàzwbz n thưzeoh :
«...Vua trálpqa n dônxed , mặurko t rồlqku ng, tay dàzwbz i quálpqa gốlqku i, sálpqa ng suốlqku t thầiyhe n võjlwj , trínsrq huệfbno hiếflem u nhâzwbz n, nưzeoh ớmlqz c lớmlqz n sợjrus , nưzeoh ớmlqz c nhỏirjw mếflem n, thầiyhe n giúxntx p, ngưzeoh ờhseq i theo, thônxed ng âzwbz m luậmuxr t, chếflem ca nhạnjzs c, dâzwbz n đxlsn ưzeoh ợjrus c giàzwbz u đxlsn ônxed ng, mìrcxu nh đxlsn ưzeoh ợjrus c thálpqa i bìrcxu nh, làzwbz vua giỏirjw i củrswj a triềjlwj u Lývogd ...»
Nguyêntbm n vălrzx n:
«... Đqyrj ếflem nhậmuxr t giálpqa c, long nhan, thủrswj thụurko y quálpqa tấntbm t, minh triếflem t thầiyhe n võjlwj , duệfbno trínsrq hiếflem u nhâzwbz n, đxlsn ạnjzs i úxntx y, tiểjoka u hoàzwbz i, thầiyhe n trợjrus nhâzwbz n ứrrrs ng, thônxed ng âzwbz m luậmuxr t, chếflem nhạnjzs c ca, tụurko c chúxntx ng, phúxntx thứrrrs , thâzwbz n chínsrq thálpqa i bìrcxu nh, vi Lývogd triềjlwj u chi thịyiyq nh chúxntx a...»
(Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t sửfyni kývogd toàzwbz n thưzeoh , Lývogd kỷezcn , Trầiyhe n Kinh-Hòxzao a chúxntx giảwzrz i, Đqyrj ônxed ng-kinh đxlsn ạnjzs i họyqtx c Đqyrj ônxed ng-dưzeoh ơffel ng vălrzx n hójlwj a nghiêntbm n cứrrrs u sởecgv , xuấntbm t bảwzrz n thálpqa ng 3 nălrzx m 1959, trang 1156).
Việfbno t-giálpqa m thônxed ng khảwzrz o củrswj a Lêntbm Tung:
«...Nhâzwbz n-tônxed ng tínsrq nh trờhseq i nhâzwbz n hiếflem u, cójlwj tiếflem ng đxlsn ứrrrs c tốlqku t. Trọyqtx ng kéjoka n chọyqtx n danh thầiyhe n, đxlsn ặurko t khoa thi tiếflem n sĩgtmq , cójlwj quan hầiyhe u kinh diêntbm n, xuốlqku ng chiếflem u mởecgv đxlsn ưzeoh ờhseq ng nójlwj i, cầiyhe u ngưzeoh ờhseq i hiềjlwj n, nghe lờhseq i can, nhẹjlrf thuếflem khoálpqa , ínsrq t phu dịyiyq ch, cho nêntbm n thâzwbz n đxlsn ưzeoh ợjrus c hưzeoh ởecgv ng thálpqa i bìrcxu nh, dâzwbz n trởecgv lêntbm n giầiyhe u thịyiyq nh, đxlsn álpqa ng gọyqtx i làzwbz bậmuxr c vua giỏirjw i nốlqku i đxlsn ờhseq i thálpqa i bìrcxu nh vậmuxr y...»
Nguyêntbm n vălrzx n:
«...Nhâzwbz n-tônxed ng thiêntbm n tưzeoh nhâzwbz n hiếflem u, xưzeoh ng vi thịyiyq nh đxlsn ứrrrs c. Trọyqtx ng danh thầiyhe n chi tuyểjoka n, trínsrq tiếflem n sĩgtmq chi khoa, thịyiyq kinh diêntbm n chi hữfqvn u kỳfqvn quan, khai ngônxed n lộgtmq chi hữfqvn u kỳfqvn chiếflem u, cầiyhe u hiềjlwj n nạnjzs p giálpqa n, bạnjzs c phúxntx khinh dao, cốlqku nălrzx ng thâzwbz n chínsrq thálpqa i bìrcxu nh, tụurko c trầiyhe n đxlsn ọyqtx an phúxntx , túxntx c vi thừwucz a bìrcxu nh chi lệfbno nh linh chúxntx a dãdpoq ...»
(Lêntbm -Tung, Việfbno t-giálpqa m thônxed ng khảwzrz o, mùbycf a Thu nălrzx m Giálpqa p-Tuấntbm t, niêntbm n hiệfbno u Hồlqku ng-Thuậmuxr n thứrrrs 6 (1514), Trầiyhe n-kinh-Hòxzao a chúxntx giảwzrz i, sálpqa ch đxlsn ãdpoq dẫkynf n trêntbm n trang 88).
Xin mờhseq i đxlsn ộgtmq c giảwzrz hãdpoq y cùbycf ng thuậmuxr t giảwzrz xéjoka t sốlqku Tửfyni -vi củrswj a thálpqa i-tửfyni Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c, sau làzwbz vua Lývogd Nhâzwbz n-tônxed ng, mộgtmq t vịyiyq vua thônxed ng thálpqa i, cójlwj málpqa u nghệfbno sĩgtmq ; trong cai trịyiyq làzwbz m cho dâzwbz n giầiyhe u, hạnjzs nh phúxntx c; ngoàzwbz i ngàzwbz i đxlsn álpqa nh Tốlqku ng, bìrcxu nh Chiêntbm m, lậmuxr p chiếflem n cônxed ng huy-hoàzwbz ng nhấntbm t trong lịyiyq ch-sửfyni Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t.
Mệfbno nh lậmuxr p tạnjzs i Mãdpoq o, vônxed chínsrq nh diệfbno u, Đqyrj àzwbz o-hoa, Thiêntbm n-hỉkisr thủrswj mệfbno nh, ngộgtmq Tuầiyhe n. Đqyrj àzwbz o-hoa thìrcxu nưzeoh ớmlqz c da trắyfxa ng, Thiêntbm n-hỉkisr thìrcxu nưzeoh ớmlqz c da hơffel i hồlqku ng. Nhưzeoh vậmuxr y da trắyfxa ng hồlqku ng, tưzeoh ơffel i thắyfxa m, đxlsn ẹjlrf p trai. Đqyrj àzwbz o, Hỉkisr thìrcxu vui vẻntbm , dễifnc tínsrq nh; nếflem u khônxed ng làzwbz họyqtx a sĩgtmq , thìrcxu cũceyf ng làzwbz thi sĩgtmq , nhạnjzs c sĩgtmq . Sửfyni chéjoka p ngàzwbz i rấntbm t giỏirjw i âzwbz m nhạnjzs c, đxlsn ãdpoq sálpqa ng tálpqa c nhiềjlwj u ca khúxntx c. Tiếflem c rằdpoq ng thấntbm t truyềjlwj n.
Cung quan Thiêntbm n-đxlsn ồlqku ng, Cựwzrz -mônxed n ngộgtmq Hójlwj a-lộgtmq c. Cung tàzwbz i Thiêntbm n-cơffel , ngộgtmq Vălrzx n-xưzeoh ơffel ng, Hójlwj a-quyềjlwj n, Hójlwj a-khoa. Quyềjlwj n ởecgv cung tàzwbz i chủrswj tiêntbm u tiềjlwj n rấntbm t rộgtmq ng rãdpoq i. Khoa, Xưzeoh ơffel ng ởecgv tàzwbz i chủrswj dễifnc kiếflem m tiềjlwj n, vàzwbz cho tiềjlwj n ngưzeoh ờhseq i dễifnc dàzwbz ng. Nhưzeoh thếflem thờhseq i ngàzwbz i cai trịyiyq , nưzeoh ớmlqz c Việfbno t giầiyhe u cójlwj súxntx c tínsrq ch cũceyf ng phảwzrz i. Ngàzwbz i lạnjzs i dễifnc dàzwbz ng trong việfbno c ban thưzeoh ởecgv ng cho cônxed ng thầiyhe n. Cung Thiêntbm n-di, Thiêntbm n-hìrcxu nh miếflem u đxlsn ịyiyq a, ngộgtmq Thálpqa i-dưzeoh ơffel ng, Thiêntbm n-lưzeoh ơffel ng. Tửfyni -vi kinh nójlwj i: ”Thiêntbm n-hìrcxu nh Dầiyhe n, Thâzwbz n, Dậmuxr u, Tuấntbm t thủrswj mệfbno nh hoặurko c cưzeoh di, đxlsn ắyfxa c cálpqa ch anh hùbycf ng cálpqa i thếflem , tínsrq nh trầiyhe m ngâzwbz m, mưzeoh u trínsrq tuyệfbno t vờhseq i”. Tuy nhiêntbm n Thálpqa i-dưzeoh ơffel ng tưzeoh ợjrus ng trưzeoh ng cho cha, Hìrcxu nh tưzeoh ợjrus ng trưzeoh ng sálpqa t phạnjzs t, thưzeoh ơffel ng đxlsn au. Tuầiyhe n, Triệfbno t ởecgv mệfbno nh chủrswj thờhseq i thơffel ấntbm u khổjpvt sởecgv ; trong sốlqku củrswj a ngàzwbz i Hìrcxu nh ngộgtmq Thálpqa i-dưzeoh ơffel ng ởecgv Di, thêntbm m mệfbno nh ngộgtmq Tuầiyhe n nêntbm n phụurko hoàzwbz ng sớmlqz m quy tiêntbm n. Tấntbm t cảwzrz việfbno c giálpqa o huấntbm n củrswj a ngàzwbz i do Ỷutkq -Lan thầiyhe n phi cảwzrz . Cójlwj thểjoka nójlwj i, Ỷutkq -Lan thầiyhe n phi làzwbz ngưzeoh ờhseq i tạnjzs o ra xálpqa c vàzwbz hồlqku n củrswj a vua Nhâzwbz n-tônxed ng.
Theo cổjpvt lệfbno củrswj a tộgtmq c Việfbno t, khi đxlsn ứrrrs a trẻntbm đxlsn ầiyhe y nălrzx m, đxlsn ưzeoh ợjrus c cha mẹjlrf tổjpvt chứrrrs c cho mộgtmq t lễifnc mừwucz ng, đxlsn ểjoka cúxntx ng ”mụurko ”. Mụurko làzwbz mộgtmq t bàzwbz thầiyhe n dạnjzs y dỗbbnl đxlsn ứrrrs a trẻntbm từwucz ălrzx n, uốlqku ng, ngủrswj , cưzeoh ờhseq i, đxlsn i, đxlsn ứrrrs ng. Sau lễifnc , đxlsn ứrrrs a trẻntbm đxlsn ưzeoh ợjrus c thửfyni xem lớmlqz n lêntbm n sẽvhvt cójlwj nălrzx ng khiếflem u gìrcxu . Lễifnc nàzwbz y rấntbm t quan trọyqtx ng.
Thờhseq i gian trônxed i mau nhưzeoh ngựwzrz a câzwbz u qua cửfyni a sổjpvt . Thoálpqa ng mộgtmq t cálpqa i, Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c đxlsn ãdpoq đxlsn ầiyhe y nălrzx m. Bấntbm y giờhseq đxlsn ãdpoq sang nălrzx m Long-chưzeoh ơffel ng Thiêntbm n-tựwzrz thứrrrs nhìrcxu (1067).
Lễifnc mừwucz ng thálpqa i-tửfyni Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c đxlsn ầiyhe y nălrzx m đxlsn ưzeoh ợjrus c tổjpvt chứrrrs c cựwzrz c kỳfqvn long trọyqtx ng tạnjzs i đxlsn iệfbno n Càzwbz n-Nguyêntbm n. Chínsrq nh nhàzwbz vua, hoàzwbz ng-hậmuxr u, Ỷutkq -Lan đxlsn ứrrrs ng ra làzwbz m lễifnc . Hoàzwbz ng thâzwbz n, quốlqku c thínsrq ch, cônxed ng chúxntx a, phòxzao mãdpoq đxlsn ềjlwj u phảwzrz i tớmlqz i tham dựwzrz . Còxzao n cálpqa c quan, bao gồlqku m tấntbm t cảwzrz đxlsn ạnjzs i thầiyhe n. Thàzwbz nh ra sốlqku ngưzeoh ờhseq i dựwzrz tớmlqz i trêntbm n nălrzx m trălrzx m.
Sau khi nhàzwbz vua lễifnc tạnjzs liệfbno t tổjpvt Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t nhưzeoh vua Hùbycf ng, vua An-Dưzeoh ơffel ng, vua Trưzeoh ng... tiêntbm n đxlsn ếflem Lývogd triềjlwj u. Ỷutkq -Lan thầiyhe n-phi bếflem thálpqa i-tửfyni Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c đxlsn ặurko t lêntbm n chiếflem c sậmuxr p chạnjzs m rồlqku ng, xung quanh sậmuxr p chỉkisr nhàzwbz vua, hoàzwbz ng hậmuxr u, cálpqa c bàzwbz phi, cônxed ng chúxntx a mớmlqz i đxlsn ưzeoh ợjrus c đxlsn ứrrrs ng gầiyhe n. Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t làzwbz nghĩgtmq a tửfyni củrswj a nhàzwbz vua, nêntbm n cũceyf ng đxlsn ưzeoh ợjrus c đxlsn ứrrrs ng vòxzao ng trong sálpqa t sậmuxr p. Trêntbm n sậmuxr p đxlsn ểjoka sálpqa ch củrswj a Nho-gia, kinh Phậmuxr t; búxntx t nghiêntbm n, kiếflem m cung, đxlsn àzwbz n sálpqa o, nônxed ng cụurko , vàzwbz ng bạnjzs c, sỏirjw i đxlsn álpqa v.v. Tùbycf y theo thálpqa i-tửfyni chọyqtx n thứrrrs nàzwbz o, ngưzeoh ờhseq i ta suy ra tưzeoh ơffel ng lai củrswj a Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c. Việfbno c chọyqtx n lựwzrz a nàzwbz y cựwzrz c kỳfqvn quan trọyqtx ng. Trălrzx m quan, dâzwbz n chúxntx ng călrzx n cứrrrs vàzwbz o đxlsn ójlwj màzwbz biếflem t tưzeoh ơffel ng lai đxlsn ấntbm t nưzeoh ớmlqz c.
Giâzwbz y phúxntx t quyếflem t đxlsn ịyiyq nh, liêntbm n hệfbno đxlsn ếflem n vậmuxr n mạnjzs ng Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t đxlsn ang chờhseq đxlsn ợjrus i. Hàzwbz ng nghìrcxu n con mắyfxa t đxlsn ềjlwj u hưzeoh ớmlqz ng vàzwbz o Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c. Trong đxlsn iệfbno n cójlwj hơffel n nălrzx m trălrzx m ngưzeoh ờhseq i, màzwbz khônxed ng mộgtmq t tiếflem ng đxlsn ộgtmq ng.
Tụurko c ngữfqvn Việfbno t tộgtmq c cójlwj câzwbz u nójlwj i sau đxlsn âzwbz y trong khoa dạnjzs y cálpqa c bàzwbz mẹjlrf nuônxed i con: « Ba thálpqa ng biếflem t lẫkynf y, bẩqyrj y thálpqa ng biếflem t bòxzao , chínsrq n thálpqa ng lòxzao dòxzao chạnjzs y chơffel i ». Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c tuy mớmlqz i mộgtmq t nălrzx m, nhưzeoh ng nhờhseq di sảwzrz n cơffel thểjoka Ỷutkq -Lan còxzao n trẻntbm , lạnjzs i luyệfbno n tậmuxr p nhiềjlwj u, nêntbm n chínsrq n thálpqa ng đxlsn ãdpoq biếflem t đxlsn i, đxlsn ầiyhe y nălrzx m thìrcxu chạnjzs y chơffel i rấntbm t vữfqvn ng, chạnjzs y nhảwzrz y, chơffel i đxlsn ùbycf a rấntbm t nhanh.
Vừwucz a đxlsn ưzeoh ợjrus c mẹjlrf đxlsn ểjoka ngồlqku i xuốlqku ng, làzwbz Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c bòxzao tớmlqz i đxlsn álpqa m vậmuxr t dụurko ng, tay cầiyhe m đxlsn ấntbm t, sỏirjw i, đxlsn álpqa lêntbm n xem, làzwbz m Ỷutkq -Lan phálpqa t run. Vìrcxu nếflem u Thálpqa i-tửfyni chọyqtx n đxlsn álpqa đxlsn ấntbm t thìrcxu e sau nàzwbz y tàzwbz i khônxed ng quálpqa anh thợjrus cầiyhe y, thợjrus cấntbm y. Nhưzeoh ng Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c quan sálpqa t ba cụurko c sỏirjw i, đxlsn ấntbm t, đxlsn álpqa mộgtmq t lúxntx c rồlqku i lạnjzs i bỏirjw vàzwbz o đxlsn úxntx ng chỗbbnl cũceyf . Ỷutkq -Lan thởecgv phàzwbz o nhẹjlrf nhõjlwj m.
Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c lạnjzs i cầiyhe m lấntbm y thỏirjw i vàzwbz ng, thỏirjw i bạnjzs c đxlsn ưzeoh a lêntbm n ngắyfxa m nghínsrq a mộgtmq t lálpqa t, rồlqku i đxlsn ứrrrs ng dậmuxr y chạnjzs y thẳspgb ng tớmlqz i chỗbbnl chịyiyq làzwbz cônxed ng chúxntx a Thiêntbm n-Ninh, trao cho cônxed ng chúxntx a. Thiêntbm n-Ninh cầiyhe m vàzwbz ng bạnjzs c bỏirjw vàzwbz o túxntx i. Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c ônxed m lấntbm y cổjpvt cônxed ng chúxntx a, cưzeoh ờhseq i nhưzeoh nắyfxa c nẻntbm . Khônxed ng ai hiểjoka u ra sao?
Nhưzeoh vậmuxr y Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c vẫkynf n chưzeoh a chọyqtx n vậmuxr t gìrcxu , tay buônxed ng cổjpvt chịyiyq bưzeoh ớmlqz c lạnjzs i đxlsn álpqa m vậmuxr t dụurko ng, từwucz từwucz ngồlqku i xuốlqku ng, bòxzao rấntbm t khoan thai lạnjzs i chỗbbnl đxlsn ểjoka kinh Phậmuxr t, cầiyhe m lấntbm y quyểjoka n kinh Kim-cưzeoh ơffel ng rồlqku i đxlsn ứrrrs ng dậmuxr y chạnjzs y đxlsn ếflem n bêntbm n Ỷutkq -Lan, trao cho nàzwbz ng. Ỷutkq -Lan vừwucz a tiếflem p sálpqa ch, thìrcxu Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c cưzeoh ờhseq i khanh khálpqa ch, rồlqku i cầiyhe m lấntbm y thanh kiếflem m nhỏirjw đxlsn ưzeoh a lêntbm n ngắyfxa m nghínsrq a, tay chốlqku ng kiếflem m đxlsn ứrrrs ng nhìrcxu n mộgtmq t lưzeoh ợjrus t nhữfqvn ng ngưzeoh ờhseq i quanh sậmuxr p, khi thấntbm y Lývogd -thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t thìrcxu trởecgv cálpqa n trao cho ônxed ng. Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t cung kínsrq nh đxlsn ỡyuoh kiếflem m, cúxntx i đxlsn ầiyhe u válpqa i tạnjzs .
Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c lạnjzs i đxlsn ưzeoh a mắyfxa t nhìrcxu n phụurko hoàzwbz ng, cálpqa c quan, bòxzao đxlsn ếflem n cầiyhe m bộgtmq Luậmuxr n-ngữfqvn , tay mởecgv ra nhìrcxu n, miệfbno ng cưzeoh ờhseq i khúxntx c khínsrq ch, cuốlqku i cùbycf ng cặurko p sálpqa ch vàzwbz o nálpqa ch rồlqku i chạnjzs y lạnjzs i ônxed m chầiyhe m lấntbm y phụurko hoàzwbz ng.
Nhàzwbz vua bếflem bổjpvt ng thálpqa i-tửfyni lêntbm n màzwbz hônxed n. Thálpqa i-sưzeoh Lývogd Đqyrj ạnjzs o-Thàzwbz nh hỏirjw i tiêntbm n nưzeoh ơffel ng Bảwzrz o-Hòxzao a:
– Tiêntbm n-nưzeoh ơffel ng. Từwucz xưzeoh a đxlsn ếflem n giờhseq , đxlsn ứrrrs a trẻntbm chỉkisr chọyqtx n mộgtmq t thứrrrs trong nhữfqvn ng dụurko ng cụurko bầiyhe y ra. Nay thálpqa i-tửfyni lạnjzs i chọyqtx n, rồlqku i trao cho ngưzeoh ờhseq i khálpqa c. Tiêntbm n-nưzeoh ơffel ng làzwbz ngưzeoh ờhseq i nhàzwbz trờhseq i, tiêntbm n-nưzeoh ơffel ng biếflem t rộgtmq ng, xin tiêntbm n-nưzeoh ơffel ng ban chỉkisr dụurko .
Cônxed ng-chúxntx a Bảwzrz o-Hòxzao a mỉkisr m cưzeoh ờhseq i:
– Từwucz trưzeoh ớmlqz c đxlsn ếflem n giờhseq , nhữfqvn ng buổjpvt i lễifnc nhưzeoh thếflem nàzwbz y thưzeoh ờhseq ng linh ứrrrs ng kỳfqvn lạnjzs . Nhưzeoh hồlqku i vua bàzwbz Bìrcxu nh-Dưzeoh ơffel ng đxlsn ầiyhe y nălrzx m, ngưzeoh ờhseq i đxlsn ãdpoq chọyqtx n thanh kiếflem m vớmlqz i viêntbm n đxlsn ấntbm t. Nay ứrrrs ng vàzwbz o việfbno c ngưzeoh ờhseq i giỏirjw i kiếflem m thuậmuxr t, dùbycf ng kiếflem m bảwzrz o vệfbno Bắyfxa c-biêntbm n. Hồlqku i Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t đxlsn ầiyhe y nălrzx m, đxlsn ãdpoq chọyqtx n thanh kiếflem m vớmlqz i câzwbz y cung, nay ứrrrs ng vàzwbz o việfbno c Kiệfbno t làzwbz võjlwj quan bậmuxr c nhấntbm t củrswj a triềjlwj u đxlsn ìrcxu nh. Đqyrj ếflem n Thiêntbm n-Ninh, thìrcxu Ninh nhi chọyqtx n thanh kiếflem m vớmlqz i thỏirjw i vàzwbz ng. Nay Ninh nhi võjlwj cônxed ng cao, lạnjzs i cójlwj tàzwbz i tổjpvt chứrrrs c thuếflem málpqa , canh nônxed ng, quảwzrz n trịyiyq quốlqku c sảwzrz n, tứrrrs c làzwbz ứrrrs ng vàzwbz o kiếflem m vớmlqz i vàzwbz ng vậmuxr y.
Cônxed ng chúxntx a bồlqku ng Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c lêntbm n hônxed n vàzwbz o hai málpqa , rồlqku i nójlwj i:
– Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c cầiyhe m đxlsn ấntbm t trưzeoh ớmlqz c tiêntbm n, lạnjzs i bỏirjw vềjlwj đxlsn úxntx ng chỗbbnl cũceyf , sẽvhvt ứrrrs ng vàzwbz o việfbno c trọyqtx n đxlsn ờhseq i nhấntbm t quyếflem t lấntbm y việfbno c bảwzrz o vệfbno đxlsn ấntbm t tổjpvt làzwbz m đxlsn ầiyhe u. Thứrrrs đxlsn ếflem n trao vàzwbz ng bạnjzs c cho Ninh nhi, cójlwj nghĩgtmq a sau nàzwbz y Ninh nhi sẽvhvt làzwbz bàzwbz chúxntx a kho củrswj a Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t nhưzeoh Khấntbm t hoàzwbz thưzeoh ợjrus ng dạnjzs y. Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c trao cuốlqku n kinh Kim-cưzeoh ơffel ng cho thầiyhe n-phi thìrcxu ai cũceyf ng hiểjoka u rồlqku i, bởecgv i thầiyhe n-phi luyệfbno n Vônxed -ngãdpoq tưzeoh ớmlqz ng Thiềjlwj n-cônxed ng, làzwbz yếflem u chỉkisr rúxntx t trong kinh Kim-cưzeoh ơffel ng.
Bàzwbz nhìrcxu n Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t:
– Hồlqku i Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t mớmlqz i đxlsn ầiyhe y nălrzx m đxlsn ãdpoq ứrrrs ng việfbno c chọyqtx n võjlwj nghiệfbno p. Nay Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c cầiyhe m gưzeoh ơffel m trao cho Kiệfbno t, thìrcxu ứrrrs ng vàzwbz o việfbno c sau nàzwbz y khi lêntbm n ngônxed i, Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c sẽvhvt trao cho Kiệfbno t làzwbz m tổjpvt ng đxlsn ốlqku c binh mãdpoq . Cuốlqku i cùbycf ng Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c cầiyhe m lấntbm y bộgtmq Luậmuxr n-ngữfqvn mởecgv ra xem nhưzeoh ngưzeoh ờhseq i biếflem t chữfqvn , chắyfxa c chắyfxa n sau nàzwbz y Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c sẽvhvt dùbycf ng Nho trịyiyq dâzwbz n.
Mọyqtx i ngưzeoh ờhseq i đxlsn ềjlwj u vỗbbnl tay. Nhàzwbz vua ban yếflem n cho tấntbm t cảwzrz thâzwbz n vưzeoh ơffel ng, triềjlwj u đxlsn ìrcxu nh cùbycf ng dựwzrz , đxlsn ểjoka gọyqtx i làzwbz ălrzx n mừwucz ng. Ỷutkq -Lan bếflem Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c trêntbm n tay, lạnjzs i cỗbbnl dàzwbz nh cho nàzwbz ng. Tuy Dưzeoh ơffel ng hậmuxr u phạnjzs m nhiềjlwj u tộgtmq i, khônxed ng đxlsn ưzeoh ợjrus c nhàzwbz vua đxlsn oálpqa i tớmlqz i, nhưzeoh ng bàzwbz vẫkynf n làzwbz hoàzwbz ng-hậmuxr u, làzwbz đxlsn ínsrq ch mẫkynf u củrswj a Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c. Nêntbm n trong mọyqtx i cuộgtmq c yếflem n tiệfbno c bàzwbz ngồlqku i bêntbm n trálpqa i nhàzwbz vua. Còxzao n Ỷutkq -Lan thìrcxu ngồlqku i bêntbm n phảwzrz i. Ỷutkq -Lan bếflem Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c đxlsn ếflem n chỗbbnl ngồlqku i củrswj a Dưzeoh ơffel ng hậmuxr u, khi qua chỗbbnl cônxed ng chúxntx a Đqyrj ộgtmq ng-Thiêntbm n đxlsn ứrrrs ng, Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c ônxed m lấntbm y cổjpvt chịyiyq , khônxed ng chịyiyq u buônxed ng ra. Cônxed ng-chúxntx a Đqyrj ộgtmq ng-Thiêntbm n bếflem em, ngồlqku i vàzwbz o tiệfbno c.
Nhãdpoq nhạnjzs c cửfyni bảwzrz n Thiêntbm n-diêntbm n (Yếflem n tiệfbno c nhàzwbz trờhseq i), mộgtmq t trălrzx m nữfqvn ca vũceyf , vừwucz a múxntx a vừwucz a hálpqa t theo dàzwbz n nhạnjzs c bẩqyrj y mưzeoh ơffel i hai nhạnjzs c cônxed ng:
Thiêntbm n húxntx c lệfbno thiêntbm n xưzeoh ơffel ng,
Tềjlwj vu tựwzrz , túxntx c uyêntbm n hàzwbz ng.
Kim lônxed niểjoka u niểjoka u bínsrq ch vâzwbz n hưzeoh ơffel ng,
Bảwzrz o tọyqtx a huy huy ngọyqtx c tảwzrz o quang,
Quan thâzwbz n xâzwbz m liệfbno t, hàzwbz nh bộgtmq i tưzeoh ơffel ng tưzeoh ơffel ng.
Thiêntbm n tửfyni thùbycf y y thưzeoh ờhseq ng, vậmuxr n vọyqtx ng khuêntbm chưzeoh ơffel ng.
(Bójlwj ng thiềjlwj u sớmlqz m mai rựwzrz c cung khuyếflem t,
Trălrzx m quan vàzwbz o hàzwbz ng, nghiêntbm m chỉkisr nh.
Lưzeoh hưzeoh ơffel ng tỏirjw a khójlwj i tầiyhe ng mâzwbz y biếflem c,
Trêntbm n ngai vàzwbz ng, mũceyf ngọyqtx c lójlwj e hàzwbz o quang,
Vălrzx n võjlwj hàzwbz ng hàzwbz ng, ngọyqtx c bộgtmq i vang vang.
Y thưzeoh ờhseq ng thiêntbm n tửfyni nhưzeoh ngọyqtx c khuêntbm chưzeoh ơffel ng)
Nhạnjzs c dứrrrs t, thálpqa i-sưzeoh Lývogd Đqyrj ạnjzs o-Thàzwbz nh đxlsn ạnjzs i diệfbno n bálpqa ch quan dâzwbz ng lờhseq i chúxntx c tụurko ng nhàzwbz vua, cảwzrz m tạnjzs nhàzwbz vua ban yếflem n.
Ỷutkq -Lan ngồlqku i xuốlqku ng, cầiyhe m chiếflem c bálpqa t bằdpoq ng vàzwbz ng, úxntx p trêntbm n chiếflem c đxlsn ĩgtmq a bằdpoq ng bạnjzs c dàzwbz nh cho nàzwbz ng. Vừwucz a cầiyhe m lêntbm n, bỗbbnl ng nàzwbz ng ngẩqyrj n ngưzeoh ờhseq i ra, vìrcxu trêntbm n cálpqa i đxlsn ĩgtmq a cójlwj bônxed ng sen bằdpoq ng ngọyqtx c đxlsn ỏirjw chójlwj i; cuốlqku ng, lálpqa bằdpoq ng ngọyqtx c xanh biếflem c. Cạnjzs nh bônxed ng sen, còxzao n cójlwj con chójlwj cũceyf ng bằdpoq ng ngọyqtx c mầiyhe u trắyfxa ng. Nhàzwbz vua, cùbycf ng Dưzeoh ơffel ng hậmuxr u cũceyf ng đxlsn ãdpoq trônxed ng thấntbm y con chójlwj vớmlqz i bônxed ng sen. Ngàzwbz i hỏirjw i viêntbm n tổjpvt ng-thálpqa i giálpqa m ty Thưzeoh ợjrus ng-thiệfbno n:
– Ai dọyqtx n tiệfbno c nàzwbz y?
Viêntbm n tổjpvt ng thálpqa i giálpqa m xanh mặurko t:
– Ban nãdpoq y cung nữfqvn dọyqtx n yếflem n xong, chínsrq nh thầiyhe n kiểjoka m soálpqa t lạnjzs i... dưzeoh ớmlqz i bálpqa t khônxed ng cójlwj gìrcxu . Thựwzrz c lạnjzs lùbycf ng, chảwzrz biếflem t ai đxlsn ãdpoq bỏirjw nhữfqvn ng thứrrrs nàzwbz y vàzwbz o đxlsn ĩgtmq a rồlqku i úxntx p bálpqa t lêntbm n.
Thấntbm y sựwzrz lạnjzs , cônxed ng chúxntx a Thiêntbm n-Ninh chạnjzs y tớmlqz i cầiyhe m bônxed ng sen vớmlqz i con chójlwj lêntbm n xem, dưzeoh ớmlqz i álpqa nh sálpqa ng củrswj a nhữfqvn ng ngọyqtx n nếflem n lớmlqz n hơffel n cổjpvt tay, nàzwbz ng đxlsn ọyqtx c đxlsn ưzeoh ợjrus c hàzwbz ng chữfqvn khắyfxa c trêntbm n cálpqa nh hoa sen « Thanh cao nhưzeoh liêntbm n hoa » (chúxntx c thálpqa i tửfyni thanh cao nhưzeoh hoa sen). Trêntbm n lưzeoh ng con chójlwj cójlwj chữfqvn « Bálpqa ch Việfbno t trung dữfqvn thálpqa i-tửfyni nhưzeoh khuyểjoka n dữfqvn chủrswj » (chúxntx c thálpqa i tửfyni đxlsn ưzeoh ợjrus c trălrzx m họyqtx tộgtmq c Việfbno t trung thàzwbz nh nhưzeoh chójlwj vớmlqz i chủrswj ). Nàzwbz ng bậmuxr t cưzeoh ờhseq i:
– Tâzwbz u phụurko hoàzwbz ng, tổjpvt ng thálpqa i giálpqa m vônxed tộgtmq i, bởecgv i ngưzeoh ờhseq i đxlsn em chójlwj ngọyqtx c, sen ngọyqtx c mừwucz ng đxlsn ầiyhe y tuổjpvt i củrswj a Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c làzwbz Đqyrj ạnjzs i-từwucz Liêntbm n-hoa, vàzwbz Mộgtmq c-tồlqku n Vọyqtx ng-thêntbm hoàzwbz thưzeoh ợjrus ng. Hàzwbz nh sựwzrz củrswj a hai ngàzwbz i, thìrcxu cójlwj trờhseq i màzwbz kiểjoka m soálpqa t.
Bấntbm y giờhseq nhàzwbz vua vớmlqz i Ỷutkq -Lan mớmlqz i đxlsn ổjpvt i từwucz giậmuxr n sang vui mừwucz ng. Long tâzwbz m mởecgv rộgtmq ng. Quầiyhe n thầiyhe n, hoàzwbz ng tộgtmq c lạnjzs i chúxntx c mừwucz ng nhàzwbz vua. Nhàzwbz vua thấntbm y vắyfxa ng bójlwj ng vua bàzwbz Bìrcxu nh-Dưzeoh ơffel ng, phòxzao mãdpoq Thâzwbz n Thiệfbno u-Thálpqa i; cônxed ng chúxntx a Thiêntbm n-Thàzwbz nh, phòxzao mãdpoq Thâzwbz n Cảwzrz nh-Long, ngàzwbz i hỏirjw i hỏirjw i cônxed ng chúxntx a Kim-Thàzwbz nh:
– Thưzeoh a chịyiyq , chịyiyq Bìrcxu nh-Dưzeoh ơffel ng vớmlqz i chálpqa u Thiêntbm n-Thàzwbz nh sao lạnjzs i khônxed ng vềjlwj dựwzrz ?
Cônxed ng chúxntx a Kim-Thàzwbz nh nhálpqa y mắyfxa t ra hiệfbno u cho nhàzwbz vua rồlqku i nójlwj i:
– Hônxed m nay làzwbz ngàzwbz y vui củrswj a nhàzwbz ta, cũceyf ng làzwbz ngàzwbz y vui củrswj a Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t, thếflem màzwbz vua bàzwbz Bìrcxu nh-Dưzeoh ơffel ng vớmlqz i cônxed ng chúxntx a Thiêntbm n-Thàzwbz nh khônxed ng vềjlwj , ắyfxa t cójlwj gìrcxu cảwzrz n trởecgv . Thầiyhe n đxlsn ãdpoq sai chim ưzeoh ng đxlsn i hỏirjw i, lálpqa t nữfqvn a cójlwj tin, thầiyhe n sẽvhvt tâzwbz u vớmlqz i bệfbno hạnjzs sau.
Nhàzwbz vua biếflem t vụurko bàzwbz chịyiyq vớmlqz i con gálpqa i vắyfxa ng mặurko t, ắyfxa t cójlwj đxlsn iềjlwj u gìrcxu liêntbm n quan đxlsn ếflem n quốlqku c sựwzrz , nêntbm n cônxed ng chúxntx a Kim-Thàzwbz nh khônxed ng nójlwj i ra trưzeoh ớmlqz c mặurko t mọyqtx i ngưzeoh ờhseq i. Cho nêntbm n trong suốlqku t buổjpvt i yếflem n, long tâzwbz m khônxed ng yêntbm n.
Yếflem n tiệfbno c tàzwbz n, nhạnjzs c cửfyni bảwzrz n Long-hồlqku i:
Kỳfqvn nghi bấntbm t thắyfxa c,
Túxntx c ung hòxzao a minh. (đxlsn ãdpoq chéjoka p ởecgv
Nhàzwbz vua, Ỷutkq -Lan vềjlwj cung. Cônxed ng chúxntx a Đqyrj ộgtmq ng-Thiêntbm n bếflem Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c theo sau. Mộgtmq t tay Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c ônxed m cổjpvt chịyiyq , mộgtmq t tay bẹjlrf o tai, vuốlqku t mặurko t. Thưzeoh ợjrus ng-Dưzeoh ơffel ng hoàzwbz ng hậmuxr u đxlsn ứrrrs ng ngơffel ngẩqyrj n, xuấntbm t thầiyhe n nhìrcxu n theo, hai mắyfxa t bàzwbz đxlsn ỏirjw ngầiyhe u, hàzwbz m rălrzx ng nghiếflem n chặurko t, rồlqku i rínsrq t lêntbm n nho nhỏirjw . Bàzwbz quay lạnjzs i, thấntbm y Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t đxlsn ang đxlsn ứrrrs ng gầiyhe n đxlsn ấntbm y. Bàzwbz vẫkynf y tay:
– Thiếflem u-bảwzrz o. Thiếflem u-bảwzrz o hãdpoq y theo ta.
Khi đxlsn i xa mọyqtx i ngưzeoh ờhseq i, bàzwbz thởecgv dàzwbz i, nójlwj i nho nhỏirjw :
– Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t đxlsn ạnjzs i ca! Đqyrj ạnjzs i ca cójlwj còxzao n nhớmlqz nhữfqvn ng ngàzwbz y tạnjzs i rừwucz ng núxntx i Bắyfxa c-biêntbm n xưzeoh a kia khônxed ng? Chắyfxa c đxlsn ạnjzs i ca quêntbm n rồlqku i?
Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t cúxntx i đxlsn ầiyhe u:
– Chuyệfbno n ấntbm y đxlsn ãdpoq gầiyhe n ba mưzeoh ơffel i nălrzx m qua, lệfbno nh bàzwbz chẳspgb ng nêntbm n nhắyfxa c làzwbz m chi. Cálpqa i thâzwbz n củrswj a thầiyhe n bịyiyq gian nhâzwbz n làzwbz m hạnjzs i, e còxzao n thảwzrz m thiếflem t hơffel n lệfbno nh bàzwbz nữfqvn a.
– Lắyfxa m lúxntx c muộgtmq i nghĩgtmq , giálpqa nhưzeoh hồlqku i ấntbm y muộgtmq i làzwbz m vợjrus đxlsn ạnjzs i ca thìrcxu thựwzrz c làzwbz hạnjzs nh phúxntx c biếflem t bao? Cálpqa i chứrrrs c hoàzwbz ng-hậmuxr u hữfqvn u danh vônxed thựwzrz c củrswj a muộgtmq i nàzwbz y thựwzrz c khônxed ng bằdpoq ng đxlsn ứrrrs a con gálpqa i bálpqa n rau ởecgv chợjrus . Nàzwbz y đxlsn ạnjzs i ca. Nếflem u nhưzeoh muộgtmq i tìrcxu m ra thủrswj phạnjzs m hãdpoq m hạnjzs i đxlsn ạnjzs i ca, thìrcxu đxlsn ạnjzs i ca bálpqa o đxlsn álpqa p muộgtmq i nhưzeoh thếflem nàzwbz o?
– Thầiyhe n sẽvhvt làzwbz m bấntbm t cứrrrs đxlsn iềjlwj u gìrcxu lệfbno nh bàzwbz sai bảwzrz o.
– Đqyrj ạnjzs i ca sẽvhvt hàzwbz nh tộgtmq i kẻntbm thùbycf nhưzeoh thếflem nàzwbz o?
– Thầiyhe n sẽvhvt xẻntbm o từwucz ng miếflem ng thịyiyq t củrswj a y đxlsn ểjoka quẳspgb ng cho chójlwj ălrzx n.
Hoàzwbz ng-hậmuxr u nhìrcxu n theo bójlwj ng nhàzwbz vua:
– Nếflem u nhưzeoh giữfqvn a muộgtmq i vớmlqz i con tiệfbno n tỳfqvn Yếflem n-Loan tranh thắyfxa ng nhau, thìrcxu đxlsn ạnjzs i ca sẽvhvt giúxntx p ai?
Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t rùbycf ng mìrcxu nh:
– Tâzwbz u lệfbno nh bàzwbz , thầiyhe n-phi lúxntx c nàzwbz o cũceyf ng tônxed n kínsrq nh lệfbno nh bàzwbz , thìrcxu sao cójlwj việfbno c tranh dàzwbz nh đxlsn ưzeoh ợjrus c?
Hoàzwbz ng-hậmuxr u nổjpvt i cálpqa u:
– Thìrcxu ra bâzwbz y giờhseq đxlsn ạnjzs i ca lạnjzs i nghiêntbm ng theo nójlwj hẳspgb n? Đqyrj ồlqku bạnjzs c tìrcxu nh. Ta...ta sẽvhvt chặurko t cálpqa i đxlsn ầiyhe u củrswj chuốlqku i rẻntbm tiềjlwj n củrswj a mi, xem mi cójlwj còxzao n nịyiyq nh hójlwj t nójlwj nữfqvn a khônxed ng? Mi cúxntx t đxlsn i cho khuấntbm t mắyfxa t ta.
Nójlwj i rồlqku i bàzwbz tung mìrcxu nh phójlwj ng vềjlwj cung Thưzeoh ợjrus ng-Dưzeoh ơffel ng. Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t ngâzwbz y ngưzeoh ờhseq i nhìrcxu n theo, bấntbm t giálpqa c ônxed ng thởecgv dàzwbz i:
– Tộgtmq i nghiệfbno p! Tộgtmq i nghiệfbno p!
Nălrzx m Mậmuxr u-Thâzwbz n (1068) nhằdpoq m niêntbm n hiệfbno u Long-chưzeoh ơffel ng Thiêntbm n-tựwzrz thứrrrs nhìrcxu , đxlsn ờhseq i vua Thálpqa nh-tônxed ng nhàzwbz Lývogd , mùbycf a Xuâzwbz n, thálpqa ng hai, giờhseq Tỵkcuj , ngàzwbz y 18, Ỷutkq -Lan thầiyhe n phi lạnjzs i sinh hoàzwbz ng tửfyni thứrrrs nhìrcxu , vua đxlsn ặurko t têntbm n cho làzwbz Chínsrq -Nhâzwbz n. Ba ngàzwbz y sau, sắyfxa c phong làzwbz Minh-Nhâzwbz n vưzeoh ơffel ng. Nhàzwbz vua lạnjzs i ban chỉkisr đxlsn ạnjzs i xálpqa thiêntbm n hạnjzs , tha mộgtmq t nửfyni a tônxed thuếflem cho toàzwbz n dâzwbz n.
Hônxed m ấntbm y vàzwbz o mộgtmq t buổjpvt i hoàzwbz ng hônxed n, mùbycf a Thu, thálpqa ng 8. Nhàzwbz vua vớmlqz i Ỷutkq -Lan cùbycf ng cônxed ng chúxntx a Thiêntbm n-Ninh ngồlqku i xem cônxed ng chúxntx a Đqyrj ộgtmq ng-Thiêntbm n đxlsn ùbycf a vớmlqz i Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c. Nhàzwbz vua tậmuxr n hưzeoh ởecgv ng cálpqa i hạnjzs nh phúxntx c bêntbm n ngưzeoh ờhseq i yêntbm u, bêntbm n nhữfqvn ng giọyqtx t málpqa u củrswj a ngàzwbz i. Khi mặurko t trờhseq i vừwucz a lặurko n, khônxed ng gian biếflem n thàzwbz nh mầiyhe u tínsrq m, bỗbbnl ng cônxed ng chúxntx a Thiêntbm n-Ninh tỏirjw vẻntbm lắyfxa ng tai nghe, rồlqku i nójlwj i:
– Dưzeoh ờhseq ng nhưzeoh cójlwj ngựwzrz a phi khẩqyrj n cấntbm p tớmlqz i đxlsn âzwbz y.
Thiêntbm n-Ninh vừwucz a dứrrrs t lờhseq i, thìrcxu vójlwj ngựwzrz a đxlsn ãdpoq dừwucz ng gầiyhe n cửfyni a cung. Ỷutkq -Lan khen:
– Thiêntbm n-Ninh làzwbz họyqtx c tròxzao củrswj a tiêntbm n nưzeoh ơffel ng Bảwzrz o-Hòxzao a cójlwj khálpqa c, nộgtmq i cônxed ng cao thựwzrz c. Cônxed chưzeoh a nghe thấntbm y gìrcxu , màzwbz Thiêntbm n-Ninh đxlsn ãdpoq phâzwbz n biệfbno t đxlsn ưzeoh ợjrus c. Nàzwbz o Đqyrj ộgtmq ng-Thiêntbm n, chálpqa u thửfyni biệfbno n biệfbno t xem ngưzeoh ờhseq i tớmlqz i đxlsn âzwbz y thuộgtmq c loạnjzs i nàzwbz o?
Cônxed ng chúxntx a Đqyrj ộgtmq ng-Thiêntbm n lắyfxa ng tai nghe tiếflem ng châzwbz n ngưzeoh ờhseq i đxlsn i trêntbm n sỏirjw i, rồlqku i nójlwj i:
– Ngưzeoh ờhseq i nàzwbz y chắyfxa c làzwbz to lớmlqz n lắyfxa m, vìrcxu tiếflem ng giầiyhe y trêntbm n sỏirjw i trầiyhe m trọyqtx ng. Nộgtmq i cônxed ng y thuộgtmq c dưzeoh ơffel ng cưzeoh ơffel ng, cựwzrz c kỳfqvn cao thâzwbz m, nêntbm n khônxed ng cójlwj tiếflem ng sỏirjw i sộgtmq t soạnjzs t, dưzeoh ờhseq ng nhưzeoh làzwbz nộgtmq i cônxed ng Tảwzrz n-viêntbm n thìrcxu phảwzrz i. Xéjoka t trong triềjlwj u, ngoàzwbz i đxlsn ạnjzs i huynh Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t ra khônxed ng ai cójlwj nộgtmq i cônxed ng Tảwzrz n-viêntbm n cao nhưzeoh vậmuxr y.
Đqyrj ếflem n đxlsn ójlwj tiếflem ng giầiyhe y ngừwucz ng lạnjzs i, rồlqku i Thúxntx y-Hoàzwbz ng bưzeoh ớmlqz c vàzwbz o:
– Tâzwbz u bệfbno hạnjzs , cójlwj Thálpqa i-bảwzrz o Lývogd Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t xin cầiyhe u kiếflem n.
Nhàzwbz vua bẹjlrf o málpqa cônxed ng chúxntx a Đqyrj ộgtmq ng-Thiêntbm n, tỏirjw ývogd khen ngợjrus i võjlwj cônxed ng củrswj a nàzwbz ng, rồlqku i bảwzrz o Thúxntx y-Hoàzwbz ng:
– Mờhseq i Thálpqa i-bảwzrz o vàzwbz o.
Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t vừwucz a lêntbm n đxlsn ếflem n bậmuxr c thầiyhe m, thìrcxu Ỷutkq -Lan đxlsn ãdpoq nójlwj i lớmlqz n:
– Sưzeoh huynh chẳspgb ng nêntbm n đxlsn a lễifnc . Khônxed ng biếflem t cójlwj việfbno c gìrcxu khẩqyrj n, màzwbz nhọyqtx c lòxzao ng sưzeoh huynh phảwzrz i tớmlqz i đxlsn âzwbz y giờhseq nàzwbz y? Thiêntbm n-Ninh, chálpqa u rójlwj t chéjoka n sâzwbz m thang mờhseq i thálpqa i-bảwzrz o uốlqku ng.
Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t bưzeoh ng chéjoka n sâzwbz m thang uốlqku ng xong cúxntx i đxlsn ầiyhe u:
– Đqyrj a tạnjzs thầiyhe n-phi ban thưzeoh ởecgv ng.
Ôiyhe ng hưzeoh ớmlqz ng nhàzwbz vua:
– Tâzwbz u, vua bàzwbz Bắyfxa c-biêntbm n, sưzeoh phụurko thầiyhe n vớmlqz i Ngũceyf -long cônxed ng chúxntx a, ngũceyf vịyiyq phòxzao mãdpoq vềjlwj kinh, xin họyqtx p Tinh-triềjlwj u khẩqyrj n cấntbm p.
Nhàzwbz vua giậmuxr t mìrcxu nh, vìrcxu chỉkisr cójlwj việfbno c đxlsn ạnjzs i khẩqyrj n cấntbm p, mớmlqz i khiếflem n tấntbm t cảwzrz tưzeoh ớmlqz ng soálpqa i Bắyfxa c-biêntbm n vềjlwj Thălrzx ng-long. Ngàzwbz i ban chỉkisr :
– Thálpqa i-bảwzrz o cho đxlsn álpqa nh trốlqku ng họyqtx p Tinh-triềjlwj u tạnjzs i đxlsn iệfbno n Uy-viễifnc n ngay.
Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t bálpqa i, rồlqku i lui ra. Nhàzwbz vua bảwzrz o Thúxntx y-Hoàzwbz ng:
– Thúxntx y-Hoàzwbz ng vớmlqz i vúxntx Liêntbm n coi Càzwbz n-Đqyrj ứrrrs c. Còxzao n Ỷutkq -Lan vớmlqz i hai cônxed ng chúxntx a theo ta thiếflem t triềjlwj u.
Ngàzwbz i vớmlqz i Ỷutkq -Lan thay y phụurko c, rồlqku i cùbycf ng hai cônxed ng chúxntx a lêntbm n kiệfbno u tớmlqz i đxlsn iệfbno n Uy-viễifnc n. Từwucz cung Ỷutkq -Lan tớmlqz i đxlsn iệfbno n Uy-viễifnc n hơffel i xa. Quan vũceyf -vệfbno hiệfbno u úxntx y cung Ỷutkq -Lan dàzwbz n thịyiyq vệfbno canh gálpqa c cung. Còxzao n quan tổjpvt ng-lĩgtmq nh thịyiyq -vệfbno Đqyrj ỗbbnl -Oanh dàzwbz n thịyiyq vệfbno dọyqtx c đxlsn ưzeoh ờhseq ng hộgtmq vệfbno nhàzwbz vua. Kiệfbno u tớmlqz i đxlsn iệfbno n Uy-viễifnc n, thìrcxu cálpqa c quan đxlsn ãdpoq tềjlwj tựwzrz u đxlsn ủrswj . Vìrcxu thiếflem t triềjlwj u khẩqyrj n cấntbm p, lạnjzs i thuộgtmq c cơffel mậmuxr t lêntbm n khônxed ng cójlwj nghi vệfbno , cùbycf ng âzwbz m nhạnjzs c. Chỉkisr cójlwj cung nga, thálpqa i giálpqa m đxlsn em bálpqa nh, hoa quảwzrz , nưzeoh ớmlqz c tràzwbz bầiyhe y trưzeoh ớmlqz c mỗbbnl i bàzwbz n ngồlqku i củrswj a cálpqa c quan.
Lễifnc nghi tấntbm t.
Từwucz ngàzwbz y Ỷutkq -Lan nhậmuxr p cung, nàzwbz ng đxlsn ưzeoh ợjrus c dùbycf ng nhưzeoh mộgtmq t đxlsn ạnjzs i họyqtx c sĩgtmq , nêntbm n hầiyhe u hếflem t cálpqa c cuộgtmq c thiếflem t triềjlwj u nàzwbz ng đxlsn ềjlwj u tham dựwzrz . Buổjpvt i thiếflem t Tinh-triềjlwj u hônxed m nay, ngoàzwbz i thâzwbz n-vưzeoh ơffel ng, tểjoka -tưzeoh ớmlqz ng, phójlwj tểjoka -tưzeoh ớmlqz ng, lụurko c vịyiyq thưzeoh ợjrus ng thưzeoh , lụurko c vịyiyq tham tri, quảwzrz n Khu-mậmuxr t việfbno n, đxlsn ônxed đxlsn ốlqku c thủrswj y quâzwbz n, tổjpvt ng-trấntbm n Thălrzx ng-long, tổjpvt ng-lĩgtmq nh thịyiyq vệfbno , tổjpvt ng lĩgtmq nh Ngựwzrz -lâzwbz m quâzwbz n, tổjpvt ng lĩgtmq nh Thiêntbm n-tửfyni -binh... còxzao n cójlwj vua bàzwbz Bìrcxu nh-Dưzeoh ơffel ng, phòxzao mãdpoq Thâzwbz n Thiệfbno u-Thálpqa i, trưzeoh ởecgv ng đxlsn ạnjzs i cônxed ng chúxntx a Bảwzrz o-Hòxzao a, Ngũceyf -long cônxed ng chúxntx a, cùbycf ng ngũceyf vịyiyq phòxzao mãdpoq trấntbm n thủrswj Bắyfxa c-cưzeoh ơffel ng. Đqyrj ặurko c biệfbno t lầiyhe n nàzwbz y còxzao n cójlwj thêntbm m cálpqa c hoàzwbz ng tửfyni Hoằdpoq ng-Châzwbz n, Chiêntbm u-Vălrzx n vàzwbz cálpqa c vưzeoh ơffel ng phi; cônxed ng chúxntx a Đqyrj ộgtmq ng-Thiêntbm n, phòxzao mãdpoq Hoàzwbz ng Kiệfbno n; cônxed ng chúxntx a Thiêntbm n-Ninh; Long-thàzwbz nh ẩqyrj n-sĩgtmq Tônxed n Đqyrj ảwzrz n vàzwbz phu nhâzwbz n Ngônxed Cẩqyrj m-Thi.
Ghi chúxntx ,
Sửfyni chéjoka p rằdpoq ng thờhseq i vua Thálpqa nh-tônxed ng làzwbz giai đxlsn oạnjzs n thịyiyq nh trịyiyq nhấntbm t củrswj a Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t kểjoka cũceyf ng khônxed ng sai. Vìrcxu nhàzwbz vua làzwbz ngưzeoh ờhseq i nhâzwbz n từwucz , mởecgv đxlsn ưzeoh ờhseq ng lốlqku i cho luậmuxr t phálpqa p. Trong triềjlwj u, ngoàzwbz i biêntbm n đxlsn ầiyhe y nhữfqvn ng đxlsn ạnjzs i thầiyhe n vălrzx n mônxed vũceyf lưzeoh ợjrus c; hỏirjw i sao nưzeoh ớmlqz c khônxed ng thịyiyq nh?
Tểjoka -tưzeoh ớmlqz ng Lývogd Đqyrj ạnjzs o-Thàzwbz nh đxlsn ứrrrs ng dậmuxr y cung tay:
– Thầiyhe n, kiểjoka m hiệfbno u thálpqa i-sưzeoh , Long-thàzwbz nh tiếflem t đxlsn ộgtmq sứrrrs , đxlsn ồlqku ng-bìrcxu nh chưzeoh ơffel ng sựwzrz , Khu-mậmuxr t việfbno n sứrrrs , lĩgtmq nh Chiêntbm u-vălrzx n-quan đxlsn ạnjzs i họyqtx c sĩgtmq , giálpqa m tu quốlqku c sửfyni , Sơffel n-Nam quốlqku c cônxed ng xin tâzwbz u.
Nhàzwbz vua vẫkynf y tay:
– Miễifnc n lễifnc . Xin thầiyhe y an tọyqtx a.
– Tâzwbz u bệfbno hạnjzs , vìrcxu cójlwj nhiềjlwj u biếflem n chuyểjoka n ởecgv Tốlqku ng, ởecgv Chiêntbm m, nêntbm n vua bàzwbz Bắyfxa c-biêntbm n cùbycf ng cálpqa c tưzeoh ớmlqz ng soálpqa i trấntbm n biêntbm n cưzeoh ơffel ng vềjlwj xin thiếflem t triềjlwj u khẩqyrj n cấntbm p. Thầiyhe n xin đxlsn ểjoka quốlqku c cônxed ng Thâzwbz n Thiệfbno u-Cựwzrz c tấntbm u trìrcxu nh.
Mộgtmq t đxlsn ạnjzs i thầiyhe n, da ngălrzx m đxlsn en, gưzeoh ơffel ng mặurko t cựwzrz c uy-vũceyf đxlsn ứrrrs ng dậmuxr y:
– Thầiyhe n, Hữfqvn u-kim-ngônxed thưzeoh ợjrus ng-tưzeoh ớmlqz ng quâzwbz n, lĩgtmq nh Đqyrj ạnjzs i-tưzeoh -mãdpoq Bắyfxa c-biêntbm n, tưzeoh ớmlqz c Lạnjzs ng-châzwbz u quốlqku c cônxed ng Thâzwbz n Thiệfbno u-Cựwzrz c.
Nhàzwbz vua lạnjzs i vẫkynf y tay:
– Xin biểjoka u huynh an tọyqtx a trìrcxu nh bầiyhe y đxlsn ưzeoh ợjrus c rồlqku i.
– Tin Tếflem -tálpqa c cho biếflem t, Trịyiyq -bìrcxu nh hoàzwbz ng đxlsn ếflem bêntbm n Tốlqku ng bălrzx ng hàzwbz ngàzwbz y Đqyrj inh-Tỵkcuj , thálpqa ng giêntbm ng, vừwucz a qua.
Nhàzwbz vua bậmuxr t lêntbm n tiếflem ng kêntbm u:
– Ájpvt i chàzwbz ! Ôiyhe ng ta còxzao n trẻntbm , sao màzwbz đxlsn ãdpoq chếflem t vộgtmq i vậmuxr y? Dưzeoh ờhseq ng nhưzeoh nălrzx m nay ônxed ng ta mớmlqz i ba mưzeoh ơffel i sálpqa u tuổjpvt i thìrcxu phảwzrz i! Cálpqa i tuổjpvt i màzwbz khínsrq huyếflem t sung thịyiyq nh, ônxed ng ta lạnjzs i luyệfbno n võjlwj . Võjlwj cônxed ng ônxed ng ta làzwbz võjlwj cônxed ng Hoa-sơffel n, sau cójlwj họyqtx c thêntbm m võjlwj cônxed ng Đqyrj ônxed ng-a. Thếflem màzwbz sao lạnjzs i chếflem t? Khônxed ng lẽvhvt ônxed ng ta bịyiyq álpqa m sálpqa t hay đxlsn ầiyhe u đxlsn ộgtmq c?
– Tâzwbz u, dùbycf Trịyiyq -bìrcxu nh hoàzwbz ng đxlsn ếflem đxlsn ãdpoq bălrzx ng hàzwbz , triềjlwj u đxlsn ìrcxu nh đxlsn ổjpvt tộgtmq i cho thálpqa i-y bấntbm t tàzwbz i; màzwbz cálpqa c thálpqa i-y còxzao n cãdpoq i nhau, chưzeoh a tìrcxu m ra călrzx n bệfbno nh. May nhờhseq U-bon vưzeoh ơffel ng đxlsn ang ởecgv Biệfbno n-kinh, vưzeoh ơffel ng đxlsn ãdpoq giảwzrz i rõjlwj chứrrrs ng bệfbno nh nhàzwbz vua, cálpqa c thálpqa i-y mớmlqz i khônxed ng bịyiyq tộgtmq i. Nguyêntbm n từwucz ngàzwbz y Trịyiyq -bìrcxu nh hoàzwbz ng đxlsn ếflem Nam du trởecgv vềjlwj , thìrcxu lâzwbz m bệfbno nh, khi khỏirjw i, khi tálpqa i phálpqa t, khônxed ng bao giờhseq dứrrrs t. Cho đxlsn ếflem n nălrzx m ngoálpqa i, làzwbz nălrzx m Bínsrq nh-Ngọyqtx , niêntbm n hiệfbno u Trịyiyq -bìrcxu nh thứrrrs ba (1066), thálpqa ng mưzeoh ờhseq i mộgtmq t, ngàzwbz y Mâzwbz u-Ngọyqtx , hoàzwbz ng-đxlsn ếflem đxlsn ộgtmq t ngộgtmq t lâzwbz m bệfbno nh nặurko ng. Ba ngàzwbz y sau làzwbz ngàzwbz y Tâzwbz n-Dậmuxr u, nhàzwbz vua ban chiếflem u tha cho cálpqa c tửfyni tộgtmq i, còxzao n nhữfqvn ng ngưzeoh ờhseq i tộgtmq i lưzeoh u thìrcxu đxlsn ưzeoh ợjrus c tha... đxlsn ểjoka cầiyhe u phúxntx c. Sang thálpqa ng chạnjzs p, bệfbno nh vẫkynf n khônxed ng giảwzrz m, triềjlwj u thầiyhe n sai sứrrrs đxlsn i tìrcxu m Yêntbm n-vưzeoh ơffel ng nguyêntbm n phi Lêntbm Thiếflem u-Mai đxlsn ểjoka mờhseq i phi vềjlwj trịyiyq bệfbno nh. Nhưzeoh ng vưzeoh ơffel ng phi vâzwbz n du khônxed ng cójlwj tin tứrrrs c. Ngàzwbz y Ấzeoh t-Mùbycf i, bệfbno nh càzwbz ng nặurko ng. Tểjoka tưzeoh ớmlqz ng Hàzwbz n Kỳfqvn tâzwbz u xin thálpqa i hậmuxr u làzwbz m lễifnc cầiyhe u trờhseq i đxlsn ấntbm t, cầiyhe u tônxed ng miếflem u, cầiyhe u xãdpoq tắyfxa c, rồlqku i lậmuxr p trưzeoh ởecgv ng tửfyni làzwbz Húxntx c làzwbz m hoàzwbz ng thálpqa i tửfyni đxlsn ểjoka an nhâzwbz n tâzwbz m. Bệfbno nh vẫkynf n khônxed ng thuyêntbm n giảwzrz m, hoàzwbz ng-hậmuxr u sai sứrrrs sang Xiêntbm m thỉkisr nh U-bon vưzeoh ơffel ng Lêntbm Vălrzx n. Vưzeoh ơffel ng lêntbm n đxlsn ưzeoh ờhseq ng vừwucz a tớmlqz i nơffel i thìrcxu nhàzwbz vua bălrzx ng. Quầiyhe n thầiyhe n tônxed n hiệfbno u làzwbz Thểjoka càzwbz n, Ứnsrq ng lịyiyq ch, Vălrzx n võjlwj , Thálpqa nh hiếflem u hoàzwbz ng đxlsn ếflem , miếflem u hiệfbno u làzwbz Anh-tônxed ng.
Thiệfbno u-Cựwzrz c ngừwucz ng lạnjzs i uốlqku ng nưzeoh ớmlqz c, rồlqku i tiếflem p:
– Ngay ngàzwbz y Đqyrj inh-Tỵkcuj , quầiyhe n thầiyhe n cùbycf ng hoàzwbz ng hậmuxr u tuyêntbm n đxlsn ọyqtx c di chiếflem u tônxed n hoàzwbz ng thálpqa i tửfyni Húxntx c lêntbm n ngônxed i vua, lấntbm y hiệfbno u làzwbz Hy-Ninh. Ngàzwbz y hônxed m sau Mậmuxr u-Ngọyqtx , đxlsn ạnjzs i xálpqa thiêntbm n hạnjzs . Ngàzwbz y Đqyrj inh-Mùbycf i, tônxed n hoàzwbz ng-thálpqa i hậmuxr u làzwbz m Thálpqa i-hoàzwbz ng thálpqa i hậmuxr u. Tônxed n mẹjlrf làzwbz Tuyêntbm n-nhâzwbz n Thálpqa nh-liệfbno t hoàzwbz ng hậmuxr u Cao Thálpqa i-Vâzwbz n làzwbz m Thálpqa i-hậmuxr u. Trao cho tểjoka -tưzeoh ớmlqz ng Hàzwbz n Kỳfqvn làzwbz m sơffel n lălrzx ng sứrrrs đxlsn ểjoka xâzwbz y lălrzx ng vua. Truyềjlwj n tốlqku ng giam tấntbm t cảwzrz thálpqa i-y đxlsn ểjoka đxlsn iềjlwj u tra vìrcxu nghi rằdpoq ng Anh-Tônxed ng bịyiyq thuốlqku c chếflem t. May mắyfxa n U-bon vưzeoh ơffel ng vẫkynf n còxzao n tạnjzs i Biệfbno n-kinh. Thálpqa i-hậmuxr u thỉkisr nh vưzeoh ơffel ng vàzwbz o chẩqyrj n đxlsn oálpqa n xem tạnjzs i sao Anh-Tônxed ng bălrzx ng. Sau khi chẩqyrj n đxlsn oálpqa n, Vưzeoh ơffel ng cho biếflem t hồlqku i Anh-Tônxed ng Nam du, bịyiyq muỗbbnl i đxlsn ộgtmq c đxlsn ốlqku t, truyềjlwj n đxlsn ộgtmq c chấntbm t vàzwbz o ngưzeoh ờhseq i. Cho nêntbm n suốlqku t mấntbm y nălrzx m qua, cứrrrs cálpqa ch nhậmuxr t lêntbm n cơffel n sốlqku t mộgtmq t lầiyhe n. Đqyrj úxntx ng ra cálpqa c thálpqa i-y biếflem t rõjlwj călrzx n bệfbno nh, thìrcxu chỉkisr ba thang thuốlqku c làzwbz khỏirjw i. Đqyrj âzwbz y vìrcxu cálpqa c thálpqa i-y làzwbz ngưzeoh ờhseq i phưzeoh ơffel ng Bắyfxa c, chưzeoh a từwucz ng nghe, từwucz ng họyqtx c vềjlwj bệfbno nh do muỗbbnl i đxlsn ộgtmq c Nam-phưzeoh ơffel ng, nêntbm n tưzeoh ởecgv ng rằdpoq ng nhàzwbz vua bịyiyq cảwzrz m, cho uốlqku ng thuốlqku c cảwzrz m mạnjzs o phálpqa t mồlqku hônxed i. Khi mồlqku hônxed i càzwbz ng phálpqa t, thìrcxu chínsrq nh khínsrq càzwbz ng thoálpqa t ra nhiềjlwj u, ngưzeoh ờhseq i càzwbz ng yếflem u, đxlsn ộgtmq c muỗbbnl i càzwbz ng cójlwj cơffel gia tălrzx ng. Cuốlqku i cùbycf ng nọyqtx c muỗbbnl i làzwbz m gan sưzeoh ng lêntbm n thàzwbz nh bálpqa ng, da vàzwbz ng ủrswj ng, rồlqku i bălrzx ng hàzwbz .
Nưzeoh ớmlqz c mắyfxa t dàzwbz n dụurko a, Ỷutkq -Lan hỏirjw i:
– Biểjoka u huynh! Thếflem thálpqa i hậmuxr u Cao Thálpqa i-Vâzwbz n ra sao?
– Tâzwbz u thầiyhe n-phi hậmuxr u vẫkynf n khỏirjw e mạnjzs nh.
Ỷutkq -Lan tâzwbz u vớmlqz i nhàzwbz vua, trong nưzeoh ớmlqz c mắyfxa t:
– Thồlqku i thiếflem p còxzao n thơffel ấntbm u, làzwbz m cônxed ng quảwzrz ởecgv chùbycf a Từwucz -quang, Trịyiyq -bìrcxu nh hoàzwbz ng đxlsn ếflem bấntbm y giờhseq còxzao n làzwbz Tầiyhe n-vưzeoh ơffel ng, vớmlqz i vưzeoh ơffel ng phi Cao Thálpqa i-Vâzwbz n đxlsn ếflem n chùbycf a Từwucz -quang dạnjzs y võjlwj cho thiếflem p, rồlqku i còxzao n cho vàzwbz ng bạnjzs c. Tuy rằdpoq ng việfbno c dạnjzs y võjlwj cójlwj chủrswj ývogd khônxed ng tốlqku t vớmlqz i Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t; nhưzeoh ng hoàzwbz ng đxlsn ếflem vớmlqz i hậmuxr u cũceyf ng làzwbz sưzeoh phụurko khai tâzwbz m vềjlwj võjlwj củrswj a thiếflem p. Xin bệfbno hạnjzs cho thiếflem p làzwbz m lễifnc tếflem vọyqtx ng vàzwbz cưzeoh tang ngưzeoh ờhseq i nhưzeoh sưzeoh phụurko .
Nhàzwbz vua hỏirjw i thálpqa i-sưzeoh Lývogd Đqyrj ạnjzs o-Thàzwbz nh:
– Thưzeoh a thầiyhe y, xin thầiyhe y cho biếflem t việfbno c nàzwbz y cójlwj nêntbm n khônxed ng?
– Tâzwbz u bệfbno hạnjzs khônxed ng nhữfqvn ng nêntbm n, màzwbz còxzao n phảwzrz i cônxed ng bốlqku cho toàzwbz n dâzwbz n noi gưzeoh ơffel ng. Trịyiyq -bìrcxu nh hoàzwbz ng đxlsn ếflem sang Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t vớmlqz i mưzeoh u đxlsn ồlqku thônxed n tínsrq nh nưzeoh ớmlqz c ta, nhưzeoh ng ngàzwbz i làzwbz ngưzeoh ờhseq i Tốlqku ng, vìrcxu Tốlqku ng màzwbz làzwbz m việfbno c ấntbm y ta khônxed ng thểjoka trálpqa ch ngàzwbz i. Còxzao n đxlsn ốlqku i vớmlqz i Thầiyhe n-phi, ngàzwbz i vàzwbz Cao hậmuxr u hếflem t sứrrrs c yêntbm u thưzeoh ơffel ng nhưzeoh con, dạnjzs y dỗbbnl tậmuxr n tâzwbz m, lạnjzs i ban cho vàzwbz ng bạnjzs c. Thìrcxu cálpqa i nghĩgtmq a sưzeoh , đxlsn ồlqku khônxed ng thểjoka bỏirjw đxlsn ưzeoh ợjrus c.
Triềjlwj u thầiyhe n thấntbm y Ỷutkq -Lan hiếflem u đxlsn ễifnc vớmlqz i sưzeoh phụurko , trong lòxzao ng họyqtx đxlsn ềjlwj u cảwzrz m phụurko c phi làzwbz ngưzeoh ờhseq i ălrzx n ởecgv cójlwj hậmuxr u.
Khai-Quốlqku c vưzeoh ơffel ng tỏirjw vẻntbm lo lắyfxa ng, hỏirjw i Lývogd -Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t:
– Chínsrq nh vìrcxu hồlqku i còxzao n làzwbz m Thálpqa i-tửfyni , nhàzwbz vua vâzwbz n du Nam phưzeoh ơffel ng, nêntbm n suốlqku t thờhseq i gian tạnjzs i vịyiyq , ngưzeoh ờhseq i khônxed ng cho bàzwbz n đxlsn ếflem n Nam xâzwbz m. Khônxed ng biếflem t Thálpqa i-tửfyni Húxntx c làzwbz ngưzeoh ờhseq i thếflem nàzwbz o?
Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t tâzwbz u:
– Hy-Ninh hoàzwbz ng đxlsn ếflem làzwbz con trưzeoh ởecgv ng củrswj a Anh-tônxed ng, do Cao hoàzwbz ng hậmuxr u sinh ra. Niêntbm n hiệfbno u Khálpqa nh-lịyiyq ch thứrrrs tálpqa m, đxlsn ờhseq i vua Nhâzwbz n-tônxed ng, nhằdpoq m niêntbm n hiệfbno u Thiêntbm n-cảwzrz m Thálpqa nh-vũceyf thứrrrs nălrzx m (1048) đxlsn ờhseq i vua Thálpqa i-tônxed ng bảwzrz n triềjlwj u, sinh tạnjzs i Bộgtmq c-vưzeoh ơffel ng phủrswj , đxlsn ặurko t têntbm n làzwbz Trọyqtx ng-Châzwbz m. Niêntbm n hiệfbno u Gia-hựwzrz u thứrrrs tálpqa m, đxlsn ờhseq i vua Nhâzwbz n-tônxed ng, bêntbm n đxlsn ạnjzs i Việfbno t làzwbz niêntbm n hiệfbno u Chưzeoh ơffel ng-thálpqa nh Gia-khálpqa nh thứrrrs nălrzx m (1063), Anh-tônxed ng lêntbm n ngônxed i. Trọyqtx ng-Châzwbz m đxlsn ưzeoh ợjrus c nhậmuxr p Hoàzwbz ng-thàzwbz nh, ban cho ởecgv cung Khálpqa nh-ninh, phong An-châzwbz u quan-sálpqa t sứrrrs , Quang-quốlqku c cônxed ng. Ôiyhe ng cựwzrz c kỳfqvn thônxed ng minh, nghe mộgtmq t hiểjoka u mưzeoh ờhseq i, lạnjzs i chălrzx m họyqtx c. Quan thálpqa i phójlwj làzwbz Vưzeoh ơffel ng Đqyrj àzwbz o vàzwbz o cung giảwzrz ng, ônxed ng dẫkynf n em làzwbz Hạnjzs o ra ngoàzwbz i cửfyni a cung đxlsn ójlwj n; sau buổjpvt i họyqtx c ônxed ng thưzeoh ờhseq ng hỏirjw i Thálpqa i-phójlwj vềjlwj chínsrq nh sựwzrz cổjpvt kim đxlsn ếflem n quêntbm n ălrzx n, quêntbm n ngủrswj . Nhiềjlwj u lầiyhe n hỏirjw i tớmlqz i khi trờhseq i sálpqa ng. Cójlwj đxlsn êntbm m đxlsn ếflem n canh tưzeoh , Anh-Tônxed ng thấntbm y đxlsn èrswj n trong cung Khálpqa nh-ninh còxzao n sálpqa ng, phảwzrz i sai thálpqa i giálpqa m tớmlqz i truyềjlwj n cho ônxed ng đxlsn i ngủrswj . Cálpqa c đxlsn ạnjzs i thầiyhe n Đqyrj ônxed ng-cung củrswj a ônxed ng làzwbz m việfbno c suốlqku t ngàzwbz y, đxlsn ônxed i khi cảwzrz đxlsn êntbm m. Đqyrj iểjoka m đxlsn ặurko c biệfbno t làzwbz ônxed ng khônxed ng đxlsn ồlqku ng ývogd vớmlqz i luậmuxr t lệfbno , cùbycf ng tổjpvt chứrrrs c chínsrq nh sựwzrz hiệfbno n thờhseq i củrswj a Tốlqku ng, ônxed ng muốlqku n thay đxlsn ổjpvt i toàzwbz n diệfbno n. Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t ta cảwzrz i tổjpvt binh bịyiyq , canh nônxed ng thàzwbz nh cônxed ng, chínsrq nh ônxed ng đxlsn ãdpoq xửfyni dụurko ng Tếflem -tálpqa c đxlsn ểjoka biếflem t rõjlwj . Ôiyhe ng đxlsn ưzeoh ợjrus c Nguyễifnc n Bônxed ng ghi chéjoka p tấntbm t cảwzrz đxlsn em vềjlwj nghiêntbm n cứrrrs u hầiyhe u sau nàzwbz y bắyfxa t chưzeoh ởecgv c. Ôiyhe ng nójlwj i vớmlqz i quan Thálpqa i-phójlwj rằdpoq ng mai nàzwbz y ônxed ng lêntbm n ngônxed i, sẽvhvt cảwzrz i cálpqa ch nhiềjlwj u hơffel n Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t, đxlsn ểjoka cho nưzeoh ớmlqz c giầiyhe u, dâzwbz n mạnjzs nh. Vềjlwj nhâzwbz n sựwzrz Tốlqku ng, ônxed ng đxlsn ểjoka tâzwbz m theo dõjlwj i từwucz ng đxlsn ạnjzs i thầiyhe n trong triềjlwj u, ghi chéjoka p hàzwbz nh trạnjzs ng mỗbbnl i ngưzeoh ờhseq i vàzwbz o mộgtmq t tậmuxr p sálpqa ch riêntbm ng: tínsrq nh tìrcxu nh, gia cảwzrz nh, thójlwj i quen, vălrzx n nghiệfbno p, củrswj a cảwzrz i.
Long-thàzwbz nh ẩqyrj n-sĩgtmq Tônxed n Đqyrj ảwzrz n bậmuxr t lêntbm n tiếflem ng khen:
– Hy-Ninh đxlsn ãdpoq thônxed ng minh, chălrzx m họyqtx c, lạnjzs i biếflem t trọyqtx ng sưzeoh đxlsn ạnjzs o, làzwbz m việfbno c cầiyhe n mẫkynf n, nếflem u y cójlwj sứrrrs c khỏirjw e nữfqvn a thìrcxu khônxed ng phảwzrz i làzwbz đxlsn iềjlwj u may cho Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t ta.
Vua bàzwbz Bìrcxu nh-Dưzeoh ơffel ng thởecgv dàzwbz i:
– Đqyrj iềjlwj u khônxed ng hay đxlsn ójlwj đxlsn ãdpoq xẩqyrj y ra rồlqku i. Chínsrq nh vìrcxu thếflem màzwbz chúxntx ng tônxed i phảwzrz i từwucz Bắyfxa c-biêntbm n vềjlwj đxlsn âzwbz y xin thiếflem t Tinh-triềjlwj u ban đxlsn êntbm m nhưzeoh thếflem nàzwbz y. Thônxed i Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t, con trìrcxu nh bầiyhe y tiếflem p đxlsn i.
– Cũceyf ng nălrzx m Gia-hựwzrz u thứrrrs tálpqa m, thálpqa ng chínsrq n đxlsn ưzeoh ợjrus c thălrzx ng Trung-vũceyf -quâzwbz n Tiếflem t-đxlsn ộgtmq -sứrrrs , Đqyrj ồlqku ng trung-thưzeoh mônxed n hạnjzs bìrcxu nh chưzeoh ơffel ng sựwzrz , Hoàzwbz i-dưzeoh ơffel ng quậmuxr n vưzeoh ơffel ng, cảwzrz i têntbm n làzwbz Húxntx c. Ôiyhe ng lạnjzs i khônxed ng thínsrq ch sắyfxa c đxlsn ẹjlrf p, nălrzx m Trịyiyq -bìrcxu nh thứrrrs ba (1066), thálpqa ng ba, đxlsn ãdpoq cưzeoh ớmlqz i chálpqa u gálpqa i cốlqku tểjoka tưzeoh ớmlqz ng Hưzeoh ớmlqz ng Mẫkynf n-Trung làzwbz m vưzeoh ơffel ng phi. Vềjlwj võjlwj cônxed ng, Húxntx c họyqtx c vớmlqz i Chưzeoh ơffel ng-Hưzeoh đxlsn ạnjzs o nhâzwbz n, chưzeoh ởecgv ng mônxed n phálpqa i Hoa-sơffel n. Võjlwj cônxed ng Húxntx c rấntbm t cao, nghe đxlsn âzwbz u ngang vớmlqz i đxlsn álpqa m sưzeoh thúxntx c Triệfbno u Tiếflem t.
Nhàzwbz vua nójlwj i vớmlqz i Thiệfbno u-Cựwzrz c:
– Đqyrj ấntbm y làzwbz chuyệfbno n cũceyf , còxzao n chuyệfbno n mớmlqz i xẩqyrj y ra thếflem nàzwbz o, xin biểjoka u huynh trìrcxu nh bầiyhe y rõjlwj chi tiếflem t.
Thiệfbno u-Cựwzrz c đxlsn em mộgtmq t tấntbm m lụurko a călrzx ng lêntbm n trêntbm n cálpqa i khung lớmlqz n. Trêntbm n tấntbm m lụurko a vẽvhvt sơffel đxlsn ồlqku tổjpvt chứrrrs c triềjlwj u Tốlqku ng, dưzeoh ớmlqz i mỗbbnl i chứrrrs c vụurko , ghi têntbm n ngưzeoh ờhseq i hiệfbno n đxlsn ang lĩgtmq nh trọyqtx ng trálpqa ch. Ôiyhe ng cầiyhe m câzwbz y gậmuxr y nhỏirjw bằdpoq ng gỗbbnl quếflem , chỉkisr lêntbm n tấntbm m lụurko a:
– Bởecgv i vìrcxu đxlsn ãdpoq nghiêntbm n cứrrrs u tìrcxu nh hìrcxu nh xãdpoq tắyfxa c cùbycf ng cálpqa c quan từwucz trưzeoh ớmlqz c, nêntbm n ngay hai ngàzwbz y sau lêntbm n ngônxed i, Hy-Ninh thay đxlsn ổjpvt i toàzwbz n bộgtmq quan chứrrrs c trong triềjlwj u. Tểjoka -tưzeoh ớmlqz ng Hàzwbz n Kỳfqvn thălrzx ng lêntbm n Tưzeoh -khônxed ng. Tălrzx ng Cônxed ng-Lưzeoh ợjrus ng lĩgtmq nh mônxed n-hạnjzs thịyiyq lang, kiêntbm m Lạnjzs i-bộgtmq thưzeoh ợjrus ng-thưzeoh , Anh-quốlqku c-cônxed ng. Vălrzx n Ngạnjzs n-Bálpqa c, hàzwbz m Thưzeoh ợjrus ng-thưzeoh tảwzrz bộgtmq c xạnjzs , Kiểjoka m-hiệfbno u tưzeoh -đxlsn ồlqku kiêntbm m Trung-thưzeoh -lệfbno nh. Phúxntx Bậmuxr t phong Vũceyf Minh-quâzwbz n tiếflem t-đxlsn ộgtmq -sứrrrs , Kiểjoka m-hiệfbno u thưzeoh ợjrus ng thưzeoh tảwzrz bộgtmq c xạnjzs . Âyfrq u Dưzeoh ơffel ng-Tu, Triệfbno u Khálpqa i thălrzx ng Thưzeoh ợjrus ng-thưzeoh tảwzrz thừwucz a, tham-tri chínsrq nh sựwzrz . Trầiyhe n Thălrzx ng-Chi lĩgtmq nh Hộgtmq -bộgtmq thịyiyq lang. Lãdpoq Cônxed ng-Bậmuxr t lĩgtmq nh Hìrcxu nh-bộgtmq thịyiyq -lang. Doãdpoq n Bậmuxr t, Doãdpoq n Lưzeoh ơffel ng gia thálpqa i-bảwzrz o. Thálpqa ng hai, phong Hưzeoh ớmlqz ng thịyiyq làzwbz m hoàzwbz ng-hậmuxr u. Sang thálpqa ng ba, ngàzwbz y Nhâzwbz m-Tývogd , phong Tàzwbz o Dậmuxr t làzwbz m kiểjoka m-hiệfbno u thálpqa i-úxntx y kiêntbm m thịyiyq -trung. Cho mởecgv âzwbz n khoa, lấntbm y đxlsn ậmuxr u 461 tiếflem n-sĩgtmq .
Nhàzwbz vua suývogd t xoa:
– Khiếflem p, mớmlqz i lêntbm n ngônxed i vua cójlwj ba thálpqa ng, màzwbz Hy-Ninh đxlsn ãdpoq làzwbz m mộgtmq t cuộgtmq c sắyfxa p xếflem p lạnjzs i toàzwbz n bộgtmq quan lạnjzs i. Qua cuộgtmq c tâzwbz n phong nàzwbz y trẫkynf m nhậmuxr n thấntbm y: Tốlqku ng triềjlwj u đxlsn ang thờhseq i cựwzrz c thịyiyq nh, toàzwbz n nhữfqvn ng đxlsn ạnjzs i thầiyhe n vălrzx n mônxed vũceyf lưzeoh ợjrus c, lạnjzs i trong sạnjzs ch. Đqyrj ờhseq i Anh-Tônxed ng thìrcxu cálpqa c quan chia làzwbz m hai phe, phe theo Hàzwbz n Kỳfqvn chủrswj gâzwbz y chiếflem n ởecgv Nam phưzeoh ơffel ng. Phe theo Vălrzx n Ngạnjzs n-Bálpqa c chủrswj hòxzao a. Bâzwbz y giờhseq Hy-Ninh mớmlqz i lêntbm n ngônxed i màzwbz đxlsn ãdpoq bổjpvt nhiệfbno m ngưzeoh ờhseq i nàzwbz o đxlsn úxntx ng tàzwbz i ngưzeoh ờhseq i đxlsn ójlwj , nhưzeoh vậmuxr y thìrcxu thựwzrz c từwucz đxlsn ờhseq i Đqyrj ưzeoh ờhseq ng đxlsn ếflem n giờhseq chưzeoh a cójlwj triềjlwj u nàzwbz o hơffel n đxlsn ưzeoh ợjrus c. Khônxed ng biếflem t y cójlwj xójlwj a nổjpvt i cálpqa i hốlqku giữfqvn a hai phe khônxed ng?
Thiệfbno u-Cựwzrz c tiếflem p:
– Nhờhseq sựwzrz bổjpvt nhiệfbno m trêntbm n, Hy-Ninh đxlsn ếflem phâzwbz n cho phe chủrswj hòxzao a thìrcxu lĩgtmq nh nhữfqvn ng chứrrrs c thuộgtmq c toàzwbz Trung-thưzeoh , bộgtmq Lễifnc , bộgtmq Hìrcxu nh, bộgtmq Hộgtmq , bộgtmq Cônxed ng. Phe chủrswj chiếflem n lĩgtmq nh bộgtmq Binh, bộgtmq Lạnjzs i, vàzwbz Khu-mậmuxr t việfbno n. Thếflem làzwbz cálpqa i hốlqku chia rẽvhvt đxlsn ưzeoh ợjrus c xójlwj a đxlsn i. Tójlwj m lạnjzs i phe chủrswj chiếflem n gồlqku m: Hàzwbz n Kỳfqvn , Tălrzx ng Cônxed ng-Lưzeoh ợjrus ng, Phúxntx Bậmuxr t, Triệfbno u Khálpqa i, Tàzwbz o Dậmuxr t, Ngônxed Khuêntbm , Vưzeoh ơffel ng An-Thạnjzs ch. Phe chủrswj hòxzao a gồlqku m: Vălrzx n Ngạnjzs n-Bálpqa c, Trầiyhe n Thălrzx ng-Chi, Lãdpoq Cônxed ng-Bậmuxr t, Âyfrq u Dưzeoh ơffel ng-Tu, Vưzeoh ơffel ng Đqyrj àzwbz o, Ngônxed Thâzwbz n, Trưzeoh ơffel ng Phưzeoh ơffel ng-Bìrcxu nh. Bềjlwj ngoàzwbz i thìrcxu hai phe đxlsn ang hòxzao a hoãdpoq n vớmlqz i nhau. Nhưzeoh ng bêntbm n trong vẫkynf n cójlwj mộgtmq t vếflem t nứrrrs t âzwbz m ỷezcn . Chỉkisr chờhseq nổjpvt tung. Nguyêntbm n Hàzwbz n Kỳfqvn mấntbm y lầiyhe n tiếflem n cửfyni Ngônxed Khuêntbm làzwbz m tham-tri chínsrq nh-sựwzrz , nhưzeoh ng hoàzwbz ng-đxlsn ếflem Hy-Ninh bálpqa c, màzwbz bổjpvt Âyfrq u Dưzeoh ơffel ng-Tu.
Thiệfbno u-Cựwzrz c tiếflem p tụurko c: vềjlwj cálpqa c tưzeoh ớmlqz ng cầiyhe m quâzwbz n hiệfbno n cójlwj hai khu. Chưzeoh tưzeoh ớmlqz ng thuộgtmq c khu Bắyfxa c đxlsn ốlqku i phójlwj vớmlqz i Liêntbm u, khu Tâzwbz y đxlsn ốlqku i phójlwj vớmlqz i Hạnjzs . Tưzeoh ớmlqz ng hai khu nàzwbz y thưzeoh ờhseq ng ởecgv mộgtmq t phe. Chưzeoh tưzeoh ớmlqz ng đxlsn ốlqku i phójlwj vớmlqz i tộgtmq c Việfbno t trấntbm n Nam biêntbm n ởecgv mộgtmq t phe. Ngay ngàzwbz y đxlsn ầiyhe u mớmlqz i lêntbm n ngônxed i, Hy-Ninh hoàzwbz ng đxlsn ếflem cho mậmuxr t sứrrrs triệfbno u hồlqku i bọyqtx n biêntbm n thầiyhe n chủrswj chiếflem n nhưzeoh Dưzeoh Tĩgtmq nh, Tiêntbm u Cốlqku , Tiêntbm u Chúxntx , Lývogd Sưzeoh -Trung, Triệfbno u Tiếflem t, Quálpqa ch Qùbycf y, Yêntbm n Đqyrj ạnjzs t, Tu Kỷezcn , Khúxntx c Chẩqyrj n, Đqyrj àzwbz o Bậmuxr t, Lývogd Hiếflem n vềjlwj họyqtx p. Cuộgtmq c họyqtx p cựwzrz c mậmuxr t, Tếflem -tálpqa c củrswj a ta mấntbm t hơffel n thálpqa ng vẫkynf n khônxed ng biếflem t rõjlwj nộgtmq i dung. Sau nhờhseq mộgtmq t cung nữfqvn làzwbz m việfbno c cho ta ởecgv cung thálpqa i-hậmuxr u, nghe cuộgtmq c tranh luậmuxr n giữfqvn a Thálpqa i-hoàzwbz ng thálpqa i-hậmuxr u (vợjrus Nhâzwbz n-tônxed ng) vàzwbz Thálpqa i-hậmuxr u (vợjrus Anh-tônxed ng) mớmlqz i biếflem t rõjlwj chi tiếflem t. Hy-Ninh hoàzwbz ng đxlsn ếflem đxlsn ãdpoq xójlwj a đxlsn ưzeoh ợjrus c hốlqku chia rẽvhvt củrswj a chưzeoh tưzeoh ớmlqz ng thuộgtmq c hai khu vớmlqz i nhau.
Thiệfbno u-Cựwzrz c ngừwucz ng lạnjzs i cho mọyqtx i ngưzeoh ờhseq i chúxntx ývogd , rồlqku i ônxed ng nójlwj i thựwzrz c chậmuxr m:
– Hy-Ninh hoàzwbz ng đxlsn ếflem cùbycf ng bọyqtx n chủrswj Nam xâzwbz m quyếflem t đxlsn ịyiyq nh khônxed ng chịyiyq u ởecgv cálpqa i thếflem Bắyfxa c bịyiyq Liêntbm u éjoka p, Nam bịyiyq tộgtmq c Việfbno t lấntbm n. Tốlqku ng phảwzrz i làzwbz triềjlwj u đxlsn ạnjzs i mạnjzs nh nhưzeoh thờhseq i vua Vũceyf -đxlsn ếflem nhàzwbz Hálpqa n, vua Thálpqa i-tônxed ng nhàzwbz Đqyrj ưzeoh ờhseq ng. Tốlqku ng phảwzrz i tổjpvt chứrrrs c, chỉkisr nh bịyiyq binh mãdpoq . Trưzeoh ớmlqz c nhờhseq Kinh-Nam vưzeoh ơffel ng bìrcxu nh Tâzwbz y-Hạnjzs . Nay Hạnjzs khuấntbm t phụurko c, Tốlqku ng nêntbm n vỗbbnl vềjlwj đxlsn ểjoka an mặurko t nàzwbz y. Phínsrq a Bắyfxa c, Liêntbm u quálpqa mạnjzs nh, khônxed ng thểjoka trởecgv mặurko t vớmlqz i chúxntx ng, Tốlqku ng tạnjzs m nhẫkynf n nhịyiyq n hòxzao a hoãdpoq n, đxlsn ểjoka khỏirjw i phảwzrz i đxlsn ốlqku i phójlwj vớmlqz i đxlsn ạnjzs i đxlsn ịyiyq ch. Bao nhiêntbm u tinh lựwzrz c dồlqku n xuốlqku ng Nam, thanh toálpqa n tálpqa m nưzeoh ớmlqz c tộgtmq c Việfbno t trưzeoh ớmlqz c.
Long-thàzwbz nh ẩqyrj n-sĩgtmq Tônxed n Đqyrj ảwzrz n khen:
– Phảwzrz i cônxed ng nhậmuxr n Hy-Ninh minh mẫkynf n, cójlwj hùbycf ng tâzwbz m trálpqa ng chínsrq . Bọyqtx n biêntbm n thầiyhe n mưzeoh u trínsrq tuyệfbno t cao. Thếflem họyqtx đxlsn ịyiyq nh kếflem sálpqa ch Nam thùbycf y ra sao?
– Thưzeoh a, họyqtx nghịyiyq dùbycf ng lạnjzs i Ngũceyf -lônxed i. Nỗbbnl lựwzrz c chínsrq nh củrswj a họyqtx làzwbz đxlsn álpqa nh Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t trưzeoh ớmlqz c. Họyqtx álpqa p dụurko ng dưzeoh ơffel ng Đqyrj ônxed ng, kínsrq ch Tâzwbz y bằdpoq ng cálpqa ch giảwzrz nhưzeoh đxlsn ốlqku i phójlwj vớmlqz i Hạnjzs , Liêntbm u, nêntbm n phảwzrz i luyệfbno n tậmuxr p binh tưzeoh ớmlqz ng, mua sắyfxa m lừwucz a ngựwzrz a, rèrswj n vũceyf -khínsrq ởecgv nhữfqvn ng vùbycf ng miềjlwj n Tâzwbz y, Bắyfxa c, cho ta khônxed ng đxlsn ềjlwj phòxzao ng, rồlqku i thìrcxu nh lìrcxu nh kéjoka o xuốlqku ng đxlsn álpqa nh Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t, lậmuxr p thàzwbz nh quậmuxr n huyệfbno n. Khi Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t mấntbm t rồlqku i thìrcxu Chiêntbm m, Làzwbz o, Châzwbz n, khônxed ng cầiyhe n đxlsn álpqa nh cũceyf ng xong. Bấntbm y giờhseq Xiêntbm m-la, Đqyrj ạnjzs i-lývogd hàzwbz ng thìrcxu thônxed i, bằdpoq ng khônxed ng thìrcxu họyqtx dùbycf ng tùbycf hàzwbz ng binh Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t, Chiêntbm m-thàzwbz nh, Châzwbz n-lạnjzs p, Lãdpoq o-qua đxlsn álpqa nh hai nưzeoh ớmlqz c nàzwbz y. Thếflem làzwbz họyqtx cójlwj cảwzrz mộgtmq t miềjlwj n Nam trùbycf phúxntx , thêntbm m binh línsrq nh, lưzeoh ơffel ng thựwzrz c, họyqtx quay lêntbm n Bắyfxa c, đxlsn álpqa nh Tâzwbz y-hạnjzs . Bìrcxu nh Tâzwbz y-hạnjzs xong, thìrcxu Liêntbm u khônxed ng dálpqa m sálpqa ch nhiễifnc u họyqtx nữfqvn a. Hơffel n nữfqvn a họyqtx đxlsn ủrswj binh lựwzrz c quay lêntbm n Bắyfxa c đxlsn álpqa nh Liêntbm u. Đqyrj âzwbz y mớmlqz i làzwbz tìrcxu nh hìrcxu nh tínsrq nh đxlsn ếflem n giữfqvn a thálpqa ng ba màzwbz thônxed i. Nhưzeoh ng cálpqa i rắyfxa c rốlqku i đxlsn ãdpoq bắyfxa t đxlsn ầiyhe u xẩqyrj y ra ởecgv Bắyfxa c-biêntbm n rồlqku i.
Quan đxlsn ạnjzs i-tưzeoh -mãdpoq Quálpqa ch Kim-Nhậmuxr t hỏirjw i:
– Phảwzrz i chălrzx ng bọyqtx n biêntbm n thầiyhe n Tốlqku ng ởecgv Nam-thùbycf y lạnjzs i bắyfxa t đxlsn ầiyhe u gâzwbz y hấntbm n?
– Thưzeoh a Tưzeoh -mãdpoq vâzwbz ng. Bởecgv i chínsrq nh bọyqtx n biêntbm n thầiyhe n hiếflem u chiếflem n vềjlwj triềjlwj u, hộgtmq i vớmlqz i Hy-Ninh khởecgv i sựwzrz . Vìrcxu từwucz trưzeoh ớmlqz c đxlsn ếflem n giờhseq , chúxntx ng biếflem t rằdpoq ng giữfqvn a Nhâzwbz n-Tônxed ng vớmlqz i Kinh-Nam vưzeoh ơffel ng Trầiyhe n Tựwzrz -Mai chủrswj trưzeoh ơffel ng hòxzao a ởecgv Nam phưzeoh ơffel ng, đxlsn ểjoka chốlqku ng Liêntbm u, Hạnjzs . Vìrcxu vậmuxr y chúxntx ng sợjrus Kinh-Nam vưzeoh ơffel ng, khônxed ng dálpqa m gâzwbz y sựwzrz . Nay chúxntx ng đxlsn ãdpoq biếflem t chủrswj ývogd củrswj a nhàzwbz vua quyếflem t đxlsn álpqa nh Nam phưzeoh ơffel ng, nêntbm n dùbycf chưzeoh a cójlwj chỉkisr dụurko , chúxntx ng cũceyf ng chuẩqyrj n bịyiyq trưzeoh ớmlqz c, phòxzao ng khi cójlwj lệfbno nh thìrcxu đxlsn ãdpoq sẵyuoh n sàzwbz ng. Chúxntx ng nghĩgtmq : khi nhàzwbz vua chủrswj xưzeoh ớmlqz ng, thìrcxu Kinh-Nam vưzeoh ơffel ng khônxed ng dálpqa m ngălrzx n cảwzrz n, làzwbz m tộgtmq i chúxntx ng. Màzwbz dùbycf vưzeoh ơffel ng cójlwj kếflem t tộgtmq i, thìrcxu triềjlwj u đxlsn ìrcxu nh cũceyf ng ngălrzx n cảwzrz n.
Nhàzwbz vua hỏirjw i:
– Bọyqtx n biêntbm n thầiyhe n Nam phưzeoh ơffel ng củrswj a Tốlqku ng đxlsn ãdpoq gâzwbz y nhữfqvn ng gìrcxu vớmlqz i ta?
– Tâzwbz u, từwucz sau khi Nùbycf ng Trínsrq -Cao khởecgv i binh, thìrcxu Tốlqku ng cójlwj trọyqtx ng binh đxlsn ójlwj ng ởecgv Ung-châzwbz u, Liêntbm m-châzwbz u. Từwucz khi phòxzao -mãdpoq Thâzwbz n Thiệfbno u-Thálpqa i, vàzwbz vua bàzwbz Bìrcxu nh-Dưzeoh ơffel ng tiếflem n đxlsn álpqa nh sang Trung-nguyêntbm n (1060), Tốlqku ng nghịyiyq hòxzao a. Vua bàzwbz bắyfxa t Tốlqku ng chịyiyq u ba đxlsn iềjlwj u kiệfbno n, trong đxlsn ójlwj cójlwj việfbno c cálpqa ch chứrrrs c bọyqtx n biêntbm n thầiyhe n Tiêntbm u Chúxntx đxlsn ếflem n giờhseq bọyqtx n biêntbm n thầiyhe n đxlsn ềjlwj u kinh sợjrus ta, khônxed ng dálpqa m gâzwbz y sựwzrz nữfqvn a. Nhưzeoh ng nay chúxntx ng đxlsn ổjpvt i thálpqa i đxlsn ộgtmq , chúxntx ng bắyfxa t chưzeoh ớmlqz c tổjpvt chứrrrs c Hoàzwbz ng-nam củrswj a ta. Chúxntx ng bắyfxa t toàzwbz n thểjoka đxlsn àzwbz n ônxed ng tuổjpvt i từwucz mưzeoh ờhseq i sálpqa u, đxlsn ếflem n bốlqku n mưzeoh ơffel i lălrzx m phảwzrz i luyệfbno n tậmuxr p binh bịyiyq , lậmuxr p thàzwbz nh đxlsn ộgtmq i ngũceyf gọyqtx i làzwbz Đqyrj iềjlwj n-tửfyni -giálpqa p, nghĩgtmq a la vừwucz a làzwbz m ruộgtmq ng, vừwucz a tậmuxr p binh bịyiyq . Chúxntx ng lạnjzs i bắyfxa t cálpqa c châzwbz u mộgtmq Đqyrj iềjlwj n-tửfyni -giálpqa p làzwbz m Thổjpvt -binh, cálpqa c đxlsn ộgtmq ng làzwbz m Đqyrj ộgtmq ng-binh. Rồlqku i cứrrrs nălrzx m Đqyrj iềjlwj n-tửfyni -giálpqa p, chúxntx ng bắyfxa t mộgtmq t ngưzeoh ờhseq i xung làzwbz m Bảwzrz o-binh. Nghĩgtmq a làzwbz bêntbm n ta cójlwj Thiêntbm n-tửfyni -binh thìrcxu chúxntx ng cójlwj Bảwzrz o-binh; bêntbm n ta cójlwj binh cálpqa c lộgtmq , cálpqa c huyệfbno n, thìrcxu chúxntx ng cójlwj Thổjpvt -binh, Đqyrj ộgtmq ng-binh; bêntbm n ta cójlwj Hoàzwbz ng-nam thìrcxu chúxntx ng cójlwj Đqyrj iềjlwj n-tửfyni -binh. Khắyfxa p cálpqa c nơffel i chúxntx ng rèrswj n luyệfbno n vũceyf khi, tínsrq ch trữfqvn lưzeoh ơffel ng thảwzrz o, mua lừwucz a ngựwzrz a, đxlsn ójlwj ng xe, đxlsn ójlwj ng chiếflem n thuyềjlwj n.
Khai-Quốlqku c vưzeoh ơffel ng thấntbm y nhàzwbz vua cùbycf ng triềjlwj u đxlsn ìrcxu nh hiệfbno n ra khínsrq sắyfxa c lo sợjrus quálpqa đxlsn álpqa ng, cầiyhe n phảwzrz i nójlwj i mấntbm y lờhseq i đxlsn ểjoka an tâzwbz m vua tônxed i. Vưzeoh ơffel ng vẫkynf y tay cho Thiệfbno u-Cựwzrz c ngừwucz ng lạnjzs i. Vưzeoh ơffel ng tâzwbz u nhàzwbz vua:
– Tâzwbz u bệfbno hạnjzs , thầiyhe n thấntbm y giữfqvn a hai phe cầiyhe m quyềjlwj n trong triềjlwj u tuy bềjlwj ngoàzwbz i thălrzx ng bằdpoq ng, nhưzeoh ng thựwzrz c ra phe chủrswj chiếflem n giữfqvn nhiềjlwj u quyềjlwj n hơffel n. Bâzwbz y giờhseq thêntbm m cálpqa c đxlsn ạnjzs i thầiyhe n biêntbm n cưzeoh ơffel ng, đxlsn a sốlqku làzwbz võjlwj tưzeoh ớmlqz ng vốlqku n hiếflem u chiếflem n nữfqvn a, thìrcxu e rằdpoq ng phe chủrswj hòxzao a sẽvhvt bịyiyq loạnjzs i trong sớmlqz m tốlqku i. Ngưzeoh ợjrus c lạnjzs i phe chủrswj hòxzao a gồlqku m toàzwbz n nhữfqvn ng danh sĩgtmq , vălrzx n gia nổjpvt i tiếflem ng, rấntbm t đxlsn ưzeoh ợjrus c lòxzao ng họyqtx c giớmlqz i, hưzeoh ơffel ng đxlsn ảwzrz ng, quầiyhe n chúxntx ng. Thầiyhe n ưzeoh ớmlqz c tínsrq nh, thếflem nàzwbz o phe chủrswj chiếflem n sẽvhvt tìrcxu m cálpqa ch triệfbno t vâzwbz y cálpqa nh phe chủrswj hòxzao a. Khi họyqtx triệfbno t, dĩgtmq nhiêntbm n họyqtx triệfbno t ngưzeoh ờhseq i nàzwbz o nổjpvt i tiếflem ng nhấntbm t, đxlsn ểjoka đxlsn álpqa m kia chùbycf n nhụurko t. Trong đxlsn álpqa m đxlsn ạnjzs i thầiyhe n phe nàzwbz y, thìrcxu Vălrzx n Ngạnjzs n-Bálpqa c, Âyfrq u-Dưzeoh ơffel ng-Tu nứrrrs c tiếflem ng thiêntbm n hạnjzs vềjlwj vălrzx n chưzeoh ơffel ng, chắyfxa c chắyfxa n hai ngưzeoh ờhseq i nàzwbz y sẽvhvt bịyiyq hạnjzs i đxlsn ầiyhe u tiêntbm n. Trưzeoh ớmlqz c tìrcxu nh trạnjzs ng đxlsn ójlwj , ta phảwzrz i làzwbz m gìrcxu ?
Ỷutkq -Lan hưzeoh ớmlqz ng Khai-Quốlqku c vưzeoh ơffel ng válpqa i ba válpqa i:
– Tâzwbz u Quốlqku c-phụurko , thầiyhe n nhi nghĩgtmq Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t ta nêntbm n hỏirjw i ývogd kiếflem n Kinh-Nam vưzeoh ơffel ng trưzeoh ớmlqz c đxlsn ãdpoq . Vìrcxu dùbycf sao, vưzeoh ơffel ng cũceyf ng làzwbz viêntbm n gạnjzs ch nốlqku i giữfqvn a tộgtmq c Hoa vớmlqz i tộgtmq c Việfbno t. Vưzeoh ơffel ng lạnjzs i nắyfxa m vữfqvn ng tìrcxu nh hìrcxu nh Tốlqku ng hơffel n ta.
Vua bàzwbz Bìrcxu nh-Dưzeoh ơffel ng đxlsn ứrrrs ng lêntbm n, bàzwbz lắyfxa c đxlsn ầiyhe u:
– Hônxed m qua, tônxed i nhậmuxr n đxlsn ưzeoh ợjrus c thưzeoh Kinh-Nam vưzeoh ơffel ng do thầiyhe n-ưzeoh ng mang đxlsn ếflem n. Vưzeoh ơffel ng cũceyf ng nhờhseq tônxed i thỉkisr nh ývogd kiếflem n triềjlwj u đxlsn ìrcxu nh Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t.
Khai-Quốlqku c vưzeoh ơffel ng gõjlwj ngójlwj n tay lêntbm n bàzwbz n, rồlqku i nójlwj i:
– Tônxed i sợjrus dưzeoh ớmlqz i triềjlwj u đxlsn ạnjzs i Hy-Ninh, Kinh-Nam vưzeoh ơffel ng sẽvhvt bịyiyq mấntbm t hếflem t thếflem lựwzrz c. Bởecgv i mặurko t trậmuxr n Tâzwbz y-hạnjzs khônxed ng còxzao n nữfqvn a. Chúxntx a Tâzwbz y-hạnjzs đxlsn ãdpoq chịyiyq u sắyfxa c phong, tuếflem cốlqku ng triềjlwj u Tốlqku ng. Còxzao n mặurko t trậmuxr n Liêntbm u, thìrcxu Tốlqku ng chịyiyq u khuấntbm t phụurko c chúxntx ng, giữfqvn nguyêntbm n biêntbm n giớmlqz i hiệfbno n tạnjzs i. Tốlqku ng muốlqku n mởecgv mặurko t trậmuxr n phínsrq a Nam, thìrcxu đxlsn ờhseq i nàzwbz o dùbycf ng vưzeoh ơffel ng? Kinh-Nam vưzeoh ơffel ng làzwbz mộgtmq t đxlsn ạnjzs i tưzeoh ớmlqz ng, khi mộgtmq t đxlsn ạnjzs i tưzeoh ớmlqz ng khônxed ng cầiyhe m quâzwbz n, thìrcxu trởecgv thàzwbz nh thừwucz a thãdpoq i, giálpqa trịyiyq khônxed ng bằdpoq ng bọyqtx n vălrzx n quan. Vớmlqz i lạnjzs i bọyqtx n vălrzx n-quan, võjlwj -tưzeoh ớmlqz ng muốlqku n gâzwbz y chiếflem n, đxlsn a sốlqku chứrrrs c tưzeoh ớmlqz c nhỏirjw , chúxntx ng muốlqku n cójlwj binh sựwzrz đxlsn ểjoka lậmuxr p cônxed ng rồlqku i leo lêntbm n cao. Nhưzeoh ng chúxntx ng ớmlqz n vưzeoh ơffel ng, nêntbm n phảwzrz i bớmlqz i lônxed ng tìrcxu m vếflem t màzwbz hạnjzs i vưzeoh ơffel ng. Triềjlwj u đxlsn ìrcxu nh Hy-Ninh thấntbm y Kinh-Nam vưzeoh ơffel ng quálpqa nhiềjlwj u cônxed ng lao, họyqtx cũceyf ng muốlqku n hạnjzs vưzeoh ơffel ng, đxlsn ểjoka dễifnc gâzwbz y chiếflem n Nam phưzeoh ơffel ng. Hàzwbz , khônxed ng biếflem t vưzeoh ơffel ng đxlsn ốlqku i phójlwj ra sao đxlsn âzwbz y?
Ỷutkq -Lan bàzwbz n:
– Cójlwj hai đxlsn iềjlwj u màzwbz ta nêntbm n làzwbz m. Mộgtmq t làzwbz sao cho Tâzwbz y-hạnjzs vớmlqz i Tốlqku ng cójlwj chiếflem n tranh, tựwzrz nhiêntbm n Kinh-Nam vưzeoh ơffel ng đxlsn ưzeoh ợjrus c trọyqtx ng dụurko ng. Mặurko t trậmuxr n Tâzwbz y-hạnjzs sẽvhvt húxntx t hếflem t tàzwbz i nguyêntbm n,binh lựwzrz c Tốlqku ng. Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t ta đxlsn ưzeoh ợjrus c yêntbm n. Hai làzwbz , ta làzwbz m cálpqa ch nàzwbz o đxlsn ểjoka phe chủrswj chiếflem n hạnjzs i mộgtmq t trong hai danh sĩgtmq phe chủrswj hòxzao a thìrcxu tựwzrz nhiêntbm n cálpqa i hốlqku chia rẽvhvt sẽvhvt nứrrrs t lớmlqz n ra ngay. Trong đxlsn álpqa m nàzwbz y Âyfrq u-dưzeoh ơffel ng-Tu cójlwj danh nhấntbm t. Thầiyhe n đxlsn ãdpoq đxlsn ọyqtx c bàzwbz i « Thanh thu phúxntx » củrswj a ônxed ng. Thựwzrz c làzwbz trong vălrzx n cójlwj nhạnjzs c, trong nhạnjzs c cójlwj vălrzx n. Âyfrq u bịyiyq hạnjzs , tấntbm t toàzwbz n thểjoka dâzwbz n Tốlqku ng bấntbm t mãdpoq n. Họyqtx sẽvhvt đxlsn ổjpvt tộgtmq i lêntbm n đxlsn ầiyhe u phe chủrswj chiếflem n.
Nhàzwbz vua hỏirjw i Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t:
– Thálpqa i-bảwzrz o, Khu-mậmuxr t việfbno n cójlwj ghi chúxntx nhiềjlwj u vềjlwj Âyfrq u Dưzeoh ơffel ng-Tu khônxed ng?
Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t lúxntx ng túxntx ng:
– Tâzwbz u, từwucz trưzeoh ớmlqz c đxlsn ếflem n giờhseq Tếflem -tálpqa c củrswj a ta chỉkisr chúxntx ývogd đxlsn ếflem n chínsrq nh sựwzrz , binh bịyiyq củrswj a Tốlqku ng, màzwbz khônxed ng mấntbm y chúxntx ývogd đxlsn ếflem n cálpqa c vălrzx n gia. Bệfbno hạnjzs muốlqku n biếflem t vềjlwj vălrzx n nghiệfbno p củrswj a Âyfrq u, thầiyhe n sẽvhvt cho Tếflem -tálpqa c sưzeoh u tầiyhe m. Thầiyhe n nghe, cônxed ng chúxntx a Đqyrj ộgtmq ng-Thiêntbm n vớmlqz i Thầiyhe n-phi thưzeoh ờhseq ng ngâzwbz m thi, từwucz củrswj a Âyfrq u Dưzeoh ơffel ng-Tu, chắyfxa c hai vịyiyq biếflem t rõjlwj vềjlwj vălrzx n nghiệfbno p củrswj a y.
Nhàzwbz vua hỏirjw i Đqyrj ộgtmq ng-Thiêntbm n:
– Thiêntbm n nhi! Vălrzx n nghiệfbno p củrswj a Âyfrq u ra sao?
Cônxed ng chúxntx a Đqyrj ộgtmq ng-Thiêntbm n cung kínsrq nh tâzwbz u:
– Âyfrq u Dưzeoh ơffel ng-Tu, tựwzrz làzwbz Vĩgtmq nh-Thúxntx c, hiệfbno u làzwbz Lụurko c-nhấntbm t cưzeoh -sĩgtmq , ngưzeoh ờhseq i đxlsn ấntbm t Lưzeoh -lălrzx ng. Ôiyhe ng sinh vàzwbz o niêntbm n hiệfbno u Cảwzrz nh-đxlsn ứrrrs c thứrrrs tưzeoh đxlsn ờhseq i vua Châzwbz n-tônxed ng, so vớmlqz i Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t làzwbz niêntbm n hiệfbno u thứrrrs 14 (1007) đxlsn ờhseq i vua Lêntbm Ngọyqtx a-triềjlwj u, nălrzx m nay sálpqa u mưzeoh ơffel i mốlqku t tuổjpvt i. Mồlqku cônxed i cha từwucz nălrzx m lêntbm n bốlqku n tuổjpvt i, họyqtx c khai tâzwbz m vớmlqz i mẹjlrf . Thếflem truyềjlwj n, nhàzwbz nghèrswj o, ônxed ng phảwzrz i dùbycf ng câzwbz y sậmuxr y viếflem t chữfqvn trêntbm n đxlsn ấntbm t màzwbz họyqtx c. Nổjpvt i danh vềjlwj vălrzx n tàzwbz i ngay từwucz hồlqku i còxzao n niêntbm n thiếflem u. Đqyrj ậmuxr u tiếflem n sĩgtmq đxlsn ệfbno nhấntbm t danh niêntbm n hiệfbno u Thiêntbm n-thálpqa nh thứrrrs 8 (1030) đxlsn ờhseq i vua Nhâzwbz n-tônxed ng, so vớmlqz i Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t làzwbz niêntbm n hiệfbno u Thiêntbm n-thàzwbz nh thứrrrs 3 đxlsn ờhseq i vua Thálpqa i-tônxed ng. Ôiyhe ng thưzeoh ờhseq ng kếflem t bạnjzs n xưzeoh ớmlqz ng họyqtx a vớmlqz i cálpqa c danh sĩgtmq nhưzeoh Mai Nghiêntbm u-Thuầiyhe n, Doãdpoq n Thùbycf . Vềjlwj quan trưzeoh ờhseq ng, ônxed ng khônxed ng nổjpvt i danh bằdpoq ng vălrzx n nghiệfbno p. Nguyêntbm n Tốlqku ng triềjlwj u lậmuxr p lêntbm n đxlsn ãdpoq trêntbm n trălrzx m nălrzx m, màzwbz cálpqa c vălrzx n gia vẫkynf n còxzao n chuộgtmq ng lốlqku i ủrswj y mịyiyq , yếflem m thếflem , than mâzwbz y khójlwj c giójlwj củrswj a đxlsn ờhseq i Lụurko c-triềjlwj u. Ôiyhe ng cựwzrz c lựwzrz c bàzwbz i bálpqa c lốlqku i vălrzx n nàzwbz y, đxlsn ưzeoh a ra lốlqku i vălrzx n thựwzrz c tiễifnc n. Nếflem u nójlwj i Triệfbno u Khuônxed ng-Duẫkynf n lậmuxr p ra nhàzwbz Tốlqku ng, thìrcxu cójlwj thểjoka nójlwj i ônxed ng làzwbz ngưzeoh ờhseq i tạnjzs o ra vălrzx n phong, vălrzx n khínsrq cho Tốlqku ng triềjlwj u. Ôiyhe ng làzwbz ngưzeoh ờhseq i cưzeoh ơffel ng trựwzrz c, tiếflem t thálpqa o, chuộgtmq ng hòxzao a bìrcxu nh, khônxed ng thínsrq ch binh sựwzrz . Đqyrj ốlqku i vớmlqz i cálpqa c nưzeoh ớmlqz c lâzwbz n bang, ônxed ng chủrswj trưzeoh ơffel ng đxlsn em vălrzx n chưzeoh ơffel ng, đxlsn ạnjzs o đxlsn ứrrrs c truyềjlwj n sang đxlsn ểjoka cảwzrz m hójlwj a. Cálpqa c nưzeoh ớmlqz c nhỏirjw quy phụurko c, triềjlwj u cốlqku ng thìrcxu tốlqku t. Nhưzeoh ợjrus c bằdpoq ng họyqtx khônxed ng chịyiyq u, thìrcxu đxlsn ểjoka yêntbm n. Mộgtmq t lầiyhe n Phạnjzs m Trọyqtx ng-Yêntbm m bịyiyq dèrswj m xiểjoka m, bịyiyq biếflem m. Chưzeoh đxlsn ạnjzs i thầiyhe n đxlsn ềjlwj u can giálpqa n vua. Riêntbm ng quan tưzeoh giálpqa n Cao Nhưzeoh ợjrus c-Nặurko c lạnjzs i hàzwbz i tộgtmq i Yêntbm m, cho rằdpoq ng phảwzrz i giálpqa ng. Ôiyhe ng viếflem t thưzeoh cho Nặurko c, cójlwj câzwbz u: « Trêntbm n đxlsn ờhseq i sao lạnjzs i cójlwj việfbno c đxlsn álpqa ng hổjpvt thẹjlrf n nhưzeoh thếflem nhỉkisr ? ». Nặurko c đxlsn em thưzeoh ấntbm y tâzwbz u lêntbm n vua, ônxed ng bịyiyq biếflem m ra làzwbz m chứrrrs c huyệfbno n lệfbno nh Di-lălrzx ng. Sau vìrcxu Tầiyhe n-vưzeoh ơffel ng Tựwzrz -Mai đxlsn em quâzwbz n đxlsn ạnjzs i chiếflem n vớmlqz i Liêntbm u, màzwbz biêntbm n sựwzrz vớmlqz i Tâzwbz y-hạnjzs trầiyhe m trọyqtx ng, vưzeoh ơffel ng tiếflem n cửfyni Phạnjzs m Trọyqtx ng-Yêntbm m trấntbm n phínsrq a Tâzwbz y. Yêntbm m cójlwj ývogd mờhseq i ônxed ng theo đxlsn ểjoka cùbycf ng lo việfbno c. Ôiyhe ng nójlwj i: « Việfbno c tônxed i làzwbz m trưzeoh ớmlqz c kia đxlsn âzwbz u cójlwj phảwzrz i mưzeoh u lợjrus i cho bảwzrz n thâzwbz n mìrcxu nh? Lui thìrcxu cùbycf ng lui, tiếflem n thìrcxu khônxed ng cùbycf ng tiếflem n, thếflem mớmlqz i làzwbz phảwzrz i ». Thờhseq i bấntbm y giờhseq sưzeoh thúxntx c Trầiyhe n Tựwzrz -Mai đxlsn ang lĩgtmq nh chứrrrs c Trấntbm n Bắyfxa c đxlsn ạnjzs i nguyêntbm n soálpqa i, kiểjoka m-hiệfbno u thálpqa i-úxntx y, tưzeoh ớmlqz c Tầiyhe n-vưzeoh ơffel ng, sau khi thắyfxa ng Liêntbm u, uy quyềjlwj n nghiêntbm ng nưzeoh ớmlqz c. Vưzeoh ơffel ng hồlqku i triềjlwj u, vua Nhâzwbz n-tônxed ng đxlsn ãdpoq i yếflem n. Trong yếflem n tiệfbno c, nhàzwbz vua hỏirjw i: « Trong tiệfbno c nàzwbz y, ngựwzrz đxlsn ệfbno thấntbm y đxlsn iềjlwj u gìrcxu vui nhấntbm t ». Vưzeoh ơffel ng nójlwj i: « Đqyrj iềjlwj u thầiyhe n vui nhấntbm t làzwbz thấntbm y trong cálpqa c quan lạnjzs i cójlwj mộgtmq t danh sĩgtmq , nójlwj i vềjlwj trung thìrcxu ngang vớmlqz i Vũceyf hầiyhe u đxlsn ờhseq i Tam-quốlqku c; nójlwj i vềjlwj vălrzx n thìrcxu quálpqa Khuấntbm t Nguyêntbm n nưzeoh ớmlqz c Sởecgv ; nójlwj i vềjlwj trựwzrz c ngônxed n, khínsrq tiếflem t thìrcxu Đqyrj ổjpvt ng Hồlqku nưzeoh ớmlqz c Tấntbm n còxzao n thua xa. Ngưzeoh ờhseq i đxlsn ójlwj làzwbz Vĩgtmq nh-Thúxntx c tiêntbm n sinh ». Sau đxlsn ójlwj , sưzeoh thúxntx c vớmlqz i cônxed ng chúxntx a thâzwbz n tớmlqz i nhàzwbz ônxed ng thălrzx m đxlsn ếflem n ba lầiyhe n, lạnjzs i mờhseq i ônxed ng đxlsn ếflem n dinh Tầiyhe n-vưzeoh ơffel ng giảwzrz ng vềjlwj lịyiyq ch sửfyni cổjpvt kim. Thờhseq i bấntbm y giờhseq vua dùbycf ng bốlqku n đxlsn ạnjzs i thầiyhe n danh tiếflem ng làzwbz Đqyrj ỗbbnl Diễifnc n, Phúxntx Bậmuxr t, Hàzwbz n Kỳfqvn , Phạnjzs m-Trọyqtx ng-Yêntbm m. Ôiyhe ng làzwbz m giálpqa n quan, mỗbbnl i sựwzrz ônxed ng tâzwbz u lêntbm n, trung thầiyhe n danh sĩgtmq đxlsn ềjlwj u hàzwbz i lòxzao ng, bọyqtx n gian thầiyhe n thìrcxu kinh hồlqku n tálpqa ng đxlsn ởecgv m. Bởecgv i khi ônxed ng hặurko c tộgtmq i kẻntbm gian nàzwbz o, màzwbz vua khônxed ng trịyiyq , thìrcxu y nhưzeoh bịyiyq Ưtsqx ng-sơffel n song hiệfbno p trịyiyq . Đqyrj âzwbz y làzwbz giai đxlsn oạnjzs n cựwzrz c thịyiyq nh củrswj a triềjlwj u Nhâzwbz n-tônxed ng. Niêntbm n hiệfbno u Chínsrq -hòxzao a nguyêntbm n niêntbm n (1054) ônxed ng giữfqvn chứrrrs c Hàzwbz n-lâzwbz m đxlsn ạnjzs i họyqtx c sĩgtmq , phụurko trálpqa ch soạnjzs n bộgtmq sửfyni Tâzwbz n Đqyrj ưzeoh ờhseq ng-thưzeoh đxlsn ếflem n niêntbm n hiệfbno u Gia-hựwzrz u thứrrrs nălrzx m đxlsn ờhseq i vua Nhâzwbz n-tônxed ng (1060) bộgtmq Tâzwbz n Đqyrj ưzeoh ờhseq ng thưzeoh xong, ônxed ng đxlsn ưzeoh ợjrus c phong Lễifnc -bộgtmq thịyiyq -lang, Hàzwbz n-lâzwbz m thịyiyq -đxlsn ộgtmq c họyqtx c sĩgtmq . Nay ônxed ng lêntbm n tớmlqz i Tham-tri chínsrq nh sựwzrz (phójlwj tểjoka tưzeoh ớmlqz ng) màzwbz triềjlwj u đxlsn ìrcxu nh phâzwbz n làzwbz m hai phe, lạnjzs i chủrswj gâzwbz y chiếflem n Nam phưzeoh ơffel ng, trong khi ônxed ng chủrswj hòxzao a, thâzwbz n vớmlqz i Kinh-Nam vưzeoh ơffel ng, thìrcxu e sựwzrz nghiệfbno p củrswj a ônxed ng khônxed ng bềjlwj n.
Đqyrj ếflem n đxlsn ójlwj Ưtsqx ng-binh vàzwbz o trìrcxu nh cho Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t mộgtmq t ốlqku ng tre. Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t mởecgv ốlqku ng tre lấntbm y cuộgtmq n giấntbm y ra đxlsn ọyqtx c, rồlqku i trao cho Thâzwbz n Thiệfbno u-Cựwzrz c:
– Tin từwucz Biệfbno n-Kinh gửfyni i vềjlwj cho sưzeoh thúxntx c. Xin sưzeoh thúxntx c đxlsn ọyqtx c.
Thiệfbno u-Cựwzrz c cầiyhe m thưzeoh đxlsn ọyqtx c mộgtmq t lưzeoh ợjrus t, rồlqku i mặurko t tỏirjw vẻntbm hớmlqz n hởecgv :
– Tâzwbz u bệfbno hạnjzs , đxlsn úxntx ng nhưzeoh lờhseq i ưzeoh ớmlqz c tínsrq nh củrswj a cônxed ng chúxntx a Đqyrj ộgtmq ng-Thiêntbm n, phe Hàzwbz n Kỳfqvn nhâzwbz n mộgtmq t lỗbbnl i nhỏirjw , dèrswj m xiểjoka m Âyfrq u Dưzeoh ơffel ng-Tu; bắyfxa t bẻntbm , kếflem t tộgtmq i Tu, nêntbm n ngàzwbz y Nhâzwbz m-Thâzwbz n, Tu bịyiyq cálpqa ch chứrrrs c, đxlsn ổjpvt i đxlsn i tri Hàzwbz o-châzwbz u. Ngàzwbz y Qúxntx y-Dậmuxr u, Ngônxed Khuêntbm đxlsn ưzeoh ợjrus c thay thếflem làzwbz m Tham-tri chínsrq nh sựwzrz . Sĩgtmq phu trong nưzeoh ớmlqz c đxlsn ềjlwj u cônxed ng phẫkynf n. Tin tứrrrs c đxlsn ójlwj đxlsn ếflem n tai Thálpqa i-hoàzwbz ng thálpqa i-hậmuxr u, bàzwbz gọyqtx i nhàzwbz vua vàzwbz o cậmuxr t vấntbm n. Nhàzwbz vua đxlsn ổjpvt tộgtmq i cho Hàzwbz n Kỳfqvn . Hàzwbz n Kỳfqvn lạnjzs i đxlsn ổjpvt tộgtmq i cho Vưzeoh ơffel ng An-Thạnjzs ch. Nêntbm n An-Thạnjzs ch bịyiyq cálpqa ch chứrrrs c đxlsn ổjpvt i đxlsn i tri phủrswj Giang-ninh.
Cảwzrz triềjlwj u đxlsn ìrcxu nh đxlsn ềjlwj u vỗbbnl tay. Cônxed ng chúxntx a Thiêntbm n-Thàzwbz nh tâzwbz u lớmlqz n:
– Cálpqa i chínsrq củrswj a Hy-Ninh hoàzwbz ng đxlsn ếflem làzwbz tạnjzs o ra mộgtmq t triềjlwj u đxlsn ìrcxu nh chặurko t chẽvhvt , mộgtmq t lòxzao ng, tưzeoh ớmlqz ng sĩgtmq ngoàzwbz i biêntbm n thưzeoh ơffel ng yêntbm u nhau. Nhưzeoh ng chỉkisr mớmlqz i đxlsn ưzeoh ợjrus c ba thálpqa ng, màzwbz hai phe đxlsn ãdpoq đxlsn álpqa nhau hai cưzeoh ớmlqz c chínsrq tửfyni . Phe chủrswj chiếflem n đxlsn álpqa phe chủrswj hòxzao a. Ngay trong phe chủrswj chiếflem n cũceyf ng bônxed i mặurko t đxlsn álpqa nhau, vìrcxu Hàzwbz n Kỳfqvn hy sinh Vưzeoh ơffel ng An-Thạnjzs ch.
Thiệfbno u-Cựwzrz c tiếflem p:
– Thálpqa ng tưzeoh , ngàzwbz y Bínsrq nh-Dầiyhe n, Ngựwzrz -sửfyni trung thừwucz a Vưzeoh ơffel ng Đqyrj àzwbz o, Thịyiyq -ngựwzrz -sửfyni Ngônxed Thâzwbz n, Lãdpoq Cảwzrz nh dâzwbz ng sớmlqz hạnjzs ch tộgtmq i tểjoka tưzeoh ớmlqz ng Hàzwbz n Kỳfqvn chủrswj mưzeoh u đxlsn ưzeoh a Ngônxed Khuêntbm lêntbm n, màzwbz hủrswj y Âyfrq u Dưzeoh ơffel ng-Tu, lờhseq i lẽvhvt nặurko ng nềjlwj . Phe Hàzwbz n Kỳfqvn dùbycf ng sốlqku đxlsn ônxed ng álpqa p đxlsn ảwzrz o, cho rằdpoq ng quan ngựwzrz -sửfyni mạnjzs lỵkcuj tểjoka tưzeoh ớmlqz ng. Kếflem t quảwzrz Vưzeoh ơffel ng Đqyrj àzwbz o bịyiyq đxlsn ổjpvt i đxlsn i Trầiyhe n-châzwbz u. Thâzwbz n, Cảwzrz nh bịyiyq phạnjzs t tiềjlwj n thựwzrz c nặurko ng. Còxzao n Ngônxed Khuêntbm bịyiyq bãdpoq i chứrrrs c, đxlsn ổjpvt i đxlsn i tri Thanh-châzwbz u. Y chưzeoh a kịyiyq p lêntbm n đxlsn ưzeoh ờhseq ng, thìrcxu phe Hàzwbz n Kỳfqvn lạnjzs i vậmuxr n đxlsn ộgtmq ng, sálpqa u ngàzwbz y sau y đxlsn ưzeoh ợjrus c phụurko c chứrrrs c.
Quan Lễifnc -bộgtmq tham-tri Quálpqa ch Sĩgtmq -An (thầiyhe y đxlsn ồlqku Thálpqa i) bàzwbz n:
– Vưzeoh ơffel ng Đqyrj àzwbz o làzwbz thầiyhe y củrswj a Hy-Ninh hoàzwbz ng đxlsn ếflem , còxzao n Ngônxed Thâzwbz n, Lãdpoq Cảwzrz nh làzwbz hoạnjzs n quan, rấntbm t thâzwbz n tínsrq n củrswj a Cao thálpqa i hậmuxr u. Nhưzeoh vậmuxr y thìrcxu phe Hàzwbz n Kỳfqvn hỏirjw ng mấntbm t rồlqku i, vìrcxu đxlsn ụurko ng tớmlqz i nhàzwbz vua, tớmlqz i Thálpqa i hậmuxr u; rồlqku i Vưzeoh ơffel ng An-Thạnjzs ch thùbycf hậmuxr n, thìrcxu e Hàzwbz n, Ngônxed khójlwj ngồlqku i lâzwbz u. Bâzwbz y giờhseq chúxntx ng ta đxlsn ang ởecgv thálpqa ng 8, thầiyhe n xin bệfbno hạnjzs chuẩqyrj n cho Khu-mậmuxr t việfbno n làzwbz m cálpqa ch nàzwbz o đxlsn àzwbz o sâzwbz u hốlqku chia rẽvhvt giữfqvn a phe hòxzao a, phe chiếflem n; phe chiếflem n vớmlqz i phe chiếflem n; phe hòxzao a vớmlqz i phe hòxzao a; làzwbz m chậmuxr m kếflem hoạnjzs ch Nam xâzwbz m. Trong khi đxlsn ójlwj , ta phảwzrz i tìrcxu m kếflem hoạnjzs ch phálpqa Ngũceyf -lônxed i củrswj a Tốlqku ng.
Khai-Quốlqku c vưzeoh ơffel ng nhìrcxu n Sĩgtmq -An gậmuxr t đxlsn ầiyhe u tálpqa n thưzeoh ởecgv ng:
– Quálpqa ch tham tri luậmuxr n đxlsn úxntx ng. Khu-mậmuxr t việfbno n sẽvhvt làzwbz m nhữfqvn ng đxlsn iềjlwj u đxlsn ójlwj .
Nhàzwbz vua hỏirjw i:
– Vớmlqz i kếflem Ngũceyf -lônxed i củrswj a Tốlqku ng, ta phálpqa nhưzeoh thếflem nàzwbz o?
Ỷutkq -Lan hưzeoh ớmlqz ng vàzwbz o Thưzeoh ờhseq ng-Kiệfbno t:
– Xin sưzeoh huynh nhắyfxa c lạnjzs i kếflem hoạnjzs ch Ngũceyf -lônxed i củrswj a Tốlqku ng mộgtmq t lưzeoh ợjrus t.
– Kếflem hoạnjzs ch Ngũceyf -lônxed i củrswj a Tốlqku ng nhưzeoh sau: mộgtmq t làzwbz chia rẽvhvt phe Dưzeoh ơffel ng, phe Mai. Chia rẽvhvt phe vălrzx n vớmlqz i phe võjlwj . Chia rẽvhvt giữfqvn a cálpqa c mônxed n phálpqa i. Chia rẽvhvt giữfqvn a triềjlwj u đxlsn ìrcxu nh vớmlqz i nộgtmq i cung. Chia rẽvhvt nộgtmq i thínsrq ch vớmlqz i ngoạnjzs i thínsrq ch. Hai làzwbz gâzwbz y nộgtmq i chiếflem n. Ba làzwbz dùbycf ng ngưzeoh ờhseq i Hoa làzwbz m nộgtmq i ứrrrs ng. Bốlqku n làzwbz giúxntx p gian thầiyhe n cưzeoh ớmlqz p ngônxed i. Nălrzx m làzwbz dùbycf ng Chiêntbm m đxlsn álpqa nh phínsrq a sau lưzeoh ng ta. Bấntbm y giờhseq Tốlqku ng mớmlqz i đxlsn em quâzwbz n qua.
Lạnjzs i-bộgtmq tham-tri Trầiyhe n Trọyqtx ng-San, nălrzx m trưzeoh ớmlqz c đxlsn i sứrrrs Tốlqku ng đxlsn iếflem u tang vua Nhâzwbz n-tônxed ng, ônxed ng làzwbz m bàzwbz i vălrzx n tếflem lờhseq i lờhseq i thanh tao, đxlsn ưzeoh ợjrus c cálpqa c vălrzx n thầiyhe n Tốlqku ng khen vălrzx n ônxed ng khônxed ng thua Khuấntbm t Nguyêntbm n, tặurko ng cho ônxed ng danh hiệfbno u « Kếflem tụurko c vălrzx n phong Khuấntbm t-Nguyêntbm n ». Trởecgv vềjlwj Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t, ônxed ng đxlsn ưzeoh ợjrus c tứrrrs quốlqku c tínsrq nh Lývogd , vua đxlsn ồlqku ng ývogd cho gọyqtx i ônxed ng làzwbz Lývogd Kếflem -Nguyêntbm n. Ôiyhe ng tâzwbz u:
– Theo thầiyhe n, thìrcxu nhálpqa t búxntx a thứrrrs nhấntbm t nàzwbz y trởecgv thàzwbz nh búxntx a giấntbm y mấntbm t rồlqku i. Bởecgv i sựwzrz chia rẽvhvt giữfqvn a Mai vớmlqz i Dưzeoh ơffel ng khônxed ng còxzao n. Giữfqvn a vălrzx n vớmlqz i võjlwj thìrcxu kểjoka từwucz bảwzrz n triềjlwj u kếflem chínsrq nh thốlqku ng đxlsn ếflem n nay chưzeoh a từwucz ng cójlwj . Trưzeoh ớmlqz c họyqtx đxlsn ịyiyq nh chia rẽvhvt phálpqa i Đqyrj ônxed ng-a vớmlqz i triềjlwj u đxlsn ìrcxu nh, vớmlqz i võjlwj lâzwbz m, nhưzeoh ng ta đxlsn ãdpoq khálpqa m phálpqa ra, hójlwj a giảwzrz i xong. Còxzao n giữfqvn a triềjlwj u đxlsn ìrcxu nh vớmlqz i nộgtmq i cung, giữfqvn a nộgtmq i thínsrq ch vớmlqz i ngoạnjzs i thínsrq ch, từwucz sau vụurko álpqa n Trịyiyq nh Quang-Thạnjzs ch, Dưzeoh ơffel ng Đqyrj ạnjzs o-Gia đxlsn âzwbz u cójlwj còxzao n nữfqvn a? Ta khônxed ng sợjrus nhálpqa t búxntx a nàzwbz y.
Triềjlwj u đxlsn ìrcxu nh vỗbbnl tay hoan hônxed .
Kếflem -Nguyêntbm n tiếflem p:
– Tuy nhiêntbm n, âzwbz m mưzeoh u chiếflem m nưzeoh ớmlqz c ta củrswj a ngưzeoh ờhseq i Hoa nójlwj nhưzeoh con đxlsn ỉkisr a cắyfxa t làzwbz m đxlsn ônxed i; khônxed ng nhữfqvn ng nójlwj khônxed ng chếflem t, màzwbz lạnjzs i biếflem n thàzwbz nh hai con đxlsn ỉkisr a mớmlqz i. Đqyrj iềjlwj u quan trọyqtx ng nhấntbm t củrswj a chúxntx ng ta làzwbz phảwzrz i nhớmlqz lờhseq i vua Trưzeoh ng: vua thưzeoh ơffel ng yêntbm u dâzwbz n, coi dâzwbz n nhưzeoh con. Cálpqa c quan đxlsn ốlqku i vớmlqz i nhau nhưzeoh ruộgtmq t thịyiyq t. Vua, quan phảwzrz i nhớmlqz rằdpoq ng, làzwbz m vua, làzwbz m quan làzwbz đxlsn ưzeoh ợjrus c trờhseq i trao nhiệfbno m vụurko lo cho trălrzx m họyqtx , chứrrrs khônxed ng phảwzrz i ngồlqku i trêntbm n đxlsn ầiyhe u trêntbm n cổjpvt trălrzx m họyqtx màzwbz hưzeoh ởecgv ng thụurko . Đqyrj iềjlwj u nàzwbz y Đqyrj ạnjzs i-Việfbno t ta duy cójlwj triềjlwj u Ngoạnjzs -Triềjlwj u làzwbz khônxed ng xứrrrs ng màzwbz thônxed i. Còxzao n cálpqa c triềjlwj u đxlsn ạnjzs i khálpqa c đxlsn ềjlwj u lấntbm y nằdpoq m lòxzao ng. Cálpqa i vũceyf khínsrq giữfqvn nưzeoh ớmlqz c củrswj a ta làzwbz « trălrzx m ngưzeoh ờhseq i nhưzeoh mộgtmq t, trălrzx m nhàzwbz nhưzeoh mộgtmq t, trălrzx m làzwbz ng nhưzeoh mộgtmq t ». Cálpqa i hy vọyqtx ng củrswj a Tốlqku ng, xui mộgtmq t gian thầiyhe n cưzeoh ớmlqz p ngônxed i, rồlqku i cójlwj nộgtmq i chiếflem n, nay khônxed ng thểjoka xẩqyrj y ra đxlsn ưzeoh ợjrus c. Nhưzeoh vậmuxr y nhálpqa t búxntx a thứrrrs nhìrcxu cũceyf ng làzwbz búxntx a giấntbm y rồlqku i.
Nhàzwbz vua nhínsrq u màzwbz y lạnjzs i, rồlqku i hỏirjw i:
– Cálpqa i khójlwj khălrzx n củrswj a ta nhấntbm t làzwbz nhálpqa t búxntx a thứrrrs ba. Đqyrj iềjlwj u nàzwbz y, thờhseq i Lĩgtmq nh-Nam, Hálpqa n đxlsn ãdpoq dùbycf ng đxlsn ểjoka đxlsn álpqa nh mìrcxu nh. Triềjlwj u đxlsn ìrcxu nh Lĩgtmq nh-Nam khônxed ng giảwzrz i quyếflem t đxlsn ưzeoh ợjrus c, đxlsn ójlwj làzwbz việfbno c dùbycf ng ngưzeoh ờhseq i Hoa làzwbz m nộgtmq i ứrrrs ng, làzwbz m Tếflem -tálpqa c. Từwucz mấntbm y nghìrcxu n nălrzx m nay đxlsn oàzwbz n ngũceyf ngưzeoh ờhseq i Hoa tuy sốlqku ng ởecgv đxlsn ấntbm t Việfbno t, đxlsn ưzeoh ợjrus c hưzeoh ởecgv ng đxlsn ủrswj thứrrrs ưzeoh u đxlsn ãdpoq i, họyqtx trởecgv thàzwbz nh giầiyhe u cójlwj súxntx c tínsrq ch. Thếflem màzwbz mỗbbnl i khi giữfqvn a ta vớmlqz i Trung-nguyêntbm n cójlwj chuyệfbno n, làzwbz họyqtx làzwbz m nộgtmq i ứrrrs ng đxlsn álpqa nh từwucz trong đxlsn álpqa nh ra. Vậmuxr y chưzeoh khanh cójlwj ývogd kiếflem n gìrcxu vềjlwj việfbno c nàzwbz y?
Khắ
Rồ
«... Đ
Ngay ngà
Cá
Đ
«...Vua trá
Nguyê
«... Đ
(Đ
Việ
«...Nhâ
Nguyê
«...Nhâ
(Lê
Xin mờ
Mệ
Cung quan Thiê
Theo cổ
Thờ
Lễ
Sau khi nhà
Giâ
Tụ
Vừ
Cà
Như
Cà
Nhà
– Tiê
Cô
– Từ
Cô
– Cà
Bà
– Hồ
Mọ
Nhã
Thiê
Tề
Kim lô
Bả
Quan thâ
Thiê
(Bó
Tră
Lư
Trê
Vă
Y thư
Nhạ
Ỷ
– Ai dọ
Viê
– Ban nã
Thấ
– Tâ
Bấ
– Thư
Cô
– Hô
Nhà
Yế
Kỳ
Tú
Nhà
– Thiế
Khi đ
– Thư
Thư
– Chuyệ
– Lắ
– Thầ
– Đ
– Thầ
Hoà
– Nế
Thư
– Tâ
Hoà
– Thì
Nó
– Tộ
Nă
Hô
– Dư
Thiê
– Thiê
Cô
– Ngư
Đ
– Tâ
Nhà
– Mờ
Thư
– Sư
Thư
– Đ
Ô
– Tâ
Nhà
– Thá
Thư
– Thú
Ngà
Lễ
Từ
Ghi chú
Sử
Tể
– Thầ
Nhà
– Miễ
– Tâ
Mộ
– Thầ
Nhà
– Xin biể
– Tin Tế
Nhà
– Á
– Tâ
Thiệ
– Ngay ngà
Nư
– Biể
– Tâ
Ỷ
– Thồ
Nhà
– Thư
– Tâ
Triề
Khai-Quố
– Chí
Thư
– Hy-Ninh hoà
Long-thà
– Hy-Ninh đ
Vua bà
– Đ
– Cũ
Nhà
– Đ
Thiệ
– Bở
Nhà
– Khiế
Thiệ
– Nhờ
Thiệ
Thiệ
– Hy-Ninh hoà
Long-thà
– Phả
– Thư
Quan đ
– Phả
– Thư
Nhà
– Bọ
– Tâ
Khai-Quố
– Tâ
Ỷ
– Tâ
Vua bà
– Hô
Khai-Quố
– Tô
Ỷ
– Có
Nhà
– Thá
Thư
– Tâ
Nhà
– Thiê
Cô
– Â
Đ
– Tin từ
Thiệ
– Tâ
Cả
– Cá
Thiệ
– Thá
Quan Lễ
– Vư
Khai-Quố
– Quá
Nhà
– Vớ
Ỷ
– Xin sư
– Kế
Lạ
– Theo thầ
Triề
Kế
– Tuy nhiê
Nhà
– Cá
Chúc các bạn đọc truyện vui vẻ.
