Tívvqf n-Nghĩkrud a vưntcc ơlpha ng hưntcc ớwmkd ng Minh-Khôrmtv ng, Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh:
– Xin nhịiqwq vịiqwq sưntcc phụahno ban pháttvr p dụahno .
Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh chắbcoz p tay váttvr i cửfofw tọnwcl a mộqrxo t lưntcc ợheyy t, rồcwzy i nóuzpr i:
– Vưntcc ơlpha ng gia đkiio ưntcc a ra năxlyc m phưntcc ơlpha ng lưntcc ợheyy c cứahno u nưntcc ớwmkd c. Vậcwzy y bầissx n tăxlyc ng cũlpha ng đkiio ưntcc a ra hai phưntcc ơlpha ng lưntcc ợheyy c nữrkrc a làqods bẩelzd y. Ta tạovgd m gọnwcl i làqods Thấbmsf t lưntcc ợheyy c trấbmsf n quốttvr c.
Cao nhấbmsf t làqods Linh-Nhâdwhb n hoàqods ng tháttvr i hậcwzy u, thấbmsf p nhấbmsf t làqods thịiqwq vệiayc đkiio ứahno ng hầissx u đkiio ềxlyc u im lặptom ng, hồcwzy i hộqrxo p nghe hai phưntcc ơlpha ng lưntcc ợheyy c củkrud a hai tháttvr nh tăxlyc ng Đoavf ạovgd i-Việiayc t. Vìidvm từelzd lâdwhb u, khắbcoz p Hoa-Việiayc t đkiio ềxlyc u tôrmtv n hai ngàqods i làqods đkiio ấbmsf ng trívvqf tuệiayc cao thâdwhb m vôrmtv cùgrwl ng tậcwzy n.
– Trong Thiêduwr n-hạovgd nàqods y, nơlpha i nàqods o tụahno đkiio ưntcc ợheyy c nhiềxlyc u linh khívvqf , thìidvm sẽptom cóuzpr chúovgd a tháttvr nh, tôrmtv i hiềxlyc n ra đkiio ờovgd i; mưntcc a hòqods a, gióuzpr thuậcwzy n, dâdwhb n chúovgd ng ấbmsf m no. Ngưntcc ợheyy c lạovgd i, nơlpha i nàqods o cóuzpr nhiềxlyc u áttvr c khívvqf nảqdvh y sinh, thìidvm sẽptom cóuzpr quỷtnbt vưntcc ơlpha ng, ma quáttvr i đkiio ộqrxo i lốttvr t quan; gióuzpr bãucmq o, hạovgd n háttvr n nảqdvh y sinh, dâdwhb n chúovgd ng đkiio óuzpr i khổwxrl . Xưntcc a, khi vua Minh tếbmsf cáttvr o trờovgd i đkiio ấbmsf t, chia Thiêduwr n-hạovgd làqods m hai, Bắbcoz c thàqods nh Trung-nguyêduwr n, Nam thàqods nh Đoavf ạovgd i-Việiayc t. Trong khi linh khívvqf miềxlyc n Bắbcoz c tảqdvh n ra khắbcoz p nơlpha i, thìidvm Linh khívvqf Lĩkrud nh-Nam tụahno vềxlyc vùgrwl ng Giao-chỉicxr , Cửfofw u-châdwhb n. Thếbmsf nhưntcc ng cuốttvr i đkiio ờovgd i Tâdwhb y-Háttvr n, linh khívvqf miềxlyc n Bắbcoz c phâdwhb n táttvr n ra khắbcoz p nơlpha i, bởqcwz i vậcwzy y mớwmkd i cóuzpr nạovgd n Vưntcc ơlpha ng Mãucmq ng cưntcc ớwmkd p ngôrmtv i. Linh khívvqf Lĩkrud nh-Nam cựeuei c thịiqwq nh, nêduwr n mớwmkd i cóuzpr việiayc c vua Trưntcc ng cùgrwl ng 162 tưntcc ớwmkd ng khởqcwz i nghiệiayc p, suýapqi t làqods m đkiio ổwxrl triềxlyc u Háttvr n.
Ngàqods i ngừelzd ng lạovgd i mộqrxo t láttvr t rồcwzy i tiếbmsf p:
– Thờovgd i Bắbcoz c thuộqrxo c, vua Đoavf ưntcc ờovgd ng thấbmsf y linh khívvqf Đoavf ạovgd i-Việiayc t ta quáttvr thịiqwq nh, mớwmkd i sai Cao Biềxlyc n sang làqods m thứahno sửfofw Giao-châdwhb u đkiio ểvlpe yểvlpe m tấbmsf t cảqdvh cáttvr c thếbmsf đkiio ấbmsf t linh. Biềxlyc n thàqods nh côrmtv ng hầissx u hếbmsf t, duy hai nơlpha i thấbmsf t bạovgd i làqods núovgd i Tảqdvh n vàqods Cổwxrl -pháttvr p. Thếbmsf đkiio ấbmsf t Tiêduwr u-sơlpha n ởqcwz Cổwxrl -pháttvr p tụahno khívvqf thiêduwr ng Nam-nhạovgd c, nêduwr n mớwmkd i sinh đkiio ứahno c Tháttvr i-tổwxrl nhàqods ta, lậcwzy p ra bảqdvh n triềxlyc u trêduwr n hai trăxlyc m năxlyc m. Trong khi Biềxlyc n yểvlpe m đkiio ấbmsf t thiêduwr ng Lĩkrud nh-Nam, thìidvm y quy hưntcc ớwmkd ng tấbmsf t cảqdvh hồcwzy n, pháttvr ch linh khívvqf vàqods o bụahno ng ba mưntcc ơlpha i sáttvr u con trâdwhb u vàqods ng, rồcwzy i đkiio em vềxlyc chôrmtv n ởqcwz trong lòqods ng núovgd i Tháttvr i-sơlpha n.
Minh-uy đkiio ạovgd i tưntcc ớwmkd ng quâdwhb n Quáttvr ch Y hỏvvqf i:
– Bạovgd ch sưntcc thúovgd c, thủkrud a nhỏvvqf con cóuzpr nghe thầissx y đkiio ồcwzy kểvlpe truyệiayc n nàqods y. Thầissx y nóuzpr i rằiqwq ng Biềxlyc n thu ba mưntcc ơlpha i sáttvr u ngôrmtv i sao ởqcwz Thiêduwr n-hàqods chiếbmsf u xuốttvr ng Lĩkrud nh-Nam, rồcwzy i đkiio em vềxlyc giam ởqcwz núovgd i Tháttvr i-sơlpha n. Nay sưntcc thúovgd c lạovgd i kểvlpe rằiqwq ng hồcwzy n vàqods pháttvr ch. Vậcwzy y cóuzpr gìidvm kháttvr c nhau giữrkrc a sao vớwmkd i hồcwzy n, pháttvr ch?
– Con hỏvvqf i thựeuei c phảqdvh i! Nàqods y con hãucmq y nghe cho kỹbmsf , sưntcc thúovgd c vìidvm con màqods nóuzpr i.
Tiếbmsf ng ngàqods i Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh thậcwzy t đkiio ầissx m ấbmsf m, thậcwzy t trong nhẹqods , hợheyy p vớwmkd i tưntcc tháttvr i, néwhgh t mặptom t từelzd áttvr i củkrud a ngàqods i; khiếbmsf n cửfofw tọnwcl a đkiio ềxlyc u cóuzpr cảqdvh m tưntcc ởqcwz ng đkiio ang nghe đkiio ứahno c Phậcwzy t A-di-đkiio àqods thuyếbmsf t pháttvr p:
– Sao làqods tinh thểvlpe , kếbmsf t hợheyy p khívvqf củkrud a vũlpha trụahno màqods thàqods nh. Sao chiếbmsf u xuốttvr ng Thiêduwr n-hạovgd thàqods nh linh khívvqf . Linh khívvqf bàqods ng bạovgd c trong trờovgd i đkiio ấbmsf t, gặptom p câdwhb y nuôrmtv i câdwhb y, gặptom p hoa nuôrmtv i hoa, gặptom p ngưntcc ờovgd i tạovgd o cơlpha thểvlpe con ngưntcc ờovgd i thàqods nh hùgrwl ng tráttvr ng, thầissx n minh sáttvr ng suốttvr t. Cáttvr i thầissx n minh đkiio óuzpr gọnwcl i làqods hồcwzy n vàqods pháttvr ch. Nàqods y con hãucmq y nghe: Lộqrxo t quầissx n áttvr o ra, thìidvm con vớwmkd i đkiio ứahno a trẻruhd chăxlyc n trâdwhb u cũlpha ng giốttvr ng nhau. Nhưntcc ng sao con lạovgd i làqods m đkiio ạovgd i tưntcc ớwmkd ng, trívvqf dũlpha ng cóuzpr thừelzd a màqods đkiio ứahno a trẻruhd lạovgd i làqods mụahno c đkiio ồcwzy ng chấbmsf t pháttvr c? Cáttvr i màqods con vớwmkd i trẻruhd mụahno c đkiio ồcwzy ng kháttvr c nhau đkiio óuzpr làqods do pháttvr ch, vàqods hồcwzy n tạovgd o ra.
Quáttvr ch Y reo lêduwr n:
– Con hiểvlpe u rồcwzy i! Con hiểvlpe u rồcwzy i.
– Con thửfofw nóuzpr i cho sưntcc thúovgd c nghe xem nàqods o?
– Khi sao ởqcwz Thiêduwr n-hàqods chiếbmsf u xuốttvr ng thếbmsf gian, con ngưntcc ờovgd i thấbmsf u, cảqdvh m áttvr nh sáttvr ng đkiio óuzpr , hợheyy p vớwmkd i mưntcc a, nắbcoz ng, núovgd i, sôrmtv ng cho nêduwr n thểvlpe thìidvm giốttvr ng nhau, màqods pháttvr ch vàqods hồcwzy n thìidvm kháttvr c nhau. Thếbmsf thìidvm từelzd con sâdwhb u, cáttvr i kiếbmsf n, con chóuzpr , con mèmzyl o cho đkiio ếbmsf n con ngưntcc ờovgd i đkiio ềxlyc u cóuzpr hồcwzy n vàqods pháttvr ch. Nhưntcc ng mỗlhdh i cơlpha thểvlpe thấbmsf u cảqdvh m linh khívvqf củkrud a tinh hoa sơlpha n xuyêduwr n, nhậcwzy t nguyệiayc t màqods kháttvr c nhau. Nay Cao Biềxlyc n yểvlpe m hếbmsf t thếbmsf đkiio ấbmsf t thiêduwr ng, đkiio àqods o lấbmsf y nhữrkrc ng kếbmsf t tinh củkrud a thếbmsf đkiio ấbmsf t đkiio em đkiio i. Thếbmsf nhưntcc ng...
– Thếbmsf nhưntcc ng sao?
– Thếbmsf sao y lạovgd i bỏvvqf vàqods o ba mưntcc ơlpha i sáttvr u con trâdwhb u vàqods ng? Màqods khôrmtv ng bỏvvqf vàqods o con rồcwzy ng, con phưntcc ợheyy ng? Thưntcc a sưntcc thúovgd c?
– Giảqdvh n dịiqwq thôrmtv i! Tộqrxo c Việiayc t chúovgd ng ta làqods con cháttvr u vua Thầissx n-Nôrmtv ng. Tộqrxo c Hoa cũlpha ng làqods con cháttvr u vua Thầissx n-Nôrmtv ng. Nhưntcc ng sau triềxlyc u đkiio ìidvm nh Thầissx n-Nôrmtv ng phưntcc ơlpha ng Bắbcoz c bịiqwq vua Hoàqods ng-Đoavf ếbmsf đkiio áttvr nh bạovgd i. Vua Hoàqods ng-Đoavf ếbmsf làqods dâdwhb n du mụahno c, săxlyc n bắbcoz n. Ngưntcc ờovgd i Hoa sau tôrmtv n vua Hoàqods ng-Đoavf ếbmsf làqods Quốttvr c-tổwxrl . Bởqcwz i vậcwzy y Biềxlyc n mớwmkd i bắbcoz t tinh hoa 36 ngôrmtv i sao, bỏvvqf vàqods o bụahno ng trâdwhb u, đkiio em vềxlyc chôrmtv n ởqcwz núovgd i Tháttvr i-sơlpha n, đkiio ểvlpe diệiayc t linh khívvqf Nam phưntcc ơlpha ng, cáttvr i linh khívvqf dùgrwl ng sứahno c trâdwhb u đkiio ểvlpe canh táttvr c.
Nóuzpr i đkiio ếbmsf n đkiio âdwhb y, ngàqods i đkiio ưntcc a mắbcoz t nhìidvm n Linh-Nhâdwhb n hoàqods ng tháttvr i hậcwzy u. Hậcwzy u tiếbmsf p lờovgd i ngàqods i:
– Đoavf ếbmsf n đkiio ờovgd i vua Tháttvr i-tôrmtv ng nhàqods Tốttvr ng, sau khi bịiqwq bạovgd i ởqcwz Chi-lăxlyc ng, Bạovgd ch-đkiio ằiqwq ng; nhàqods vua sai bẩelzd y đkiio ạovgd o sĩkrud củkrud a pháttvr i Hoa-sơlpha n lêduwr n núovgd i Tháttvr i-sơlpha n đkiio àqods o trâdwhb u vàqods ng đkiio em vềxlyc , rồcwzy i lấbmsf y đkiio ồcwzy ng đkiio en đkiio úovgd c thàqods nh hộqrxo p. Mỗlhdh i hộqrxo p đkiio ểvlpe chívvqf n láttvr bùgrwl a, giam mộqrxo t trâdwhb u, sau đkiio óuzpr cấbmsf t vàqods o mộqrxo t nơlpha i cựeuei c mậcwzy t trong kinh thàqods nh Biệiayc n-kinh. Hồcwzy i Khai-Quốttvr c vưntcc ơlpha ng đkiio i sứahno , ngưntcc ờovgd i đkiio ãucmq sai Kinh-Nam vưntcc ơlpha ng đkiio ộqrxo t nhậcwzy p ngựeuei thưntcc phòqods ng vua Tốttvr ng Nhâdwhb n-tôrmtv ng tìidvm m di chúovgd c củkrud a vua Tháttvr i-tôrmtv ng nóuzpr i vềxlyc việiayc c nàqods y, nhưntcc ng khôrmtv ng ra manh mốttvr i. Hơlpha n bốttvr n chụahno c năxlyc m qua, Kinh-Nam vưntcc ơlpha ng cóuzpr tai mắbcoz t khắbcoz p nơlpha i trong triềxlyc u Tốttvr ng, màqods cũlpha ng chỉicxr biếbmsf t rằiqwq ng ba mưntcc ơlpha i sáttvr u hộqrxo p đkiio ồcwzy ng đkiio óuzpr đkiio ểvlpe ởqcwz trong kho tạovgd i Hoàqods ng-cung. Đoavf ívvqf ch thâdwhb n vưntcc ơlpha ng âdwhb m thầissx m đkiio ộqrxo t nhậcwzy p tìidvm m kiếbmsf n nhiềxlyc u lầissx n màqods khôrmtv ng thấbmsf y.
Ngàqods i nhìidvm n Trầissx n Trung-Đoavf ạovgd o:
– Vừelzd a rồcwzy i, trong dịiqwq p ngưntcc ờovgd i củkrud a ta làqods m rốttvr i loạovgd n phủkrud đkiio ệiayc Vưntcc ơlpha ng An-Thạovgd ch, cùgrwl ng hoàqods ng cung Tốttvr ng, vôrmtv tìidvm nh đkiio ãucmq tìidvm m ra nơlpha i đkiio ểvlpe hộqrxo p giam trâdwhb u vàqods ng.
Nghe hậcwzy u cùgrwl ng đkiio ạovgd i sưntcc Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh thuậcwzy t, trêduwr n cao nhấbmsf t làqods cáttvr c côrmtv ng chúovgd a, phòqods mãucmq , cho tớwmkd i văxlyc n võhcws cáttvr c quan đkiio ềxlyc u ngẩelzd n ngưntcc ờovgd i ra. Thựeuei c vạovgd n vạovgd n lầissx n họnwcl cũlpha ng khôrmtv ng ngờovgd cáttvr c vua triềxlyc u Lýapqi lạovgd i giữrkrc mộqrxo t bívvqf ẩelzd n ghêduwr gớwmkd m vềxlyc đkiio ấbmsf t nưntcc ớwmkd c nhưntcc thếbmsf .
Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh tiếbmsf p:
– Bầissx n tăxlyc ng vớwmkd i sưntcc huynh phảqdvh i tìidvm m trăxlyc m phưntcc ơlpha ng ngàqods n kếbmsf mớwmkd i xin Hy-Ninh đkiio ếbmsf thưntcc ởqcwz ng côrmtv ng trịiqwq tàqods , bằiqwq ng cáttvr ch ban cho ívvqf t đkiio ồcwzy ng đkiio en, chívvqf nh mìidvm nh chọnwcl n. Nhàqods vua truyềxlyc n quan giữrkrc kho dẫnwcl n sưntcc huynh sưntcc đkiio ệiayc bầissx n tăxlyc ng vàqods o kho tảqdvh , trong khi ba mưntcc ơlpha i sáttvr u hộqrxo p đkiio ồcwzy ng đkiio ểvlpe ởqcwz kho hữrkrc u. Bầissx n tăxlyc ng giảqdvh chọnwcl n đkiio i chọnwcl n lạovgd i hếbmsf t kho tảqdvh , màqods cũlpha ng khôrmtv ng đkiio ưntcc ợheyy c đkiio ồcwzy ng nhưntcc ýapqi muốttvr n. Viêduwr n tháttvr i giáttvr m đkiio ưntcc a bầissx n tăxlyc ng vớwmkd i sưntcc huynh sang kho hữrkrc u, thìidvm hỡuqfa i ơlpha i! Vừelzd a vàqods o kho, bầissx n tăxlyc ng đkiio ãucmq thấbmsf y ngay.
Ngàqods i lắbcoz c đkiio ầissx u:
– Ba mưntcc ơlpha i sáttvr u cáttvr i hộqrxo p đkiio ưntcc ợheyy c đkiio ặptom t trêduwr n mộqrxo t bệiayc theo hìidvm nh Tiêduwr n-thiêduwr n báttvr t quáttvr i. Xung quanh đkiio ầissx y nhữrkrc ng tưntcc ợheyy ng hổwxrl , báttvr o, rắbcoz n, cùgrwl ng môrmtv hìidvm nh núovgd i sôrmtv ng Đoavf ạovgd i-Việiayc t. Anh em bầissx n tăxlyc ng vờovgd nhưntcc khôrmtv ng biếbmsf t gìidvm , sau khi lựeuei a đkiio ồcwzy ng, lẳjnzb ng lặptom ng cáttvr o từelzd ra vềxlyc , đkiio ếbmsf n đkiio êduwr m báttvr o cho Côrmtv i-sơlpha n tam anh biếbmsf t.
Đoavf ếbmsf n đkiio âdwhb y, ngàqods i đkiio ưntcc a mắbcoz t cho Côrmtv i-sơlpha n tam anh. Trầissx n Phụahno -Quốttvr c tiếbmsf p:
– Khi đkiio ưntcc ợheyy c sưntcc phụahno báttvr o tin, anh em thầissx n tứahno c tốttvr c dùgrwl ng chim ưntcc ng báttvr o cho sưntcc đkiio ệiayc Tựeuei -Mai biếbmsf t, vìidvm chỉicxr ngưntcc ờovgd i củkrud a Tựeuei -Mai mớwmkd i cóuzpr khảqdvh năxlyc ng đkiio ộqrxo t nhậcwzy p kho đkiio ồcwzy ng hữrkrc u lấbmsf y ba mưntcc ơlpha i sáttvr u cáttvr i hộqrxo p ra. Cáttvr i khóuzpr khăxlyc n làqods phảqdvh i báttvr o cáttvr ch nàqods o đkiio ểvlpe qua đkiio ưntcc ợheyy c mắbcoz t côrmtv ng chúovgd a Huệiayc -Nhu; vìidvm côrmtv ng chúovgd a vớwmkd i sưntcc đkiio ệiayc luôrmtv n ởqcwz cạovgd nh nhau nhưntcc bóuzpr ng vớwmkd i hìidvm nh. Cuốttvr i cùgrwl ng thầissx n báttvr o cho sưntcc phụahno (ghi chúovgd : Đoavf óuzpr làqods Trầissx n Tựeuei -An) biếbmsf t. Lậcwzy p tứahno c ngưntcc ờovgd i triệiayc u sưntcc đkiio ệiayc tớwmkd i đkiio ểvlpe dạovgd y dỗlhdh võhcws côrmtv ng, rồcwzy i nóuzpr i cho y biếbmsf t. Y giảqdvh rủkrud côrmtv ng chúovgd a Huệiayc -Nhu lêduwr n đkiio ưntcc ờovgd ng sang Tốttvr ng, rồcwzy i chívvqf nh y đkiio iềxlyc u đkiio ộqrxo ng châdwhb n tay đkiio ộqrxo t nhậcwzy p kho đkiio ồcwzy ng hữrkrc u, lấbmsf y ba mưntcc ơlpha i sáttvr u cáttvr i hộqrxo p trao cho ba anh em thầissx n mang vềxlyc nưntcc ớwmkd c.
Nghe Phụahno -Quốttvr c thuậcwzy t, mọnwcl i ngưntcc ờovgd i nhưntcc đkiio ang đkiio i trong đkiio êduwr m, đkiio ưntcc ợheyy c đkiio ốttvr t lêduwr n câdwhb y đkiio uốttvr c, nhìidvm n rõhcws mọnwcl i vậcwzy t. Bởqcwz i trưntcc ớwmkd c đkiio âdwhb y họnwcl chỉicxr nghe nóuzpr i hai vịiqwq đkiio ưntcc ợheyy c vua Tốttvr ng ban đkiio ồcwzy ng, rồcwzy i làqods m phéwhgh p lấbmsf y hếbmsf t kho đkiio ồcwzy ng, rồcwzy i Hy-Ninh đkiio ếbmsf sai Tổwxrl ng-lĩkrud nh thịiqwq vệiayc Lýapqi Hiếbmsf n đkiio em quâdwhb n đkiio uổwxrl i theo. Họnwcl thắbcoz c mắbcoz c rằiqwq ng dùgrwl võhcws côrmtv ng cao, làqods m sao hai vịiqwq cóuzpr thểvlpe mang đkiio ưntcc ợheyy c hếbmsf t kho đkiio ồcwzy ng đkiio i? Xáttvr gìidvm chúovgd t đkiio ồcwzy ng màqods nhàqods vua phảqdvh i sai thịiqwq vệiayc đkiio uổwxrl i theo?
Từelzd đkiio ầissx u đkiio ếbmsf n cuốttvr i, ngàqods i Minh-Khôrmtv ng ngồcwzy i trầissx m tưntcc , đkiio ểvlpe ngàqods i Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh trìidvm nh bầissx y. Bâdwhb y giờovgd ngàqods i mớwmkd i nóuzpr i:
– Ta đkiio ãucmq tìidvm m lạovgd i đkiio ưntcc ợheyy c tinh hoa linh khívvqf mấbmsf y nghìidvm n năxlyc m tộqrxo c Việiayc t. Bầissx n tăxlyc ng đkiio em đkiio ặptom t vàqods o chỗlhdh cũlpha củkrud a nóuzpr đkiio ưntcc ợheyy c mấbmsf y tháttvr ng nay. Còqods n ba mưntcc ơlpha i sáttvr u cáttvr i hộqrxo p vớwmkd i bùgrwl a, bầissx n tăxlyc ng tìidvm m ba mưntcc ơlpha i sáttvr i cáttvr i xưntcc ơlpha ng sọnwcl củkrud a tưntcc ớwmkd ng sĩkrud Tốttvr ng tửfofw trậcwzy n bỏvvqf vàqods o, rồcwzy i đkiio em chôrmtv n ởqcwz khắbcoz p cáttvr c cửfofw a sôrmtv ng, cửfofw a biểvlpe n Đoavf ạovgd i-Việiayc t làqods m quỷtnbt trấbmsf n áttvr p quâdwhb n Trung-nguyêduwr n. Còqods n ba mưntcc ơlpha i sáttvr u con trâdwhb u thìidvm sẽptom néwhgh m xuốttvr ng đkiio áttvr y hồcwzy Tâdwhb y vớwmkd i tấbmsf t cảqdvh tinh hoa võhcws côrmtv ng Đoavf ạovgd i-Việiayc t, đkiio ểvlpe làqods m thầissx n trấbmsf n Thăxlyc ng-long.
Thấbmsf y mọnwcl i ngưntcc ờovgd i ngơlpha ngáttvr c khôrmtv ng hiểvlpe u, ngàqods i tiếbmsf p:
– Nguyêduwr n cáttvr ch đkiio âdwhb y hơlpha n năxlyc m, bầissx n tăxlyc ng cóuzpr duyêduwr n hộqrxo i ngộqrxo vớwmkd i quốttvr c sưntcc Huệiayc -Sinh, lãucmq o tiêduwr n sinh Trầissx n Tựeuei -An, tiêduwr n nưntcc ơlpha ng Bảqdvh o-Hòqods a, Quan-âdwhb m Bìidvm nh-Dưntcc ơlpha ng, Tháttvr i-sưntcc Dưntcc ơlpha ng-Bìidvm nh, phòqods mãucmq Thâdwhb n Thiệiayc u-Tháttvr i, U-bon vưntcc ơlpha ng Lêduwr Văxlyc n. Cáttvr c vịiqwq đkiio ưntcc a ra ýapqi kiếbmsf n rằiqwq ng: Thờovgd i vua Hùgrwl ng, phòqods mãucmq Sơlpha n Tinh đkiio ãucmq chéwhgh p tấbmsf t cảqdvh võhcws côrmtv ng lạovgd i thàqods nh bộqrxo Văxlyc n-lang vũlpha kinh; nhờovgd vậcwzy y màqods sau nàqods y Bắbcoz c-bìidvm nh vưntcc ơlpha ng Đoavf àqods o Kỳheyy tìidvm m đkiio ưntcc ợheyy c, rồcwzy i đkiio em quảqdvh ng báttvr , màqods khôrmtv ng đkiio ếbmsf n nỗlhdh i tuyệiayc t tívvqf ch. Thờovgd i Lĩkrud nh-Nam, võhcws họnwcl c tộqrxo c Việiayc t cựeuei c thịiqwq nh, vua Trưntcc ng sợheyy sau nàqods y mai mộqrxo t đkiio i, mớwmkd i ủkrud y cho Bắbcoz c-bìidvm nh vưntcc ơlpha ng Đoavf àqods o Kỳheyy , tểvlpe tưntcc ớwmkd ng Phưntcc ơlpha ng Dung, côrmtv ng chúovgd a Phùgrwl ng Vĩkrud nh-Hoa chéwhgh p tấbmsf t cảqdvh tinh hoa lạovgd i, thàqods nh bộqrxo Lĩkrud nh-Nam vũlpha kinh. Đoavf ếbmsf n thờovgd i Thuậcwzy n-Thiêduwr n, vua bàqods Bìidvm nh-Dưntcc ơlpha ng, tiêduwr n nưntcc ơlpha ng Bảqdvh o-Hòqods a tìidvm m lạovgd i đkiio ưntcc ợheyy c, rồcwzy i luyệiayc n thàqods nh.
Ngàqods i dừelzd ng lạovgd i, móuzpr c trong túovgd i ra mộqrxo t cáttvr i hộqrxo p, rồcwzy i mởqcwz ra. Trong hộqrxo p cóuzpr mộqrxo t trăxlyc m cáttvr i thẻruhd đkiio ồcwzy ng. Ngàqods i chỉicxr vàqods o thẻruhd đkiio ồcwzy ng:
– Cáttvr c vịiqwq đkiio ưntcc a ýapqi kiếbmsf n: Hiệiayc n nay võhcws họnwcl c Đoavf ạovgd i-Việiayc t ta tốttvr i thịiqwq nh, cũlpha ng nêduwr n chéwhgh p thàqods nh sáttvr ch đkiio ểvlpe lạovgd i cho đkiio ờovgd i sau. Cáttvr c vịiqwq ủkrud y cho Kinh-Nam vưntcc ơlpha ng, U-bon vưntcc ơlpha ng, Quan-âdwhb m Bìidvm nh-Dưntcc ơlpha ng vớwmkd i bầissx n tăxlyc ng chéwhgh p lạovgd i. Sau khi chéwhgh p, mỗlhdh i vịiqwq giữrkrc mộqrxo t bảqdvh n. Bầissx n tăxlyc ng dùgrwl ng nộqrxo i lựeuei c khắbcoz c vàqods o trăxlyc m cáttvr i thẻruhd đkiio ồcwzy ng nàqods y mộqrxo t bảqdvh n nữrkrc a. Bâdwhb y giờovgd bầissx n tăxlyc ng dùgrwl ng trăxlyc m thẻruhd , ba mưntcc ơlpha i sáttvr u con trâdwhb u vàqods ng, chôrmtv n ởqcwz đkiio áttvr y hồcwzy Tâdwhb y, làqods m vậcwzy t trấbmsf n Thăxlyc ng-long. Nhưntcc vậcwzy y, vĩkrud nh viễwmkd n từelzd nay cho đkiio ếbmsf n muôrmtv n ngàqods n năxlyc m sau, Trung-nguyêduwr n khôrmtv ng bao giờovgd cóuzpr thểvlpe cai trịiqwq Đoavf ạovgd i-Việiayc t ta quáttvr hai kỷtnbt .
Tâdwhb y-hồcwzy thấbmsf t kiệiayc t đkiio ềxlyc u làqods đkiio ệiayc tửfofw củkrud a Minh-Khôrmtv ng bồcwzy táttvr t, Quy-Đoavf ứahno c đkiio ạovgd i tưntcc ớwmkd ng quâdwhb n Trầissx n Di hỏvvqf i:
– Bạovgd ch sưntcc phụahno ! Sưntcc phụahno , sưntcc thúovgd c đkiio ãucmq đkiio em linh khívvqf từelzd phưntcc ơlpha ng Bắbcoz c vềxlyc Thăxlyc ng-long, con nghĩkrud mìidvm nh nêduwr n yểvlpe m khiếbmsf n Trung-nguyêduwr n vìidvm nh viễwmkd n khôrmtv ng chiếbmsf m đkiio ưntcc ợheyy c Đoavf ạovgd i-Việiayc t lấbmsf y mộqrxo t ngàqods y thìidvm hơlpha n làqods đkiio ểvlpe Trung-nguyêduwr n cáttvr i trịiqwq mìidvm nh hai kỷtnbt .
Đoavf ạovgd i sưntcc Minh-Khôrmtv ng chiếbmsf u con mắbcoz t từelzd áttvr i nhìidvm n đkiio ệiayc tửfofw :
– Thôrmtv ng minh! Sưntcc phụahno biếbmsf t con cóuzpr lòqods ng son vớwmkd i nưntcc ớwmkd c, màqods đkiio ặptom t câdwhb u hỏvvqf i đkiio óuzpr . Nhưntcc ng con ơlpha i! Trong nhữrkrc ng ngàqods y sưntcc phụahno , sưntcc thúovgd c cùgrwl ng vớwmkd i Côrmtv i-sơlpha n tam anh thiếbmsf t kếbmsf giảqdvh làqods m ma, làqods m quỷtnbt khiếbmsf n toàqods n thểvlpe ngưntcc ờovgd i trong phủkrud Vưntcc ơlpha ng An-Thạovgd ch, trong nộqrxo i cung Tốttvr ng hóuzpr a đkiio iêduwr n, hóuzpr a khùgrwl ng; lỡuqfa tay làqods m quáttvr khiếbmsf n Thanh-Hưntcc đkiio ạovgd o trưntcc ởqcwz ng vớwmkd i đkiio ạovgd i pháttvr p sưntcc Nguyêduwr n-Đoavf ăxlyc ng chếbmsf t oan. Nghiệiayc p quảqdvh từelzd đkiio óuzpr sinh ra, nêduwr n sau nàqods y Đoavf ạovgd i-Việiayc t ta thếbmsf nàqods o cũlpha ng bịiqwq Trung-nguyêduwr n cai trịiqwq nữrkrc a, trong khoảqdvh ng hai kỷtnbt .
Ghi chúovgd ,
Thuậcwzy t Phong-thủkrud y (Đoavf ịiqwq a-lýapqi ) xuấbmsf t pháttvr t từelzd Trung-quốttvr c vàqods o thờovgd i Chiếbmsf n-quốttvr c (thếbmsf kỷtnbt thứahno ba trưntcc ớwmkd c Tâdwhb y-lịiqwq ch). Cho đkiio ếbmsf n đkiio ờovgd i Háttvr n (thếbmsf kỷtnbt thứahno tưntcc ) đkiio ờovgd i Đoavf ưntcc ờovgd ng (thếbmsf kỷtnbt thứahno bẩelzd y) thìidvm cựeuei c thịiqwq nh. Hiệiayc n nay tạovgd i Hưntcc ơlpha ng-cảqdvh ng, Đoavf àqods i-loan, Trung-quốttvr c đkiio ãucmq đkiio ưntcc a vàqods o đkiio ạovgd i họnwcl c, vìidvm cóuzpr thểvlpe thửfofw nghiệiayc m đkiio ưntcc ợheyy c bằiqwq ng khoa họnwcl c.
Tưntcc ơlpha ng truyềxlyc n Cao Biềxlyc n sang cai trịiqwq nưntcc ớwmkd c ta, y đkiio ãucmq yểvlpe m tấbmsf t cảqdvh cáttvr c thếbmsf đkiio ấbmsf t pháttvr t đkiio ếbmsf vưntcc ơlpha ng, yểvlpe m tấbmsf t cảqdvh cáttvr c linh thầissx n đkiio ểvlpe diệiayc t anh khívvqf . Đoavf ếbmsf n đkiio ờovgd i Lýapqi , hai đkiio ạovgd i sưntcc Minh-Khôrmtv ng, Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh sang vâdwhb n du Trung-quốttvr c, tìidvm m ra nơlpha i đkiio ặptom t bùgrwl a yểvlpe m, mớwmkd i pháttvr đkiio i. Hai ngàqods i nhâdwhb n đkiio óuzpr , phốttvr i hợheyy p thuậcwzy t Phong-thủkrud y vớwmkd i Mậcwzy t-giáttvr o củkrud a nhàqods Phậcwzy t thàqods nh mộqrxo t thuậcwzy t mớwmkd i, đkiio ểvlpe giữrkrc linh khívvqf Đoavf ạovgd i-Việiayc t trong việiayc c bảqdvh o quốttvr c. Vềxlyc sau ngàqods i Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh đkiio ãucmq dùgrwl ng mộqrxo t phầissx n củkrud a thuậcwzy t nàqods y đkiio ểvlpe thoáttvr t xáttvr c, đkiio ầissx u thai làqods m con củkrud a Sùgrwl ng-hiềxlyc n hầissx u, rồcwzy i lêduwr n làqods m vua, đkiio óuzpr làqods vua Lýapqi Thầissx n-tôrmtv ng.
Sang đkiio ờovgd i Trầissx n, thuậcwzy t nàqods y càqods ng thịiqwq nh, Thủkrud y-Tiêduwr n côrmtv ng chúovgd a (Dưntcc ỡuqfa ng nữrkrc đkiio ứahno c tháttvr nh Trầissx n, phu nhâdwhb n Phạovgd m Ngũlpha -Lãucmq o), đkiio ãucmq dùgrwl ng bắbcoz t sốttvr ng têduwr n Nguyễwmkd n Linh-Nhan.
Sau khi hếbmsf t giặptom c Môrmtv ng-cổwxrl , Chiêduwr u-Văxlyc n vưntcc ơlpha ng Trầissx n Nhậcwzy t-Duậcwzy t, Hưntcc ng-Võhcws vưntcc ơlpha ng Trầissx n Quốttvr c-Hiếbmsf n, Hưntcc ng-Nhưntcc ợheyy ng Trầissx n Quốttvr c-Tảqdvh ng chéwhgh p lạovgd i thàqods nh sáttvr ch, mang têduwr n Vạovgd n pháttvr p quy nguyêduwr n. Bộqrxo nàqods y đkiio ưntcc ợheyy c xửfofw dụahno ng nhưntcc mộqrxo t thứahno vũlpha khívvqf quốttvr c phòqods ng, suốttvr t đkiio ờovgd i Trầissx n, đkiio ờovgd i Lêduwr .
Đoavf ếbmsf n triềxlyc u Nguyễwmkd n, Vạovgd n-pháttvr p quy nguyêduwr n vẫnwcl n đkiio ưntcc ợheyy c coi nhưntcc quốttvr c sáttvr ch giữrkrc nưntcc ớwmkd c.
Khi vua Gia-long chiếbmsf m đkiio ưntcc ợheyy c nưntcc ớwmkd c, đkiio ãucmq dùgrwl ng thuậcwzy t chéwhgh p trong Vạovgd n pháttvr p quy nguyêduwr n đkiio ểvlpe trấbmsf n áttvr p linh khívvqf triềxlyc u Tâdwhb y-sơlpha n, ýapqi đkiio ịiqwq nh diệiayc t tậcwzy n gốttvr c, khôrmtv ng cho con cháttvr u Tâdwhb y-sơlpha n trung hưntcc ng. Việiayc c yểvlpe m nàqods y sửfofw chéwhgh p: Đoavf em xưntcc ơlpha ng sọnwcl củkrud a Nguyễwmkd n Nhạovgd c, Nguyễwmkd n Huệiayc , Nguyễwmkd n Quang-Toảqdvh n bỏvvqf vàqods o trong ba cáttvr i vòqods (chum, lu), cùgrwl ng vớwmkd i nhiềxlyc u bùgrwl a. Lạovgd i lấbmsf y máttvr u mộqrxo t con vưntcc ợheyy n đkiio en, ba con chóuzpr mựeuei c, bẩelzd y con chồcwzy n hôrmtv i đkiio ổwxrl vàqods o vòqods , rồcwzy i dùgrwl ng nhựeuei a sắbcoz n thuyềxlyc n bịiqwq t kívvqf n miệiayc ng. Trêduwr n nắbcoz p vòqods , dùgrwl ng mộqrxo t thanh kiếbmsf m đkiio âdwhb m sâdwhb u xuốttvr ng xuyêduwr n qua xưntcc ơlpha ng sọnwcl . Ngoàqods i vòqods dáttvr n bùgrwl a, dùgrwl ng xiềxlyc ng; xiềxlyc ng ba cáttvr i vòqods , đkiio em giam trong ngụahno c tốttvr i lẫnwcl n vớwmkd i cáttvr c tửfofw tộqrxo i. Mỗlhdh i ngàqods y mộqrxo t nhấbmsf t đkiio ẳjnzb ng thịiqwq vệiayc thâdwhb n vàqods o ngụahno c kiểvlpe m soáttvr t. Hàqods ng tháttvr ng, mộqrxo t vịiqwq đkiio ạovgd i thầissx n thuộqrxo c Cơlpha -mậcwzy t việiayc n tớwmkd i kiểvlpe m mộqrxo t lầissx n. Cáttvr c tửfofw tộqrxo i bịiqwq giam, đkiio ềxlyc u cho biếbmsf t ba ôrmtv ng vòqods rấbmsf t thiêduwr ng. Cho đkiio ếbmsf n cuộqrxo c chívvqf nh biếbmsf n năxlyc m 1885, vua Hàqods m-Nghi rờovgd i kinh thàqods nh ra đkiio i, ba ôrmtv ng vòqods đkiio ưntcc ợheyy c di thầissx n thờovgd i Tâdwhb y-sơlpha n ăxlyc n cắbcoz p đkiio em đkiio i gỡuqfa bùgrwl a, rồcwzy i chôrmtv n cấbmsf t cẩelzd n thậcwzy n.
Khi phụahno thâdwhb n giảqdvh ng dạovgd y cho tôrmtv i vềxlyc thuậcwzy t Phong-thủkrud y, ngưntcc ờovgd i chỉicxr cóuzpr quyểvlpe n thứahno năxlyc m củkrud a bộqrxo Vạovgd n-pháttvr p quy nguyêduwr n chéwhgh p thuậcwzy t Dưntcc ơlpha ng-trạovgd ch (đkiio ểvlpe hưntcc ớwmkd ng nhàqods ), cùgrwl ng thuậcwzy t trịiqwq bệiayc nh tàqods . Nhưntcc ng ngưntcc ờovgd i lạovgd i khôrmtv ng phảqdvh i làqods y sĩkrud , nêduwr n khôrmtv ng hiểvlpe u nộqrxo i dung thuậcwzy t trịiqwq bệiayc nh tàqods nóuzpr i gìidvm , dĩkrud nhiêduwr n khôrmtv ng giảqdvh ng cáttvr i thuậcwzy t nàqods y cho tôrmtv i. Sau nàqods y họnwcl c y khoa, tôrmtv i mớwmkd i đkiio em ra nghiêduwr n cứahno u lạovgd i.
Năxlyc m 1976, trong khi trịiqwq bệiayc nh cho góuzpr a phụahno mộqrxo t cựeuei u côrmtv ng sứahno từelzd ng cai trịiqwq Bắbcoz c-Kỳheyy , bàqods tặptom ng tôrmtv i mộqrxo t sốttvr sáttvr ch cũlpha củkrud a ôrmtv ng. Trong sốttvr sáttvr ch đkiio óuzpr cóuzpr bộqrxo Vạovgd n-pháttvr p quy nguyêduwr n. Bộqrxo nàqods y ôrmtv ng cựeuei u côrmtv ng sứahno ghi chúovgd ởqcwz đkiio ầissx u làqods Nhảqdvh m nhívvqf , dịiqwq đkiio oan. Tôrmtv i biếbmsf t ôrmtv ng khôrmtv ng hiểvlpe u nổwxrl i. Bởqcwz i sáttvr ch viếbmsf t vớwmkd i trìidvm nh đkiio ộqrxo khoa họnwcl c Đoavf ôrmtv ng-phưntcc ơlpha ng rấbmsf t cao. Ngưntcc ờovgd i đkiio ọnwcl c phảqdvh i hiểvlpe u rấbmsf t cặptom n kẽptom bằiqwq ng nàqods y vấbmsf n đkiio ềxlyc :
1. Vềxlyc triếbmsf t họnwcl c, gồcwzy m bộqrxo kinh Dịiqwq ch, nhấbmsf t làqods cáttvr c thuyếbmsf t âdwhb m dưntcc ơlpha ng, họnwcl c thuyếbmsf t ngũlpha hàqods nh, tiêduwr n thiêduwr n báttvr t quáttvr i.
2. Vềxlyc y họnwcl c phảqdvh i hiểvlpe u thấbmsf u bộqrxo Hoàqods ng-Đoavf ếbmsf nộqrxo i kinh tốttvr vấbmsf n, bộqrxo Nạovgd n-kinh, bộqrxo Mạovgd ch-kinh.
3. Phảqdvh i cóuzpr kiếbmsf n thứahno c rấbmsf t sâdwhb u vềxlyc sửfofw , vềxlyc đkiio ịiqwq a lýapqi Hoa-Việiayc t.
4. Phảqdvh i cóuzpr cáttvr i họnwcl c rấbmsf t rộqrxo ng vềxlyc thiêduwr n văxlyc n, lịiqwq ch sốttvr , phong thủkrud y.
5. Đoavf ủkrud kiếbmsf n thứahno c vềxlyc kinh đkiio iểvlpe n Phậcwzy t-giáttvr o.
Sáttvr ch lạovgd i viếbmsf t bằiqwq ng văxlyc n đkiio ờovgd i Trầissx n, mộqrxo t loạovgd i cổwxrl văxlyc n trúovgd c trắbcoz c, đkiio ầissx y đkiio iểvlpe n cốttvr . Xin cửfofw mộqrxo t thívvqf dụahno đkiio ểvlpe đkiio ộqrxo c giảqdvh hiểvlpe u rõhcws hơlpha n: Nhưntcc muốttvr n họnwcl c toáttvr n trìidvm nh đkiio ộqrxo lớwmkd p 12, màqods khôrmtv ng biếbmsf t gìidvm vềxlyc hìidvm nh họnwcl c, đkiio ạovgd i sốttvr , lưntcc ợheyy ng giáttvr c thìidvm sao họnwcl c cho nổwxrl i.
Khi mớwmkd i tìidvm m đkiio ưntcc ợheyy c, tôrmtv i đkiio em côrmtv ng bốttvr vàqods i chi tiếbmsf t trêduwr n tờovgd Văxlyc n-nghệiayc tiềxlyc n phong ởqcwz Hoa-kỳheyy , thìidvm cóuzpr rấbmsf t nhiềxlyc u đkiio ộqrxo c giảqdvh viếbmsf t thưntcc đkiio òqods i cho nghiêduwr n cứahno u. Chívvqf n phầissx n mưntcc ờovgd i nhữrkrc ng thưntcc đkiio óuzpr tôrmtv i khôrmtv ng trảqdvh lờovgd i, vìidvm bấbmsf y giờovgd tôrmtv i đkiio ãucmq ba mưntcc ơlpha i bẩelzd y tuổwxrl i rồcwzy i, màqods nhữrkrc ng gìidvm ôrmtv ng cha ủkrud y cho làqods m, chưntcc a đkiio ưntcc ợheyy c lấbmsf y mộqrxo t phầissx n năxlyc m; tôrmtv i khôrmtv ng thểvlpe ăxlyc n rồcwzy i ngồcwzy i viếbmsf t hàqods ng nghìidvm n láttvr thưntcc trảqdvh lờovgd i nhữrkrc ng thắbcoz c mắbcoz c vềxlyc vấbmsf n đkiio ềxlyc ấbmsf u trĩkrud vềxlyc họnwcl c thuậcwzy t Đoavf ôrmtv ng-phưntcc ơlpha ng. Tuy nhiêduwr n, cóuzpr nhữrkrc ng ngưntcc ờovgd i lịiqwq ch sựeuei , viếbmsf t thưntcc xin « trao đkiio ổwxrl i kinh nghiệiayc m ». Tôrmtv i đkiio ồcwzy ng ýapqi tiếbmsf p. Khi đkiio ốttvr i diệiayc n, tôrmtv i mớwmkd i bậcwzy t ngửfofw a ra rằiqwq ng nhữrkrc ng vịiqwq đkiio óuzpr nhìidvm n cáttvr i câdwhb y đkiio ổwxrl nằiqwq m ngang, cũlpha ng khôrmtv ng biếbmsf t rằiqwq ng nóuzpr tưntcc ợheyy ng trưntcc ng cho chữrkrc nhấbmsf t! Cũlpha ng cóuzpr ngưntcc ờovgd i rấbmsf t giỏvvqf i vềxlyc phong thủkrud y đkiio ếbmsf n tìidvm m tôrmtv i, khi tôrmtv i đkiio ưntcc a sáttvr ch ra đkiio ểvlpe cùgrwl ng nghiêduwr n cứahno u, thìidvm vịiqwq đkiio óuzpr lạovgd i mùgrwl tịiqwq t vềxlyc y họnwcl c. Tuy nhiêduwr n, tôrmtv i cũlpha ng gặptom p đkiio ưntcc ợheyy c mưntcc ơlpha i vịiqwq ởqcwz Trung-quốttvr c, vàqods i vịiqwq ởqcwz Đoavf àqods i-loan, Hưntcc ơlpha ng-cảqdvh ng, mưntcc ơlpha i vịiqwq ngưntcc ờovgd i Việiayc t kiếbmsf n thứahno c rấbmsf t rộqrxo ng đkiio ểvlpe thảqdvh o luậcwzy n vềxlyc bộqrxo nàqods y. Dĩkrud nhiêduwr n cuộqrxo c thảqdvh o luậcwzy n đkiio em lạovgd i cho tôrmtv i nhiềxlyc u bàqods i họnwcl c quýapqi giáttvr . Trong cáttvr c vịiqwq ngưntcc ờovgd i Việiayc t đkiio óuzpr , cóuzpr giáttvr o sưntcc Lưntcc ơlpha ng Kim-Đoavf ịiqwq nh, sưntcc phụahno tôrmtv i làqods cốttvr hòqods a thưntcc ợheyy ng Châdwhb n-Thưntcc ờovgd ng, văxlyc n hữrkrc u Nguyễwmkd n Đoavf ứahno c-Sáttvr ch (Údouq c).
Sau khi nghiêduwr n cứahno u tưntcc ờovgd ng tậcwzy n, tôrmtv i cảqdvh m thấbmsf y rùgrwl ng mìidvm nh. Vìidvm nhữrkrc ng thuậcwzy t đkiio óuzpr ngoàqods i chưntcc ơlpha ng dùgrwl ng đkiio ểvlpe trịiqwq bệiayc nh tàqods ra, còqods n lạovgd i quáttvr báttvr đkiio ạovgd o, quáttvr áttvr c đkiio ộqrxo c. Bảqdvh n sưntcc Châdwhb n-Thưntcc ờovgd ng khuyêduwr n tôrmtv i đkiio ừelzd ng đkiio em ra thửfofw . Bốttvr n thâdwhb n hữrkrc u tìidvm nh nguyệiayc n làqods m vậcwzy t thívvqf nghiệiayc m đkiio ểvlpe xem nóuzpr ra sao. Sau khi tôrmtv i thửfofw , cảqdvh bốttvr n đkiio ềxlyc u gặptom p nhữrkrc ng truyệiayc n thảqdvh m khốttvr c. Từelzd đkiio óuzpr tôrmtv i ngừelzd ng.
Thờovgd i gian 1980-1982, do tívvqf nh bồcwzy ng bộqrxo t, tôrmtv i cóuzpr đkiio em vàqods i thuậcwzy t ra trừelzd ng trịiqwq mộqrxo t đkiio ạovgd i ma đkiio ầissx u trong làqods ng báttvr o ởqcwz Hoa-kỳheyy . Kếbmsf t quảqdvh , y sốttvr ng dởqcwz chếbmsf t dởqcwz cho đkiio ếbmsf n chếbmsf t. Năxlyc m 1990 tôrmtv i lạovgd i trịiqwq mộqrxo t nữrkrc ma đkiio ầissx u ởqcwz Ivry sur Seine thuộqrxo c Pháttvr p; thịiqwq bịiqwq táttvr ng gia bạovgd i sảqdvh n, thâdwhb n bạovgd i danh liệiayc t, trong khi tinh thầissx n trởqcwz thàqods nh ngớwmkd ngớwmkd , ngẩelzd n ngẩelzd n, khậcwzy t khậcwzy t, khùgrwl ng khùgrwl ng. Màqods áttvr c mộqrxo t đkiio iềxlyc u, tôrmtv i đkiio ãucmq gỡuqfa ra, màqods thịiqwq vẫnwcl n khôrmtv ng khỏvvqf i. Sau vụahno nàqods y, quáttvr hốttvr i hậcwzy n, tôrmtv i tìidvm m bảqdvh n sưntcc sáttvr m hốttvr i. Từelzd đkiio ấbmsf y tôrmtv i bỏvvqf khôrmtv ng đkiio em ra thửfofw nữrkrc a.
Tuy nhiêduwr n, tôrmtv i đkiio ãucmq cóuzpr chủkrud ýapqi , tựeuei hứahno a, đkiio ợheyy i đkiio ếbmsf n tuổwxrl i cổwxrl lai hy, sẽptom đkiio em ra thửfofw lạovgd i mộqrxo t lưntcc ợheyy t, rồcwzy i dịiqwq ch, chúovgd giảqdvh i đkiio ểvlpe lạovgd i cho hậcwzy u thếbmsf . Bấbmsf y giờovgd lỡuqfa sựeuei gìidvm khôrmtv ng hay xẩelzd y đkiio ếbmsf n, thìidvm cóuzpr chếbmsf t cũlpha ng chẳjnzb ng sao.
Trởqcwz lạovgd i vớwmkd i lờovgd i ngàqods i Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh, quảqdvh nhiêduwr n cuốttvr i đkiio ờovgd i Trầissx n, sau khi đkiio áttvr nh tan giặptom c Hồcwzy Quýapqi -Ly, ngưntcc ờovgd i Minh cai trịiqwq Đoavf ạovgd i-Việiayc t trong hai kỷtnbt , từelzd 1407-1428. Rồcwzy i từelzd đkiio ấbmsf y vềxlyc sau, khôrmtv ng bao giờovgd họnwcl cóuzpr thểvlpe cai trịiqwq ta nữrkrc a.
Côrmtv ng chúovgd a Thiêduwr n-Ninh hỏvvqf i đkiio ạovgd i sưntcc Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh:
– Hồcwzy i nãucmq y đkiio ạovgd i sưntcc phụahno cóuzpr dạovgd y rằiqwq ng đkiio ạovgd i sưntcc phụahno cóuzpr thêduwr m hai phưntcc ơlpha ng lưntcc ợheyy c giữrkrc nưntcc ớwmkd c nữrkrc a. Phưntcc ơlpha ng lưntcc ợheyy c đkiio em linh khívvqf trởqcwz vềxlyc làqods mộqrxo t. Vậcwzy y còqods n phưntcc ơlpha ng lưntcc ợheyy c thứahno nhìidvm ?
Minh-Khôrmtv ng đkiio áttvr p ngay:
– Phưntcc ơlpha ng lưntcc ợheyy c thứahno bẩelzd y, làqods vàqods o thờovgd i vua Tốttvr ng Nhâdwhb n-tôrmtv ng, phívvqf a Bắbcoz c Trung-nguyêduwr n bịiqwq Liêduwr u xâdwhb m chiếbmsf m, bắbcoz t cắbcoz t đkiio ấbmsf t, nộqrxo p vàqods ng lụahno a, lưntcc ơlpha ng thựeuei c rấbmsf t nhiềxlyc u. Nhàqods vua nhâdwhb n đkiio óuzpr sai văxlyc n thầissx n soạovgd n ra bộqrxo sáttvr ch đkiio ặptom t têduwr n làqods Thiêduwr n-thưntcc nghịiqwq chếbmsf (Xin xem NQSH
Rồcwzy i ngàqods i dùgrwl ng lăxlyc ng khôrmtv ng truyềxlyc n ngữrkrc róuzpr t vàqods o tai Linh-Nhâdwhb n hoàqods ng tháttvr i hậcwzy u, Đoavf ạovgd i-tưntcc -mãucmq Thưntcc ờovgd ng-Kiệiayc t vớwmkd i côrmtv ng chúovgd a Thiêduwr n-Ninh. Ba vịiqwq nghe xong đkiio ềxlyc u cung tay:
– Diệiayc u pháttvr p. Trívvqf tuệiayc đkiio ạovgd i sưntcc phụahno thựeuei c vôrmtv song.
Minh-Khôrmtv ng bảqdvh o Thưntcc ờovgd ng-Kiệiayc t:
– Thôrmtv i, Đoavf ạovgd i-tưntcc -mãucmq tiếbmsf p tụahno c đkiio iềxlyc u quâdwhb n đkiio i thôrmtv i.
Ghi chúovgd ,
Đoavf ạovgd i-Việiayc t cóuzpr hàqods ng ngàqods n cao tăxlyc ng đkiio ắbcoz c pháttvr p thàqods nh bồcwzy táttvr t, nhưntcc ng hai thiềxlyc n sưntcc Minh-Khôrmtv ng, Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh đkiio ưntcc ợheyy c thiềxlyc n sửfofw tôrmtv n làqods tháttvr nh tăxlyc ng. Hai ngàqods i đkiio ưntcc ợheyy c thờovgd ởqcwz khắbcoz p nơlpha i, đkiio ưntcc ợheyy c coi làqods hai vịiqwq tăxlyc ng cóuzpr tưntcc tưntcc ởqcwz ng nhậcwzy p thếbmsf bậcwzy c nhấbmsf t. Xéwhgh t chung vềxlyc hàqods nh trạovgd ng củkrud a hai ngàqods i, tôrmtv i thấbmsf y hai ngàqods i thoáttvr t ra ngoàqods i khuôrmtv n khổwxrl Phậcwzy t-giáttvr o Đoavf ạovgd i-thừelzd a, Tiểvlpe u-thừelzd a từelzd Ấkvfg n-đkiio ộqrxo truyềxlyc n vàqods o. Hai ngàqods i đkiio ãucmq hoàqods lẫnwcl n tinh hoa củkrud a Phậcwzy t-giáttvr o Ấkvfg n-đkiio ộqrxo vàqods o vớwmkd i tinh hoa chủkrud đkiio ạovgd o tộqrxo c Việiayc t thàqods nh Phậcwzy t-giáttvr o Đoavf ạovgd i-Việiayc t, vớwmkd i tinh thầissx n nhậcwzy p thếbmsf , đkiio em đkiio ứahno c từelzd bi hỷtnbt xảqdvh củkrud a đkiio ứahno c Thếbmsf -tôrmtv n bảqdvh o vệiayc đkiio ấbmsf t nưntcc ớwmkd c.
Vua Lýapqi Tháttvr nh-tôrmtv ng làqods m chùgrwl a Thiêduwr n-phúovgd c niêduwr n hiệiayc u Long-thụahno y Tháttvr i-bìidvm nh thứahno 4 (1058) ngàqods i Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh tu ởqcwz đkiio âdwhb y. Vua Lýapqi Nhâdwhb n-tôrmtv ng khôrmtv ng cóuzpr con trai, xuốttvr ng chiếbmsf u chọnwcl n con trai trong hàqods ng tôrmtv n thấbmsf t đkiio ểvlpe lậcwzy p làqods m tháttvr i tửfofw . Em vua làqods Sùgrwl ng-hiềxlyc n hầissx u cũlpha ng chưntcc a cóuzpr con trai. Bấbmsf y giờovgd tháttvr nh tăxlyc ng Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh đkiio ếbmsf n chơlpha i nhàqods hầissx u. Hầissx u tỏvvqf ýapqi muốttvr n cóuzpr con trai. Ngàqods i dặptom n: « Bao giờovgd phu nhâdwhb n sắbcoz p lâdwhb m bồcwzy n thìidvm báttvr o cho bầissx n tăxlyc ng biếbmsf t ». Ba năxlyc m sau phu nhâdwhb n củkrud a Sùgrwl ng-hiềxlyc n hầissx u họnwcl Đoavf ỗlhdh cóuzpr thai. Lúovgd c lâdwhb m bồcwzy n trởqcwz dạovgd mãucmq i khôrmtv ng đkiio ẻruhd đkiio ưntcc ợheyy c. Hầissx u nhớwmkd lờovgd i ngàqods i Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh dặptom n trưntcc ớwmkd c, vộqrxo i sai ngưntcc ờovgd i báttvr o vớwmkd i ngàqods i. Lậcwzy p tứahno c ngàqods i tắbcoz m rửfofw a, rồcwzy i vàqods o hang xuấbmsf t hồcwzy n đkiio ầissx u thai làqods m con Sùgrwl ng-hiềxlyc n hầissx u. Phu nhâdwhb n sinh ra con trai ngay sau đkiio óuzpr , đkiio ặptom t têduwr n làqods Lýapqi Dưntcc ơlpha ng Hoáttvr n. Niêduwr n hiệiayc u Hộqrxo i-tưntcc ờovgd ng Đoavf ạovgd i-kháttvr nh thứahno 8 (1117) Dưntcc ơlpha ng-Hoáttvr n đkiio ưntcc ợheyy c vua Lýapqi Nhâdwhb n-tôrmtv ng lậcwzy p làqods m tháttvr i tửfofw . Khi vua Lýapqi nhâdwhb n-tôrmtv ng băxlyc ng, tháttvr i tửfofw Dưntcc ơlpha ng-Hoáttvr n lêduwr n nốttvr i ngôrmtv i vua, tứahno c vua Lýapqi Thầissx n-tôrmtv ng.
Thờovgd i còqods n làqods tháttvr i tửfofw , vua Lýapqi Thầissx n-tôrmtv ng bịiqwq bệiayc nh Zonna, đkiio au đkiio ớwmkd n gầissx m théwhgh t nhưntcc cọnwcl p, da sầissx n sùgrwl i trôrmtv ng giốttvr ng da cọnwcl p, nêduwr n ngưntcc ờovgd i đkiio ưntcc ơlpha ng thờovgd i đkiio ồcwzy n rằiqwq ng ngàqods i hóuzpr a hổwxrl . Bấbmsf y giờovgd trong dâdwhb n gian trẻruhd con truyềxlyc n nhau háttvr t rằiqwq ng:
Tậcwzy p tầissx m vôrmtv ng,
Cóuzpr sưntcc Nguyễwmkd n Minh-Khôrmtv ng,
Chữrkrc a đkiio ưntcc ợheyy c bệiayc nh tháttvr i tửfofw .
Triềxlyc u đkiio ìidvm nh sai sứahno vềxlyc Thầissx n-quang tựeuei mờovgd i ngàqods i Minh-Khôrmtv ng tớwmkd i Thăxlyc ng-long trịiqwq bệiayc nh cho tháttvr i tửfofw . Bệiayc nh khỏvvqf i. Khi tháttvr i tửfofw lêduwr n ngôrmtv i vua, phong ngàqods i Minh-Khôrmtv ng làqods m Quốttvr c-sưntcc , truyềxlyc n lậcwzy p đkiio ềxlyc n thờovgd sốttvr ng. Đoavf ềxlyc n đkiio óuzpr nay làqods chùgrwl a Quáttvr n-sứahno , ởqcwz sốttvr 73 phốttvr Quáttvr n-sứahno Hàqods -nộqrxo i.
Đoavf óuzpr làqods truyệiayc n sau.
Hầissx u nhưntcc cáttvr c chùgrwl a miềxlyc n Bắbcoz c đkiio ềxlyc u thờovgd hai ngàqods i, cho đkiio ếbmsf n nay (1995) tôrmtv i còqods n ghi lạovgd i đkiio ưntcc ợheyy c nhữrkrc ng chùgrwl a, đkiio ềxlyc n chívvqf nh thờovgd hai ngàqods i.
1. Chùgrwl a Chúovgd c-tháttvr nh.
Hay còqods n gọnwcl i làqods chùgrwl a Phảqdvh -lạovgd i ởqcwz trêduwr n núovgd i xãucmq Phảqdvh -lạovgd i, huyệiayc n Quếbmsf -dưntcc ơlpha ng, tỉicxr nh Bắbcoz c-ninh.
Tàqods i liệiayc u
Xin xem phầissx n nóuzpr i vềxlyc chùgrwl a Chúovgd c-tháttvr nh trong hồcwzy i nàqods y.
2. Chùgrwl a Quáttvr n-sứahno .
Trưntcc ớwmkd c kia thuộqrxo c thôrmtv n Yêduwr n-tậcwzy p, huyệiayc n Thọnwcl -xưntcc ơlpha ng, Hàqods -nộqrxo i. Nay tọnwcl a lạovgd c tạovgd i sốttvr 73 phốttvr Quáttvr n-sứahno , Hàqods -nộqrxo i. Khởqcwz i đkiio ầissx u làqods ngôrmtv i đkiio ềxlyc n, đkiio ưntcc ợheyy c kiếbmsf n tạovgd o do sắbcoz c chỉicxr củkrud a vua Lýapqi Thầissx n-tôrmtv ng đkiio ểvlpe thờovgd sốttvr ng Minh-Khôrmtv ng thiềxlyc n sưntcc . Đoavf ờovgd i vua Trầissx n Dụahno -tôrmtv ng (1341-1369), côrmtv ng quáttvr n đkiio ểvlpe đkiio óuzpr n tiếbmsf p sứahno giảqdvh Chiêduwr m-thàqods nh, Vạovgd n-tưntcc ợheyy ng, Nam-chưntcc ởqcwz ng v.v. gầissx n đkiio ềxlyc n, nêduwr n vua ban sắbcoz c xâdwhb y ngôrmtv i chùgrwl a ngay trưntcc ớwmkd c đkiio ềxlyc n đkiio ểvlpe cáttvr c sứahno giảqdvh lễwmkd Phậcwzy t, vìidvm vậcwzy y chùgrwl a mang têduwr n làqods Quáttvr n-sứahno .
Tàqods i liệiayc u
– Thăxlyc ng-long cổwxrl tívvqf ch khảqdvh o,
– Hoàqods ng Việiayc t đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf ,
– Đoavf ạovgd i-Việiayc t đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf ,
– Bắbcoz c-thàqods nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf lụahno c,
– Hàqods -nộqrxo i sơlpha n xuyêduwr n phong vựeuei c,
– Bắbcoz c-kỳheyy giang sơlpha n cổwxrl tívvqf ch danh thắbcoz ng bịiqwq khảqdvh o,
– La-thàqods nh cổwxrl tívvqf ch vịiqwq nh.
Chùgrwl a Quáttvr n-sứahno
3. Nguyễwmkd n Minh-Khôrmtv ng từelzd
Đoavf ềxlyc n thờovgd quốttvr c sưntcc triềxlyc u Lýapqi Nguyễwmkd n Minh-Khôrmtv ng, tạovgd i xãucmq Đoavf iềxlyc m-xáttvr , huyệiayc n Gia-viễwmkd n, tỉicxr nh Ninh-bìidvm nh. Đoavf ềxlyc n đkiio ưntcc ợheyy c kiếbmsf n tạovgd o niêduwr n hiệiayc u Đoavf ạovgd i-đkiio ịiqwq nh thứahno 2 (1141) đkiio ờovgd i Lýapqi Anh-tôrmtv ng.
Tàqods i liệiayc u
– Đoavf ạovgd i-Việiayc t sửfofw kýapqi toàqods n thưntcc (Lýapqi kỷtnbt , Thầissx n-tôrmtv ng bảqdvh n kỷtnbt ),
– Ninh-bìidvm nh sửfofw tívvqf ch,
– Ninh-bìidvm nh toàqods n tỉicxr nh đkiio ịiqwq a chívvqf khảqdvh o biêduwr n,
– Bắbcoz c-kỳheyy giang sơlpha n cổwxrl tívvqf ch danh thắbcoz ng bịiqwq khảqdvh o,
– Đoavf ồcwzy ng-kháttvr nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf lưntcc ợheyy c.
4. Quốttvr c-thanh tựeuei
Toạovgd lạovgd c ởqcwz thịiqwq xãucmq Ninh-bìidvm nh. Chùgrwl a đkiio ưntcc ợheyy c kiếbmsf n tạovgd o trưntcc ớwmkd c năxlyc m 1077.
Tàqods i liệiayc u
– Thiềxlyc n-uyểvlpe n tậcwzy p anh,
– Nam ôrmtv ng mộqrxo ng lụahno c,
– Việiayc t đkiio iệiayc n u linh,
– Lĩkrud nh-Nam chívvqf ch quáttvr i,
– Thiêduwr n-Nam văxlyc n lụahno c liệiayc t truyệiayc n.
5. Hàqods o-khêduwr tựeuei
Ởjllc xãucmq Hàqods o-khêduwr , huyêduwr n Ninh-giang, nay làqods Ninh-thanh, tỉicxr nh Hảqdvh i-hưntcc ng. Chùgrwl a từelzd ng làqods nơlpha i trụahno trìidvm củkrud a ngàqods i Minh-Khôrmtv ng. Nhưntcc vậcwzy y chùgrwl a phảqdvh i đkiio ưntcc ợheyy c xâdwhb y ívvqf t nhấbmsf t vàqods o khoảqdvh ng 1077 làqods năxlyc m xẩelzd y ra chiếbmsf n cuộqrxo c Tốttvr ng-Việiayc t.
Tàqods i liệiayc u
– Hảqdvh i dưntcc ơlpha ng tỉicxr nh thầissx n tívvqf ch.
6. Lạovgd c-lâdwhb m tựeuei
Ởjllc núovgd i Khôrmtv ng-lộqrxo , huyệiayc n Thạovgd ch-thấbmsf t, tỉicxr nh Sơlpha n-tâdwhb y, nay thuộqrxo c Hàqods -nộqrxo i. Theo Đoavf NNTC thìidvm ngàqods i Từelzd Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh xuấbmsf t hồcwzy n tạovgd i đkiio âdwhb y đkiio ểvlpe đkiio ầissx u thai làqods m con Sùgrwl ng-hiềxlyc n hầissx u (Thuyếbmsf t nàqods y khôrmtv ng đkiio úovgd ng). Nhưntcc vậcwzy y chùgrwl a phảqdvh i đkiio ưntcc ợheyy c kiếbmsf n tạovgd o trưntcc ớwmkd c năxlyc m 1077 làqods năxlyc m đkiio ang xẩelzd y ra chiếbmsf n cuộqrxo c Tốttvr ng-Việiayc t.
Tàqods i liệiayc u
– Thiềxlyc n-uyểvlpe n tậcwzy p anh,
– An-Nam chívvqf nguyêduwr n,
– Lêduwr triềxlyc u ngựeuei chếbmsf quốttvr c âdwhb m thi,
– Ngựeuei đkiio ềxlyc Lạovgd c-lâdwhb m thi,
– Đoavf ồcwzy ng-Kháttvr nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf lưntcc ợheyy c.
7. Thầissx n-quang tựeuei
Còqods n gọnwcl i làqods chùgrwl a Keo. Cóuzpr hai chùgrwl a Keo. Cảqdvh hai chùgrwl a đkiio ềxlyc u thờovgd ngàqods i hai. Nhưntcc ng chùgrwl a Keo dưntcc ớwmkd i to lớwmkd n hơlpha n, liêduwr n hệiayc tớwmkd i lịiqwq ch sửfofw nhiềxlyc u hơlpha n. Hai chùgrwl a cáttvr ch nhau bởqcwz i con sôrmtv ng Tháttvr i-bìidvm nh. Nếbmsf u đkiio i bằiqwq ng đkiio ưntcc ờovgd ng bộqrxo thìidvm xa nhau diệiayc u vợheyy i. Còqods n đkiio i bằiqwq ng đkiio ưntcc ờovgd ng thủkrud y, thìidvm chỉicxr cáttvr ch nhau mộqrxo t quãucmq ng nửfofw a giờovgd .
Chùgrwl a Keo dưntcc ớwmkd i hay chùgrwl a Keo Giao-thủkrud y, ởqcwz xãucmq Vũlpha -ghĩkrud a, huyệiayc n Vũlpha -thưntcc , tỉicxr nhTháttvr i-bìidvm nh. Chùgrwl a do ngàqods i Minh-Khôrmtv ng xâdwhb y dựeuei ng năxlyc m Chưntcc ơlpha ng-tháttvr nh Gia-kháttvr nh thứahno ba (1061) đkiio ờovgd i vua Lýapqi Tháttvr nh-tôrmtv ng. Lúovgd c đkiio ầissx u chùgrwl a mang têduwr n Nghiêduwr m-quang. Niêduwr n hiệiayc u Chívvqf nh-long Bảqdvh o-ứahno ng thứahno năxlyc m (1167) vua Lýapqi Nhâdwhb n-tôrmtv ng nhớwmkd ơlpha n ngàqods i Minh-Khôrmtv ng chữrkrc a trịiqwq cho vua Tháttvr nh-tôrmtv ng vớwmkd i Linh-Nhâdwhb n hoàqods ng tháttvr i hậcwzy u, nêduwr n mớwmkd i cóuzpr ngàqods i. Ngàqods i đkiio ếbmsf n lễwmkd chùgrwl a, tu sửfofw a, đkiio ổwxrl i têduwr n làqods Thầissx n-quang. Đoavf ộqrxo c giảqdvh NQSH làqods Phậcwzy t-tửfofw , hay theo bấbmsf t cứahno tôrmtv n giáttvr o nàqods o, nếbmsf u cóuzpr dịiqwq p cũlpha ng nêduwr n tớwmkd i hàqods nh hưntcc ơlpha ng tạovgd i đkiio âdwhb y đkiio ểvlpe đkiio ưntcc ợheyy c thấbmsf y mộqrxo t kiếbmsf n trúovgd c cổwxrl , mang đkiio ầissx y di tívvqf ch lịiqwq ch sửfofw .
Tàqods i liệiayc u
– Tháttvr i-bìidvm nh đkiio ịiqwq a dưntcc ,
– Nam-đkiio ịiqwq nh tỉicxr nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf ,
– Hàqods nh-thiệiayc n xãucmq chívvqf .
Chùgrwl a Keo hay Thầissx n-quang tựeuei
8. Diêduwr n-phúovgd c tựeuei
Còqods n gọnwcl i làqods chùgrwl a Keo trêduwr n, chùgrwl a Keo Giao-thủkrud y, ởqcwz ấbmsf p Giao-thủkrud y, hưntcc ơlpha ng Hảqdvh i-thanh thờovgd i Lýapqi , nay làqods thôrmtv n Hàqods nh-thiệiayc n, xãucmq Xuâdwhb n-hồcwzy ng, huyệiayc n Xuâdwhb n-thủkrud y, tỉicxr nh Nam-Hàqods . Khởqcwz i đkiio ầissx u chùgrwl a do vua Lýapqi Nhâdwhb n-tôrmtv ng ban sắbcoz c kiếbmsf n tạovgd o niêduwr n hiệiayc u Thiêduwr n-phùgrwl Duệiayc -vũlpha thứahno 2 (1121) gọnwcl i làqods chùgrwl a Diêduwr n-phúovgd c. Niêduwr n hiệiayc u Thiệiayc u-Minh thứahno nhấbmsf t (1138) vua Lýapqi Anh-tôrmtv ng ban sắbcoz c chỉicxr tu bổwxrl . Niêduwr n hiệiayc u Chívvqf nh-long Bảqdvh o-ứahno ng thứahno 5 (1167) lạovgd i xuốttvr ng chiếbmsf u trùgrwl ng tu, đkiio ổwxrl i têduwr n làqods chùgrwl a Viêduwr n-quang, đkiio ổwxrl i têduwr n ấbmsf p Giao-thủkrud y làqods Hộqrxo -xáttvr . Đoavf ếbmsf n năxlyc m Tựeuei -Đoavf ứahno c thứahno 5 (1865) bờovgd sôrmtv ng bịiqwq lởqcwz , dâdwhb n Hộqrxo -xáttvr dờovgd i chùgrwl a đkiio ếbmsf n đkiio ịiqwq a đkiio iểvlpe m hiệiayc n nay. Xãucmq Hộqrxo -xáttvr sau đkiio ổwxrl i làqods Nghĩkrud a-xáttvr , đkiio ếbmsf n triềxlyc u Nguyễwmkd n đkiio ổwxrl i làqods xãucmq Hàqods nh-thiệiayc n, huyệiayc n Xuâdwhb n-trưntcc ờovgd ng, tỉicxr nh Nam-đkiio ịiqwq nh.
Tàqods i liệiayc u
– Thiềxlyc n-uyểvlpe n tậcwzy p anh,
– Tháttvr nh-tổwxrl hàqods nh thựeuei c diễwmkd n âdwhb m ca,
– Lĩkrud nh-Nam chívvqf ch quáttvr i.
9. Khôrmtv ng-lộqrxo tựeuei
Tọnwcl a lạovgd c ởqcwz cuốttvr i núovgd i Hâdwhb n, xãucmq Chívvqf nh-đkiio ạovgd i, huyệiayc n Tốttvr ng-sơlpha n, tỉicxr nh Thanh-hóuzpr a. Tôrmtv i khôrmtv ng tìidvm m đkiio ưntcc ợheyy c năxlyc m kiếbmsf n tạovgd o.
Tàqods i liệiayc u
– Thanh-hóuzpr a tỉicxr nh chívvqf ,
– Đoavf NNTC,
– Đoavf ồcwzy ng-Kháttvr nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf lưntcc ợheyy c.
10. Dưntcc ơlpha ng-nham tựeuei
Tọnwcl a lạovgd c ởqcwz đkiio ộqrxo ng núovgd i xãucmq Dưntcc ơlpha ng-nham, huyệiayc n Hiệiayc p-sơlpha n, nay làqods xãucmq Kívvqf nh-chủkrud , huyệiayc n Kim-môrmtv m, tỉicxr nh Hảqdvh i-hưntcc ng. Tôrmtv i khôrmtv ng tìidvm m đkiio ưntcc ợheyy c năxlyc m kiếbmsf n tạovgd o. Đoavf âdwhb y làqods mộqrxo t danh thắbcoz ng rấbmsf t đkiio ẹqods p.
Tàqods i liệiayc u
– Bắbcoz c-kỳheyy giang sơlpha n cổwxrl tívvqf ch danh thắbcoz ng bịiqwq khảqdvh o,
– Kim-văxlyc n loạovgd i tụahno ,
– Toàqods n Việiayc t thi lụahno c,
– Dưntcc ơlpha ng-nham khắbcoz c thạovgd ch.
11. Bảqdvh n-tịiqwq ch tựeuei
Ởjllc thôrmtv n Bìidvm nh-lưntcc ơlpha ng, xãucmq Đoavf ìidvm nh-loan, huyệiayc n Văxlyc n-lâdwhb m, tỉicxr nh Hảqdvh i-dưntcc ơlpha ng, nay làqods tỉicxr nh Hảqdvh i-hưntcc ng. Chùgrwl a đkiio ưntcc ợheyy c kiếbmsf n tạovgd o do sắbcoz c chỉicxr củkrud a vua Lýapqi Thầissx n-tôrmtv ng (1128-1138).
Tàqods i liệiayc u
– Bắbcoz c-ninh toàqods n tỉicxr nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf .
12. Bốttvr i-am tựeuei
Ởjllc núovgd i Sàqods i-sơlpha n, xãucmq Thiêduwr n-phúovgd c, huyệiayc n Yêduwr n-sơlpha n, phủkrud Quốttvr c-oai, nay làqods huyệiayc n Quốttvr c-oai, tỉicxr nh Hàqods -sơlpha n-bìidvm nh. Hồcwzy i sinh tiềxlyc n, ngàqods i Từelzd Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh cóuzpr đkiio ếbmsf n ngụahno tu mộqrxo t thờovgd i gian, nêduwr n ngưntcc ờovgd i sau huyềxlyc n thoạovgd i rằiqwq ng đkiio âdwhb y làqods nơlpha i ngàqods i hoáttvr thâdwhb n (Khôrmtv ng đkiio úovgd ng).
13. Chiêduwr u-thiềxlyc n tựeuei
Còqods n gọnwcl i làqods chùgrwl a Láttvr ng, ởqcwz xãucmq Yêduwr n-lãucmq ng, huyệiayc n Từelzd -liêduwr m, nay thuộqrxo c quậcwzy n Đoavf ốttvr ng-đkiio a, Hàqods -nộqrxo i. Nguyêduwr n hồcwzy i chưntcc a đkiio i tu, sưntcc Đoavf ạovgd i-Đoavf iêduwr n (tứahno c Đoavf inh Kiếbmsf m-Thưntcc ơlpha ng) đkiio ãucmq giếbmsf t phụahno thâdwhb n ngàqods i Từelzd Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh làqods Từelzd Vinh. Sau nàqods y ngàqods i gặptom p y ởqcwz đkiio ịiqwq a đkiio iểvlpe m nàqods y, vàqods giếbmsf t chếbmsf t y đkiio ểvlpe báttvr o thùgrwl . Vua Lýapqi Thầissx n-tôrmtv ng (1128-1138) ban sắbcoz c chỉicxr kiếbmsf n tạovgd o chùgrwl a đkiio ểvlpe ghi nhớwmkd sựeuei tívvqf ch vàqods côrmtv ng ơlpha n ngàqods i Từelzd Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh, cũlpha ng làqods tiềxlyc n thâdwhb n củkrud a vua. Hiệiayc n chùgrwl a còqods n mấbmsf y câdwhb y muỗlhdh n trồcwzy ng từelzd đkiio ờovgd i Trầissx n. Đoavf âdwhb y làqods nơlpha i màqods thờovgd i thơlpha ấbmsf u thuậcwzy t giảqdvh thưntcc ờovgd ng ra nôrmtv đkiio ùgrwl a vớwmkd i cáttvr c bạovgd n cùgrwl ng lứahno a tuổwxrl i.
Tàqods i liệiayc u
– Thiềxlyc n-uyểvlpe n tậcwzy p anh,
– Hoàqods n-long huyệiayc n chívvqf ,
– An-lãucmq ng Chiêduwr u-thiềxlyc n tựeuei ,
– Hàqods -nộqrxo i đkiio ịiqwq a dưntcc ,
– Ngoạovgd i truyềxlyc n kỳheyy lụahno c,
– Bắbcoz c-thàqods nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf lụahno c,
– Thăxlyc ng-long cổwxrl tívvqf ch khảqdvh o,
– Đoavf ạovgd i-Nam nhấbmsf t thốttvr ng chívvqf ,
– Hoàqods ng-Việiayc t đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf ,
– La-thàqods nh cổwxrl tívvqf ch vịiqwq nh,
– Bắbcoz c-kỳheyy giang sơlpha n cổwxrl tívvqf ch.
Chiêduwr u-thiềxlyc n tựeuei hay chùgrwl a Láttvr ng
14. Minh-Khôrmtv ng thiềxlyc n sưntcc từelzd
Ởjllc xãucmq Cổwxrl -đkiio am, huyệiayc n Ýutcx -yêduwr n, tỉicxr nh Nam-hàqods . Đoavf ềxlyc n đkiio ưntcc ợheyy c xâdwhb y vàqods o đkiio ờovgd i vua Lýapqi Thầissx n-tôrmtv ng (1128-1138), đkiio ểvlpe tưntcc ởqcwz ng nhớwmkd côrmtv ng ơlpha n ngàqods i trịiqwq bệiayc nh cho vua.
Tàqods i liệiayc u
– Đoavf VSKTT, Lýapqi kỷtnbt
– Đoavf ạovgd i-Việiayc t đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf ,
– Bắbcoz c-thàqods nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf lụahno c,
– Đoavf ồcwzy ng-kháttvr nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf lưntcc ợheyy c.
15. Đoavf ềxlyc n thờovgd Minh-Khôrmtv ng thiềxlyc n sưntcc
Ởjllc xãucmq Háttvr n-triềxlyc n (Hay Háttvr n-lýapqi ), huyệiayc n Vĩkrud nh-lạovgd i, tỉicxr nh Hảqdvh i-dưntcc ơlpha ng, nay thuộqrxo c huyệiayc n Vĩkrud nh-bảqdvh o, Hảqdvh i-phòqods ng. Tưntcc ơlpha ng truyềxlyc n Minh-Khôrmtv ng thiềxlyc n sưntcc hóuzpr a thâdwhb n ởqcwz núovgd i Tam-viêduwr n thuộqrxo c xãucmq nàqods y, nêduwr n dâdwhb n chúovgd ng lậcwzy p đkiio ềxlyc n thờovgd .
Tàqods i liệiayc u
– Đoavf VSKTT, Lýapqi kỷtnbt .
– Đoavf ạovgd i-Việiayc t đkiio ịiqwq a chívvqf ,
– Bắbcoz c-thàqods nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf lụahno c,
– Bắbcoz c-kỳheyy giang sơlpha n cổwxrl tívvqf ch danh thắbcoz ng bịiqwq khảqdvh o,
– Đoavf ồcwzy ng-Kháttvr nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf lưntcc ợheyy c,
– Đoavf ạovgd i-Nam nhấbmsf t thốttvr ng chívvqf .
16. Thiêduwr n-phúovgd c tựeuei
Còqods n cóuzpr têduwr n làqods chùgrwl a Thầissx y. Chùgrwl a ởqcwz núovgd i Sàqods i-sơlpha n (hay Thạovgd ch-thấbmsf t, hay Phậcwzy t-tívvqf ch) thuộqrxo c đkiio ịiqwq a phậcwzy n hai xãucmq Thiêduwr n-phúovgd c, Thụahno y-Khuêduwr , huyệiayc n Yêduwr n-sơlpha n, phủkrud Quốttvr c-oai. Nay làqods xãucmq Sàqods i-sơlpha n, huyệiayc n Quốttvr c-oai, tỉicxr nh Hàqods -sơlpha n-bìidvm nh.
Đoavf âdwhb y làqods nơlpha i ngàqods i Từelzd Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh xuấbmsf t hồcwzy n đkiio ầissx u thai làqods m vua Lýapqi Thầissx n-tôrmtv ng. Trong cáttvr c đkiio ềxlyc n, chùgrwl a thờovgd hai ngàqods i, thìidvm đkiio âdwhb y làqods chùgrwl a chívvqf nh. Sau khi ngàqods i hóuzpr a, xáttvr c vẫnwcl n còqods n. Năxlyc m 1407, bọnwcl n Trưntcc ơlpha ng Phụahno , Mộqrxo c-Thạovgd ch chiếbmsf m Đoavf ạovgd i-Việiayc t mớwmkd i đkiio em xáttvr c nàqods y đkiio ốttvr t đkiio i. Tưntcc ơlpha ng truyềxlyc n chúovgd ng phảqdvh i đkiio ốttvr t ba ngàqods y mớwmkd i cháttvr y hếbmsf t.
Tàqods i liệiayc u
– Đoavf VSKTT, Lýapqi kỷtnbt ,
– Sơlpha n-tâdwhb y tỉicxr nh chívvqf ,
– Hoàqods ng-Việiayc t đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf ,
– Bắbcoz c-thàqods nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf lụahno c,
– Đoavf ạovgd i-Nam nhấbmsf t thốttvr ng chívvqf ,
– Đoavf ồcwzy ng-kháttvr nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf lưntcc ợheyy c,
Thiêduwr n-phúovgd c tựeuei hay chùgrwl a Thầissx y.
Đoavf ạovgd i tưntcc mãucmq Lýapqi Thưntcc ờovgd ng-Kiệiayc t hỏvvqf i chưntcc tưntcc ớwmkd ng:
– Trưntcc ớwmkd c đkiio âdwhb y tôrmtv i chỉicxr đkiio ịiqwq nh trấbmsf n tạovgd i phòqods ng tuyếbmsf n Nhưntcc -nguyệiayc t làqods Trấbmsf n Bắbcoz c thưntcc ợheyy ng tưntcc ớwmkd ng quâdwhb n Nguyễwmkd n Căxlyc n vớwmkd i phu nhâdwhb n Vũlpha Thanh-Thảqdvh o. Lựeuei c lưntcc ợheyy ng gồcwzy m hai hiệiayc u Bổwxrl ng-tháttvr nh củkrud a Mai Cầissx m, Phưntcc ơlpha ng-Đoavf ơlpha n; hiệiayc u Bảqdvh o-thắbcoz ng củkrud a Quáttvr ch Y, Phưntcc ơlpha ng-Tiêduwr n. Trấbmsf n Nhưntcc -nguyệiayc t kỳheyy nàqods y coi nhưntcc làqods nh ívvqf t, dữrkrc nhiềxlyc u. Nay tôrmtv i muốttvr n chọnwcl n lấbmsf y hai tưntcc ớwmkd ng tìidvm nh nguyệiayc n. Vậcwzy y ai cóuzpr thểvlpe nhậcwzy n trọnwcl ng tráttvr ch mộqrxo t đkiio i khôrmtv ng vềxlyc nàqods y?
Lậcwzy p tứahno c chưntcc tưntcc ớwmkd ng đkiio ềxlyc u dơlpha tay tìidvm nh nguyệiayc n. Thưntcc ờovgd ng-Kiệiayc t khôrmtv ng biếbmsf t giảqdvh i quyếbmsf t ra sao, ôrmtv ng đkiio ưntcc a mắbcoz t hỏvvqf i ýapqi kiếbmsf n Linh-Nhâdwhb n hoàqods ng tháttvr i hậcwzy u. Tháttvr i-hậcwzy u lạovgd i đkiio ưntcc a mắbcoz t hỏvvqf i côrmtv ng chúovgd a Thiêduwr n-Ninh. Côrmtv ng chúovgd a cảqdvh m đkiio ộqrxo ng:
– Thếbmsf mớwmkd i biếbmsf t anh linh thầissx n vũlpha củkrud a tộqrxo c Việiayc t ta mạovgd nh vôrmtv cùgrwl ng. Trấbmsf n ởqcwz Nhưntcc -nguyệiayc t khôrmtv ng cầissx n tàqods i trívvqf , màqods cầissx n quyếbmsf t tâdwhb m, can đkiio ảqdvh m. Xéwhgh t trong chưntcc tưntcc ớwmkd ng đkiio âdwhb y, ai cũlpha ng cóuzpr đkiio ầissx y đkiio ủkrud hai đkiio ứahno c tívvqf nh đkiio óuzpr . Thầissx n xin Tháttvr i-hậcwzy u cho chưntcc tưntcc ớwmkd ng rúovgd t thăxlyc m. Ai trúovgd ng thìidvm đkiio ưntcc ợheyy c lĩkrud nh cáttvr i vinh dựeuei nàqods y.
Mai Cầissx m, Quáttvr ch Y đkiio ỏvvqf mặptom t lêduwr n cãucmq i:
– Trưntcc ớwmkd c đkiio âdwhb y Đoavf ạovgd i-tưntcc -mãucmq đkiio ãucmq chỉicxr đkiio ịiqwq nh hai chúovgd ng thầissx n rồcwzy i, tạovgd i sao bâdwhb y giờovgd lạovgd i cho rúovgd t thăxlyc m? Nhưntcc vậcwzy y làqods bấbmsf t côrmtv ng. Chúovgd ng thầissx n khôrmtv ng chịiqwq u.
Mặptom c hai tưntcc ớwmkd ng cãucmq i, cửfofw tọnwcl a nhấbmsf t đkiio ịiqwq nh đkiio òqods i rúovgd t thăxlyc m. Cuốttvr i cùgrwl ng hai đkiio ạovgd i sưntcc Minh-Khôrmtv ng, Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh đkiio ưntcc ợheyy c cửfofw ra chủkrud trìidvm cuộqrxo c tuyểvlpe n chọnwcl n nàqods y. Tấbmsf t cảqdvh cóuzpr mưntcc ờovgd i mộqrxo t tưntcc ớwmkd ng thốttvr ng lĩkrud nh mưntcc ờovgd i mộqrxo t hiệiayc u Thiêduwr n-tửfofw binh, mộqrxo t tưntcc ớwmkd ng thốttvr ng lĩkrud nh kịiqwq binh, mưntcc ờovgd i tưntcc ớwmkd ng thốttvr ng lĩkrud nh cáttvr c hiệiayc u binh củkrud a châdwhb u-lộqrxo , bốttvr n đkiio ôrmtv đkiio ốttvr c. Tổwxrl ng cộqrxo ng 26 tưntcc ớwmkd ng.
Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh đkiio ểvlpe 26 thăxlyc m vàqods o trong cáttvr i hộqrxo p, rồcwzy i ngàqods i nâdwhb ng hộqrxo p lêduwr n ngang màqods y khấbmsf n:
– Xin liệiayc t tổwxrl 88 đkiio ờovgd i vua Hùgrwl ng, vua An-Dưntcc ơlpha ng cùgrwl ng chưntcc đkiio ạovgd i thầissx n, vua Trưntcc ng cùgrwl ng 162 anh hùgrwl ng... xin anh linh liệiayc t tổwxrl chọnwcl n cho hai tưntcc ớwmkd ng xứahno ng đkiio áttvr ng đkiio ểvlpe trấbmsf n ởqcwz phòqods ng tuyếbmsf n Nhưntcc -nguyệiayc t.
Khấbmsf n xong ngàqods i bảqdvh o ưntcc ng binh:
– Gọnwcl i cho thầissx y mộqrxo t chim ưntcc ng.
Ưkvfg ng binh rúovgd t tùgrwl vàqods ra thổwxrl i lêduwr n tu tu, lậcwzy p tứahno c cóuzpr mộqrxo t chim ưntcc ng từelzd ngoàqods i bay vàqods o đkiio ậcwzy u trêduwr n tay ngàqods i. Ngàqods i nóuzpr i:
– Trong hộqrxo p nàqods y cóuzpr 26 thăxlyc m, thìidvm 24 thăxlyc m trắbcoz ng, còqods n hai thăxlyc m bầissx n tăxlyc ng vẽptom con rồcwzy ng. Ai đkiio ưntcc ợheyy c chim ưntcc ng rúovgd t cho thăxlyc m cóuzpr con rồcwzy ng, thìidvm sẽptom lĩkrud nh vinh hạovgd nh trấbmsf n Nhưntcc -nguyệiayc t.
Thếbmsf rồcwzy i ngàqods i chỉicxr tay vàqods o cáttvr i hộqrxo p, chim ưntcc ng nhặptom t thăxlyc m đkiio ưntcc a đkiio ếbmsf n tậcwzy n tay cáttvr c tưntcc ớwmkd ng. Sau khi 26 tưntcc ớwmkd ng nhậcwzy n thăxlyc m rồcwzy i, ngàqods i hôrmtv :
– Mởqcwz thăxlyc m ra.
Chưntcc tưntcc ớwmkd ng mởqcwz thăxlyc m cùgrwl ng mộqrxo t lúovgd c. Đoavf úovgd ng làqods cóuzpr ngưntcc ờovgd i màqods cũlpha ng tạovgd i trờovgd i, hai tưntcc ớwmkd ng Mai Cầissx m, Quáttvr ch Y trúovgd ng thăxlyc m cóuzpr con rồcwzy ng. Hai tưntcc ớwmkd ng chắbcoz p tay hưntcc ớwmkd ng lêduwr n trờovgd i:
– Đoavf a tạovgd Quốttvr c-tổwxrl , Quốttvr c-mẫnwcl u đkiio ãucmq chọnwcl n chúovgd ng con.
Chưntcc tưntcc ớwmkd ng đkiio ềxlyc u đkiio ưntcc a lờovgd i chúovgd c tụahno ng hai tưntcc ớwmkd ng.
Linh-Nhâdwhb n hoàqods ng tháttvr i hậcwzy u tớwmkd i bêduwr n hai tưntcc ớwmkd ng, ngàqods i nắbcoz m lấbmsf y vai hai tưntcc ớwmkd ng, trong khi nưntcc ớwmkd c mắbcoz t chảqdvh y xuốttvr ng đkiio ôrmtv i gòqods máttvr :
– Chịiqwq biếbmsf t chívvqf nh khívvqf chưntcc tưntcc ớwmkd ng hàqods o hùgrwl ng vôrmtv tậcwzy n. Chịiqwq cũlpha ng biếbmsf t hai em do liệiayc t tổwxrl chọnwcl n. Nay hai em đkiio ưntcc ợheyy c tậcwzy n trung báttvr o quốttvr c, chịiqwq mừelzd ng cho hai em. Nhưntcc ng nàqods y, hai em đkiio ãucmq nghĩkrud kỹbmsf chưntcc a?
Hai tưntcc ớwmkd ng quỳheyy gốttvr i rậcwzy p đkiio ầissx u xuốttvr ng đkiio ấbmsf t:
– Chúovgd ng em làqods nhữrkrc ng trẻruhd mồcwzy côrmtv i, lang thang vôrmtv sởqcwz bấbmsf t chívvqf , đkiio ưntcc ợheyy c hậcwzy u thưntcc ơlpha ng yêduwr u nhưntcc con. Hậcwzy u nuôrmtv i dạovgd y bọnwcl n em, gâdwhb y dựeuei ng hạovgd nh phúovgd c sựeuei nghiệiayc p cho bọnwcl n em. Nay hậcwzy u thấbmsf y bọnwcl n em sắbcoz p chếbmsf t, màqods lòqods ng khôrmtv ng nỡuqfa . Nhưntcc ng hậcwzy u ơlpha i! Con ngưntcc ờovgd i ta ai cũlpha ng phảqdvh i chếbmsf t, khôrmtv ng chếbmsf t bằiqwq ng cáttvr ch nàqods y, thìidvm cũlpha ng chếbmsf t bằiqwq ng cáttvr ch kia. Nay chúovgd ng em đkiio ưntcc ợheyy c chọnwcl n cáttvr i chếbmsf t vinh dựeuei nhấbmsf t, thìidvm thựeuei c làqods trờovgd i cho bọnwcl n em. Hậcwzy u cứahno đkiio ểvlpe cho cáttvr c em ra đkiio i.
Linh-Nhâdwhb n hoàqods ng tháttvr i hậcwzy u bảqdvh o Mai Cầissx m, Quáttvr ch Y:
– Hai em xòqods e bàqods n tay ra nàqods o!
Hai tưntcc ớwmkd ng xòqods e bàqods n tay ra trưntcc ớwmkd c mặptom t hậcwzy u. Ngàqods i nắbcoz m lấbmsf y bàqods n tay hai tưntcc ớwmkd ng, đkiio ưntcc a lêduwr n miệiayc ng cắbcoz n sẽptom mộqrxo t cáttvr i:
– Hồcwzy i gặptom p cáttvr c em ởqcwz hồcwzy Tâdwhb y, chịiqwq đkiio ãucmq cắbcoz n bàqods n tay cáttvr c em, đkiio ểvlpe sau nàqods y đkiio i đkiio âdwhb u, cáttvr c em cũlpha ng khôrmtv ng quêduwr n chịiqwq . Bâdwhb y giờovgd chịiqwq lạovgd i cắbcoz n nữrkrc a, đkiio ểvlpe khôrmtv ng bao giờovgd chịiqwq em ta quêduwr n nhau.
Thưntcc ờovgd ng-Kiệiayc t đkiio ứahno ng lêduwr tóuzpr m tắbcoz t:
– Tôrmtv i xin nhắbcoz c lạovgd i năxlyc m đkiio iềxlyc u.
Trong phòqods ng im phăxlyc ng phắbcoz c.
– Mộqrxo t làqods , chưntcc a biếbmsf t ngàqods y mưntcc ờovgd i chívvqf n tháttvr ng giêduwr ng, giờovgd Thìidvm n, quâdwhb n Tốttvr ng sẽptom vưntcc ợheyy t biêduwr n đkiio áttvr nh xốttvr ng Thăxlyc ng-long hay khôrmtv ng? Nhưntcc ng tôrmtv i biếbmsf t chắbcoz c rằiqwq ng chúovgd ng phảqdvh i tiếbmsf n quâdwhb n cho nhanh, vìidvm sang tháttvr ng ba, trờovgd i bắbcoz t đkiio ầissx u nóuzpr ng, màqods chưntcc a chiếbmsf m đkiio ưntcc ợheyy c Đoavf ạovgd i-Việiayc t, thìidvm chúovgd ng phảqdvh i lui quâdwhb n, nếbmsf u khôrmtv ng thìidvm bộqrxo , kịiqwq binh sẽptom bệiayc nh màqods chếbmsf t hếbmsf t. Bằiqwq ng lui quâdwhb n thìidvm bọnwcl n Quáttvr ch Quỳheyy , Triệiayc u Tiếbmsf t sẽptom bịiqwq xửfofw trảqdvh m. Chủkrud tâdwhb m củkrud a chúovgd ng làqods pháttvr vỡuqfa Nhưntcc -nguyệiayc t, rồcwzy i dùgrwl ng kịiqwq binh tiếbmsf n khẩelzd n cấbmsf p vềxlyc Thăxlyc ng-long, bộqrxo binh tiếbmsf n sau. Quâdwhb n tâdwhb n-đkiio ằiqwq ng-hảqdvh i sẽptom đkiio áttvr nh chiếbmsf m cáttvr c xãucmq ấbmsf p đkiio ểvlpe kiếbmsf m lưntcc ơlpha ng, dâdwhb n phu.
Ôidvm ng chỉicxr vàqods o tưntcc ớwmkd ng Nguyễwmkd n Căxlyc n:
– Tổwxrl ng trấbmsf n tạovgd i Nhưntcc -nguyệiayc t làqods Trấbmsf n-Bắbcoz c thưntcc ợheyy ng tưntcc ớwmkd ng quâdwhb n Tảqdvh n-viêduwr n hầissx u Nguyễwmkd n Căxlyc n. Lựeuei c lưntcc ợheyy ng thốttvr ng thuộqrxo c gồcwzy m cóuzpr hai hiệiayc u Thiêduwr n-tửfofw binh Bổwxrl ng-tháttvr nh, Bảqdvh o-thắbcoz ng, mưntcc ờovgd i dàqods n Thầissx n-nỏvvqf , mộqrxo t hiệiayc u thúovgd binh gồcwzy m sáttvr u sưntcc Phong, Tưntcc ợheyy ng, Ưkvfg ng, Hổwxrl , Báttvr o, Ngao. Vềxlyc cao thủkrud gồcwzy m bốttvr n đkiio ạovgd i sưntcc Viêduwr n Căxlyc n, Viêduwr n Mộqrxo c, Viêduwr n Chi, Viêduwr n Diệiayc p chùgrwl a Báttvr o-âdwhb n; Hùgrwl ng Nhâdwhb n, Hùgrwl ng Nghĩkrud a, Hùgrwl ng Lễwmkd , Âpiad u Hoàqods ng, Âpiad u Thanh, Âpiad u Huyềxlyc n. Đoavf ặptom c biệiayc t còqods n nghìidvm n đkiio ệiayc tửfofw củkrud a trưntcc ờovgd ng Long-thàqods nh ẩelzd n-sĩkrud Tôrmtv n Đoavf ảqdvh n, do phu nhâdwhb n Vũlpha Thanh-Thảqdvh o chỉicxr huy.
Ôidvm ng chỉicxr vàqods o côrmtv ng chúovgd a Thiêduwr n-Ninh:
– Kếbmsf tiếbmsf p Nhưntcc -nguyệiayc t làqods vòqods ng đkiio ai bảqdvh o vệiayc Thăxlyc ng-long, do côrmtv ng chúovgd a Thiêduwr n-Ninh chỉicxr huy. Lựeuei c lưntcc ợheyy ng trựeuei c thuộqrxo c cóuzpr hiệiayc u Thiêduwr n-tửfofw binh Ngựeuei -long, kịiqwq -binh, hiệiayc u binh đkiio ịiqwq a phưntcc ơlpha ng Hồcwzy ng-châdwhb u trấbmsf n ởqcwz Cổwxrl -pháttvr p; hiệiayc u Thiêduwr n-tửfofw binh Quảqdvh ng-tháttvr nh, hiệiayc u binh đkiio ịiqwq a phưntcc ơlpha ng Sơlpha n-Nam phâdwhb n táttvr n vàqods o cáttvr c xãucmq cùgrwl ng hoàqods ng nam đkiio áttvr nh vàqods o hôrmtv ng đkiio ịiqwq ch. Yểvlpe m trợheyy cho Cổwxrl -pháttvr p còqods n cóuzpr mưntcc ờovgd i dàqods n Thầissx n-nỏvvqf , sáttvr u sưntcc thúovgd , mộqrxo t nghìidvm n đkiio ệiayc tửfofw pháttvr i Tảqdvh n-viêduwr n.
Cáttvr c tưntcc ớwmkd ng im lặptom ng, dùgrwl khôrmtv ng phảqdvh i lệiayc nh củkrud a mìidvm nh cũlpha ng phảqdvh i nghe cho rõhcws , đkiio ểvlpe còqods n biếbmsf t màqods phốttvr i hợheyy p.
– Hai làqods , mặptom t Phúovgd -lưntcc ơlpha ng, Nham-biềxlyc n. Ởjllc đkiio âdwhb y Tốttvr ng chỉicxr hưntcc trưntcc ơlpha ng thanh thếbmsf . Ta nhâdwhb n đkiio óuzpr dùgrwl ng toàqods n lựeuei c đkiio áttvr nh chúovgd ng. Mặptom t Phúovgd -lưntcc ơlpha ng do phòqods mãucmq Hoàqods ng Kiệiayc n, côrmtv ng chúovgd a Đoavf ộqrxo ng-Thiêduwr n trấbmsf n giữrkrc . Lựeuei c lưntcc ợheyy ng trựeuei c thuộqrxo c cóuzpr hai hiệiayc u Thiêduwr n-tửfofw binh Vũlpha -thắbcoz ng, Bổwxrl ng-nhậcwzy t; 10 dàqods n Thầissx n-nỏvvqf , sáttvr u sưntcc thúovgd binh; tăxlyc ng việiayc n thêduwr m bốttvr n cao thủkrud Hùgrwl ng Trívvqf , Hùgrwl ng Tívvqf n, Âpiad u Lam, Âpiad u Hồcwzy ng; mộqrxo t ngàqods n cao thủkrud pháttvr i Tiêduwr u-sơlpha n. Bằiqwq ng mọnwcl i giáttvr phảqdvh i giữrkrc vữrkrc ng mặptom t nàqods y, nếbmsf u nhưntcc vìidvm lýapqi do gìidvm đkiio ểvlpe Tốttvr ng pháttvr vỡuqfa phòqods ng tuyếbmsf n Phúovgd -lưntcc ơlpha ng, thìidvm Thăxlyc ng-long lâdwhb m nguy, bởqcwz i phívvqf a sau khôrmtv ng còqods n lựeuei c lưntcc ợheyy ng nàqods o nữrkrc a.
Côrmtv ng chúovgd a Đoavf ộqrxo ng Thiêduwr n chỉicxr vàqods o phòqods mãucmq Hoàqods ng Kiệiayc n; Lýapqi Đoavf oan, Trầissx n Ngọnwcl c-Liêduwr n; Lýapqi Tứahno , Mai Tứahno ; Trầissx n Di, Phưntcc ơlpha ng Lýapqi :
– Đoavf ạovgd i huynh đkiio ừelzd ng lo. Tốttvr ng chỉicxr cóuzpr thểvlpe vưntcc ợheyy t Phúovgd -lưntcc ơlpha ng, khi tấbmsf t cảqdvh chúovgd ng em bịiqwq tan thâdwhb y màqods thôrmtv i.
Chưntcc tưntcc ớwmkd ng vỗlhdh tay.
– Ba làqods mặptom t Nham-biềxlyc n. Mặptom t nàqods y củkrud a Tốttvr ng làqods hưntcc . Còqods n ta, thìidvm ta đkiio áttvr nh nhưntcc séwhgh t nổwxrl , diệiayc t cáttvr c đkiio ạovgd o binh Tốttvr ng ởqcwz Nham-biềxlyc n, rồcwzy i tiếbmsf n vềxlyc Nhưntcc -nguyệiayc t. Mặptom t nàqods y do Trung-Thàqods nh vưntcc ơlpha ng, Tívvqf n-Nghĩkrud a vưntcc ơlpha ng tổwxrl ng chỉicxr huy. Lựeuei c lưntcc ợheyy ng thốttvr ng thuộqrxo c gồcwzy m năxlyc m hiệiayc u Thiêduwr n-tửfofw binh Đoavf ằiqwq ng-hảqdvh i, Long-dựeuei c, Hùgrwl ng-lưntcc ợheyy c, Vạovgd n-tiệiayc p, Thầissx n-đkiio iệiayc n; đkiio ộqrxo i Thầissx n-tiễwmkd n Long-biêduwr n, đkiio ộqrxo i Giao-long Tâdwhb y-hồcwzy ; mộqrxo t nghìidvm n võhcws sĩkrud pháttvr i Đoavf ôrmtv ng-a; hạovgd m đkiio ộqrxo i Thầissx n-phùgrwl .
Trung-Thàqods nh, Tívvqf n-Nghĩkrud a cùgrwl ng chưntcc tưntcc ớwmkd ng đkiio ứahno ng dậcwzy y nhậcwzy n lệiayc nh.
– Bốttvr n làqods , Khu-mậcwzy t việiayc n sẽptom dùgrwl ng chim ưntcc ng đkiio em lệiayc nh cho phòqods mãucmq Thâdwhb n Cảqdvh nh-Long, côrmtv ng chúovgd a Thiêduwr m-Thàqods nh đkiio em quâdwhb n vưntcc ợheyy t biêduwr n đkiio áttvr nh sang Vĩkrud nh-bìidvm nh, Tâdwhb y-bìidvm nh, Lộqrxo c-châdwhb u đkiio ểvlpe dọnwcl a Tốttvr ng. Côrmtv ng chúovgd a Côrmtv i-sơlpha n, phòqods mãucmq Tôrmtv n Mạovgd nh đkiio áttvr nh chiếbmsf m Quyếbmsf t-lýapqi ; Quáttvr n-quâdwhb n thưntcc ợheyy ng tưntcc ớwmkd ng quâdwhb n Đoavf inh Hoàqods ng-Nghi sẽptom đkiio áttvr nh Chi-lăxlyc ng, cắbcoz t đkiio ưntcc ờovgd ng lui quâdwhb n tiếbmsf p tếbmsf lưntcc ơlpha ng thảqdvh o củkrud a Tốttvr ng.
– Năxlyc m làqods đkiio ộqrxo i côrmtv ng táttvr c đkiio ặptom c biệiayc t, do quan Tháttvr i-phóuzpr Quáttvr ch Sĩkrud -An chỉicxr huy vớwmkd i đkiio ộqrxo i cao thủkrud trưntcc ờovgd ng Tháttvr i-hàqods dàqods n ra từelzd Phúovgd -lưntcc ơlpha ng tớwmkd i Nhưntcc -nguyệiayc t, Nham-biềxlyc n, ngàqods y đkiio êduwr m dùgrwl ng loa đkiio ọnwcl c bộqrxo Thiêduwr n-thưntcc nghịiqwq chếbmsf thờovgd i Tốttvr ng Nhâdwhb n-tôrmtv ng cho binh tưntcc ớwmkd ng giặptom c nghe. Khôrmtv ng biếbmsf t quan Tháttvr i-phóuzpr cóuzpr đkiio iềxlyc u gìidvm thắbcoz c mắbcoz c khôrmtv ng?
Quáttvr ch Sĩkrud -An làqods quan văxlyc n, bâdwhb y giờovgd đkiio ưntcc ợheyy c lệiayc nh ra trậcwzy n, ôrmtv ng vui mừelzd ng chi siếbmsf t kểvlpe :
– Đoavf ạovgd i-tưntcc -mãucmq cóuzpr nhãucmq ýapqi cho tôrmtv i ra trậcwzy n, thựeuei c thâdwhb m cảqdvh m vôrmtv cùgrwl ng. Tôrmtv i cóuzpr đkiio ềxlyc nghịiqwq nàqods y: Nhiềxlyc u ngưntcc ờovgd i trong chúovgd ng ta biếbmsf t nóuzpr i tiếbmsf ng Hoa, nhưntcc ng nóuzpr i tiếbmsf ng Hoa Biệiayc n-kinh thìidvm ívvqf t ai nóuzpr i trôrmtv i chảqdvh y văxlyc n chưntcc ơlpha ng. Tôrmtv i từelzd ng đkiio i sứahno , đkiio ãucmq họnwcl c nóuzpr i tiếbmsf ng Biệiayc n-kinh, nhưntcc ng nộqrxo i lựeuei c khôrmtv ng làqods m bao đkiio ểvlpe cóuzpr thểvlpe pháttvr t thanh vưntcc ợheyy t sôrmtv ng đkiio ếbmsf n trạovgd i Tốttvr ng. Ởjllc đkiio âdwhb y, ta cóuzpr ba vịiqwq , khôrmtv ng nhữrkrc ng võhcws côrmtv ng cao cưntcc ờovgd ng, nộqrxo i lựeuei c xung mãucmq n, màqods văxlyc n chưntcc ơlpha ng quáttvr n thếbmsf , nóuzpr i tiếbmsf ng Biệiayc n-kinh nhưntcc ngưntcc ờovgd i Tốttvr ng. Xin Đoavf ạovgd i-tưntcc -mãucmq mờovgd i ba vịiqwq ấbmsf y cùgrwl ng làqods m vớwmkd i tôrmtv i thìidvm hay biếbmsf t bao.
Mọnwcl i ngưntcc ờovgd i cùgrwl ng đkiio ổwxrl dồcwzy n mắbcoz t nhìidvm n Côrmtv i-sơlpha n tam anh. Linh-Nhâdwhb n hoàqods ng tháttvr i hậcwzy u biếbmsf t Thưntcc ờovgd ng-Kiệiayc t làqods sưntcc đkiio iệiayc t, nêduwr n khôrmtv ng dáttvr m sai ba đkiio ạovgd i sưntcc báttvr . Hậcwzy u đkiio ịiqwq nh lêduwr n tiếbmsf ng, thìidvm Phụahno -Quốttvr c đkiio ãucmq nóuzpr i:
– Quan Tháttvr i-phóuzpr đkiio ãucmq cóuzpr ýapqi kiếbmsf n ấbmsf y, thìidvm chúovgd ng tôrmtv i đkiio âdwhb u dáttvr m từelzd . Đoavf ưntcc ợheyy c! Vậcwzy y thếbmsf nàqods y, chúovgd ng tôrmtv i dẫnwcl n đkiio ệiayc tửfofw , trưntcc ờovgd ng Tháttvr i-hàqods đkiio i pháttvr t thanh. Còqods n quan Tháttvr i-phóuzpr thìidvm nghiêduwr n cứahno u, rồcwzy i viếbmsf t ra bảqdvh n văxlyc n, đkiio ểvlpe chúovgd ng tôrmtv i pháttvr t thanh cho thốttvr ng nhấbmsf t.
Buổwxrl i hộqrxo i chấbmsf m dứahno t.
Tếbmsf t Đoavf inh-Tỵrbip năxlyc m nay trêduwr n khắbcoz p đkiio ấbmsf t nưntcc ớwmkd c Đoavf ạovgd i-Việiayc t, gầissx n nhưntcc dâdwhb n chúovgd ng khôrmtv ng còqods n tâdwhb m trívvqf nghĩkrud đkiio ếbmsf n ăxlyc n uốttvr ng, vui mừelzd ng, vìidvm cáttvr i tin 40 vạovgd n quâdwhb n Tốttvr ng, 60 vạovgd n bảqdvh o binh, dâdwhb n phu đkiio ãucmq tràqods n đkiio ếbmsf n Bắbcoz c sôrmtv ng Nhưntcc -nguyệiayc t. Chúovgd ng nhưntcc đkiio àqods n hổwxrl đkiio óuzpr i, đkiio ang rìidvm nh rậcwzy p, chờovgd dịiqwq p thuậcwzy n tiệiayc n làqods nhảqdvh y xuốttvr ng ăxlyc n thịiqwq t dâdwhb n Thăxlyc ng-long.
Nhưntcc ng trưntcc a mùgrwl ng mộqrxo t, mõhcws khắbcoz p nơlpha i cùgrwl ng rao rằiqwq ng: Trung-Thàqods nh vưntcc ơlpha ng, Tívvqf n-Nghĩkrud a vưntcc ơlpha ng đkiio ãucmq đkiio ộqrxo t kívvqf ch quâdwhb n Tốttvr ng giữrkrc a đkiio êduwr m giao thừelzd a. Giặptom c chếbmsf t đkiio ếbmsf n hơlpha n sáttvr u vạovgd n. Sau đkiio óuzpr , khắbcoz p cáttvr c trấbmsf n, cáttvr c huyệiayc n, cáttvr c làqods ng... cáttvr c thầissx y đkiio ồcwzy kểvlpe truyệiayc n cho dâdwhb n chúovgd ng nghe vềxlyc chi tiếbmsf t trậcwzy n đkiio áttvr nh. Trong quâdwhb n, thìidvm cáttvr c vịiqwq sưntcc trưntcc ởqcwz ng, đkiio ạovgd o trưntcc ởqcwz ng tậcwzy p họnwcl p quâdwhb n sĩkrud lạovgd i kểvlpe cho họnwcl nghe.
Dâdwhb n chúovgd ng bớwmkd t lo sợheyy , ngưntcc ờovgd i ngưntcc ờovgd i hăxlyc m hởqcwz lo phòqods ng bịiqwq giữrkrc làqods ng khi giặptom c tớwmkd i.
Ngay đkiio êduwr m mùgrwl ng mộqrxo t, sang ngàqods y mùgrwl ng hai, mõhcws lạovgd i rao mộqrxo t tin lạovgd lùgrwl ng vôrmtv cùgrwl ng:
« Hai đkiio ạovgd i bồcwzy táttvr t Minh-Khôrmtv ng, Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh trong khi vâdwhb n Trung-thổwxrl đkiio ãucmq trịiqwq bệiayc nh, trừelzd tàqods trong thàqods nh Biệiayc n-kinh. Vua Tốttvr ng cúovgd ng dàqods ng mộqrxo t kho đkiio ồcwzy ng. Đoavf âdwhb y khôrmtv ng phảqdvh i đkiio ồcwzy ng bìidvm nh thưntcc ờovgd ng, màqods làqods tinh hoa linh khívvqf Trung-thổwxrl kếbmsf t tinh màqods thàqods nh. Hai ngàqods i đkiio ãucmq dùgrwl ng đkiio ồcwzy ng đkiio óuzpr đkiio ểvlpe đkiio úovgd c: Nam thiêduwr n tứahno khívvqf . Tứahno khívvqf gồcwzy m mộqrxo t tưntcc ợheyy ng Phậcwzy t cao hai trưntcc ợheyy ng, mộqrxo t cáttvr i vạovgd c nặptom ng ba vạovgd n câdwhb n, mộqrxo t cáttvr i chuôrmtv ng ngâdwhb n thiêduwr n, vàqods đkiio ỉicxr nh tháttvr p Báttvr o-thiêduwr n. Vớwmkd i Nam thiêduwr n tứahno đkiio ạovgd i thầissx n khívvqf , thìidvm chưntcc thiêduwr n, chưntcc bồcwzy táttvr t, chưntcc thầissx n sẽptom giáttvr ng hạovgd đkiio áttvr nh tan giặptom c Tốttvr ng. Dâdwhb n chúovgd ng muốttvr n biếbmsf t rõhcws chi tiếbmsf t hãucmq y đkiio ếbmsf n cáttvr c quáttvr n tràqods , cáttvr c trưntcc ờovgd ng họnwcl c màqods nghe thầissx y đkiio ồcwzy kểvlpe rõhcws ngọnwcl n nguồcwzy n ».
Dâdwhb n chúovgd ng lạovgd i àqods o àqods o đkiio ếbmsf n cáttvr c trưntcc ờovgd ng, cáttvr c quáttvr n tràqods nghe thấbmsf y đkiio ồcwzy kểvlpe truyệiayc n. Trong quâdwhb n, thìidvm cáttvr c cấbmsf p chỉicxr huy họnwcl p tưntcc ớwmkd ng sĩkrud đkiio ểvlpe giảqdvh ng giảqdvh i. Thếbmsf làqods khắbcoz p Đoavf ạovgd i-Việiayc t, chỗlhdh nàqods o cũlpha ng nghe nóuzpr i vềxlyc Nam thiêduwr n tứahno đkiio ạovgd i thầissx n khívvqf .
Tạovgd i rừelzd ng Bắbcoz c-biêduwr n, nơlpha i éwhgh m quâdwhb n củkrud a hiệiayc u binh Quảqdvh ng-vũlpha ởqcwz trong rừelzd ng Bắbcoz c-biêduwr n.
Từelzd hôrmtv m đkiio ưntcc ợheyy c chỉicxr dụahno củkrud a Linh-Nhâdwhb n hoàqods ng tháttvr i hậcwzy u truyềxlyc n rúovgd t quâdwhb n vàqods o ẩelzd n trong rừelzd ng, chờovgd khi cóuzpr lệiayc nh, sẽptom đkiio áttvr nh vàqods o hậcwzy u quâdwhb n đkiio ịiqwq ch đkiio ếbmsf n giờovgd ; Phòqods mãucmq Thâdwhb n Cảqdvh nh-Long, côrmtv ng chúovgd a Thiêduwr n-Thàqods nh; phòqods mãucmq Tôrmtv n Mạovgd nh, côrmtv ng chúovgd a Côrmtv i-sơlpha n; Quáttvr n-quâdwhb n thưntcc ợheyy ng tưntcc ớwmkd ng quâdwhb n Đoavf inh Hoàqods ng-Nghi, quậcwzy n chúovgd a Phưntcc ơlpha ng-Quỳheyy nh; đkiio ôrmtv thốttvr ng Lýapqi Tam vàqods phu nhâdwhb n... phâdwhb n táttvr n quâdwhb n ra thàqods nh từelzd ng tốttvr t (100 ngưntcc ờovgd i), rồcwzy i cho ẩelzd n vàqods o cáttvr c trang đkiio ộqrxo ng Bắbcoz c-biêduwr n chờovgd lệiayc nh.
Lúovgd c đkiio ưntcc ợheyy c lệiayc nh rúovgd t quâdwhb n vàqods o rừelzd ng, Đoavf inh Hoàqods ng-Nghi bàqods n vớwmkd i Phưntcc ơlpha ng-Quỳheyy nh, Chang-Lan rằiqwq ng: Vi Thủkrud -An hàqods ng Tốttvr ng thựeuei c, nhưntcc ng nay y chếbmsf t rồcwzy i, màqods mấbmsf y chụahno c trang đkiio ộqrxo ng thốttvr ng thuộqrxo c y thìidvm bấbmsf t mãucmq n vìidvm Tốttvr ng bắbcoz t dâdwhb n phu, thu lưntcc ơlpha ng, nêduwr n vẫnwcl n anh hùgrwl ng mộqrxo t cõhcws i. Chúovgd ng ta cửfofw sứahno giảqdvh tớwmkd i liêduwr n lạovgd c vớwmkd i họnwcl , giúovgd p đkiio ỡuqfa , bảqdvh o vệiayc họnwcl ; nhưntcc vậcwzy y ta vừelzd a đkiio ưntcc ợheyy c dâdwhb n, vừelzd a cóuzpr lưntcc ơlpha ng thựeuei c nuôrmtv i quâdwhb n.
Thếbmsf làqods hầissx u thìidvm lưntcc u đkiio ộqrxo ng nay đkiio âdwhb y, mai đkiio óuzpr , trong khi Phưntcc ơlpha ng-Quỳheyy nh hoạovgd t đkiio ộqrxo ng ởqcwz phívvqf a Đoavf ôrmtv ng, Chang-Lan hoạovgd t đkiio ộqrxo ng ởqcwz phívvqf a Tâdwhb y-Bắbcoz c, vợheyy chồcwzy ng Lýapqi Tam hoạovgd t đkiio ộqrxo ng ởqcwz vùgrwl ng Chi-lăxlyc ng.
Tuy ẩelzd n ởqcwz cáttvr c trang đkiio ộqrxo ng trong rừelzd ng, nhưntcc ng tếbmsf t Đoavf inh-Tỵrbip , Hoàqods ng-Nghi cũlpha ng cho binh, tưntcc ớwmkd ng ăxlyc n tếbmsf t rấbmsf t đkiio ầissx y đkiio ủkrud . Sáttvr ng mùgrwl ng hai, quâdwhb n báttvr o rằiqwq ng cóuzpr cốttvr nhâdwhb n từelzd Thăxlyc ng-long lêduwr n thăxlyc m. Hầissx u vộqrxo i ra đkiio óuzpr n, thìidvm ra sưntcc Viêduwr n-Căxlyc n ởqcwz chùgrwl a Báttvr o-âdwhb n. Cốttvr nhâdwhb n gặptom p nhau, hầissx u quêduwr n cảqdvh lễwmkd nghi, chạovgd y ra ôrmtv m lấbmsf y sưntcc :
– Sưntcc huynh! Sưntcc phụahno vẫnwcl n thưntcc ờovgd ng an lạovgd c chứahno ? Sưntcc báttvr Mộqrxo c-tồcwzy n vẫnwcl n mạovgd nh khoẻruhd chứahno ? Làqods ng Siêduwr u-loạovgd i ta vẫnwcl n an ninh chứahno ?
– Tấbmsf t cảqdvh đkiio ềxlyc u đkiio ưntcc ợheyy c Phậcwzy t-tổwxrl hộqrxo trìidvm vôrmtv sựeuei . Sưntcc báttvr sai sưntcc huynh lêduwr n gặptom p hầissx u cóuzpr truyệiayc n khẩelzd n.
Đoavf ốttvr i vớwmkd i bọnwcl n mãucmq i quốttvr c cầissx u vinh, bọnwcl n tham quan áttvr c báttvr , thìidvm Mộqrxo c-tồcwzy n hòqods a thưntcc ợheyy ng cựeuei c kỳheyy nghiêduwr m khắbcoz c. Nhưntcc ng đkiio ốttvr i vớwmkd i đkiio ệiayc tửfofw , thìidvm ngàqods i lạovgd i cựeuei c kỳheyy ôrmtv n nhu, yêduwr u thưntcc ơlpha ng. Trong Long-biêduwr n ngũlpha hùgrwl ng, ngàqods i thưntcc ơlpha ng Hoàqods ng-Nghi nhấbmsf t. Nêduwr n nay nghe thấbmsf y sứahno giảqdvh củkrud a ngàqods i lêduwr n truyềxlyc n lệiayc nh, hầissx u vộqrxo i ngồcwzy i ngay ngắbcoz n lạovgd i:
– Sưntcc báttvr truyềxlyc n cho đkiio ệiayc phảqdvh i làqods m gìidvm đkiio âdwhb y?
Viêduwr n Căxlyc n ghéwhgh miệiayc ng vàqods o tai Hoàqods ng-Nghi thuậcwzy t mộqrxo t lúovgd c. Hoàqods ng-Nghi gậcwzy t đkiio ầissx u tỏvvqf ýapqi hiểvlpe u. Ngay chiềxlyc u hôrmtv m đkiio óuzpr , hầissx u tậcwzy p trung binh tưntcc ớwmkd ng lạovgd i cho Viêduwr n-Căxlyc n tưntcc ờovgd ng thuậcwzy t tìidvm nh hìidvm nh miềxlyc n xuôrmtv i.
Sau khi tưntcc ờovgd ng thuậcwzy t hai đkiio ềxlyc tàqods i lớwmkd n:
– Mộqrxo t làqods trậcwzy n đkiio ộqrxo t kívvqf ch đkiio êduwr m Giao-thừelzd a củkrud a Trung-Thàqods nh, Tívvqf n-Nghĩkrud a nhịiqwq vưntcc ơlpha ng.
– Hai làqods vua Đoavf ưntcc ờovgd ng sai Cao Biềxlyc n sang Đoavf ạovgd i-Việiayc t yểvlpe m hếbmsf t cáttvr c thếbmsf đkiio ấbmsf t linh, lấbmsf y tấbmsf t cảqdvh tinh hoa linh khívvqf bỏvvqf vàqods o bụahno ng ba mưntcc ơlpha i sáttvr u con trâdwhb u vàqods ng đkiio em vềxlyc giam núovgd i Tháttvr i-sơlpha n. Đoavf ếbmsf n đkiio ờovgd i vua Tốttvr ng Tháttvr i-tôrmtv ng, vìidvm thấbmsf t trậcwzy n nêduwr n sai đkiio àqods o trâdwhb u mang vềxlyc yểvlpe m ởqcwz trong Hoàqods ng-cung, hy vọnwcl ng tuyệiayc t hếbmsf t linh khívvqf Đoavf ạovgd i-Việiayc t. Trong dịiqwq p hai tháttvr nh tăxlyc ng Minh-Khôrmtv ng, Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh vâdwhb n du Trung-thổwxrl , trừelzd tàqods tạovgd i Hoàqods ng-cung Tốttvr ng, đkiio ưntcc ợheyy c nhàqods vua cúovgd ng dàqods ng đkiio ồcwzy ng đkiio en. Hai ngàqods i làqods m phéwhgh p lấbmsf y hếbmsf t mộqrxo t kho đkiio ồcwzy ng đkiio em vềxlyc Đoavf ạovgd i-Việiayc t. Nhâdwhb n đkiio óuzpr hai ngàqods i đkiio oạovgd t ba mưntcc ơlpha i sáttvr u con trâdwhb u chứahno a tinh hoa anh linh tộqrxo c Việiayc t, rồcwzy i đkiio em vềxlyc đkiio ặptom t vàqods o chỗlhdh cũlpha . Hiệiayc n linh khívvqf Đoavf ạovgd i-Việiayc t đkiio ang sáttvr ng rựeuei c trờovgd i Nam.
Hôrmtv m sau sưntcc Viêduwr n-Căxlyc n thuậcwzy t việiayc c hai tháttvr nh tăxlyc ng đkiio em đkiio ồcwzy ng đkiio en vềxlyc đkiio úovgd c bốttvr n bảqdvh o khívvqf củkrud a Đoavf ạovgd i-Việiayc t:
Thầissx n khívvqf thứahno nhấbmsf t
« Thầissx n khívvqf thứahno nhấbmsf t màqods ngàqods i đkiio úovgd c làqods đkiio ỉicxr nh tháttvr p Đoavf ạovgd i-thắbcoz ng Báttvr o-thiêduwr n. Tháttvr p nằiqwq m trong khuôrmtv n viêduwr n chùgrwl a Sùgrwl ng-kháttvr nh Báttvr o-thiêduwr n. Chùgrwl a Sùgrwl ng-kháttvr nh Báttvr o-thiêduwr n dựeuei ng vàqods o tháttvr ng tưntcc , năxlyc m Bívvqf nh-Thâdwhb n, nhằiqwq m niêduwr n hiệiayc u Long-thụahno y Tháttvr i-bìidvm nh thứahno ba đkiio ờovgd i đkiio ứahno c Tháttvr nh-tôrmtv ng (1056). Sởqcwz dĩkrud chùgrwl a cóuzpr têduwr n Báttvr o-thiêduwr n, vìidvm ngàqods y lễwmkd Thưntcc ợheyy ng-nguyêduwr n, tứahno c rằiqwq m tháttvr ng giêduwr ng năxlyc m ấbmsf y, vua xa giáttvr ra hồcwzy Tâdwhb y xem cáttvr . Khi đkiio ếbmsf n bờovgd đkiio êduwr , thìidvm gặptom p mộqrxo t ngưntcc ờovgd i trang phụahno c nhưntcc thằiqwq ng đkiio iêduwr n, mắbcoz ng vua rằiqwq ng: Nhàqods vua làqods m chúovgd a trờovgd i Nam, sao khôrmtv ng tu đkiio ứahno c, sửfofw a sang chívvqf nh sựeuei , màqods lạovgd i rong chơlpha i? Nhưntcc vậcwzy y làqods làqods m gưntcc ơlpha ng xấbmsf u khiếbmsf n cho bọnwcl n quan lạovgd i tham ôrmtv , hàqods hiếbmsf p dâdwhb n chúovgd ng. Ta làqods thầissx n, đkiio ưntcc ợheyy c thưntcc ợheyy ng đkiio ếbmsf sai xuốttvr ng giữrkrc việiayc c mưntcc a nắbcoz ng vùgrwl ng nàqods y. Nay thấbmsf y dâdwhb n khổwxrl , nêduwr n hiệiayc n ra báttvr o cho vua hay. Lậcwzy p tứahno c đkiio ứahno c Tháttvr nh-tôrmtv ng bỏvvqf cuộqrxo c đkiio i chơlpha i, trởqcwz vềxlyc giảqdvh m yếbmsf n tiệiayc c, giảqdvh m chi tiêduwr u nộqrxo i cung, cáttvr ch chứahno c bọnwcl n tham quan, sai làqods m chùgrwl a đkiio ểvlpe tạovgd ơlpha n trờovgd i. Chùgrwl a mang têduwr n Sùgrwl ng-kháttvr nh Báttvr o-thiêduwr n làqods tívvqf ch đkiio óuzpr . Nơlpha i tọnwcl a lạovgd c chùgrwl a, đkiio ưntcc ợheyy c mang têduwr n phưntcc ờovgd ng Báttvr o-thiêduwr n, thuộqrxo c thôrmtv n Tiêduwr n-thịiqwq , huyệiayc n Thọnwcl -xưntcc ơlpha ng, Thăxlyc ng-long.
Năxlyc m sau, Đoavf inh-Dậcwzy u, niêduwr n hiệiayc u Long-thụahno y Tháttvr i-bìidvm nh thứahno tưntcc (1057) đkiio ứahno c Tháttvr nh-tôrmtv ng lạovgd i cho dựeuei ng tháttvr p ởqcwz trong sâdwhb n chùgrwl a. Tháttvr p cao hai mưntcc ơlpha i trưntcc ợheyy ng (40 méwhgh t), gồcwzy m 12 tầissx ng. Nay hai tháttvr nh tăxlyc ng lấbmsf y đkiio ồcwzy ng đkiio en, làqods tinh hoa linh khívvqf núovgd i Tháttvr i-sơlpha n bêduwr n Trung-nguyêduwr n đkiio úovgd c cáttvr i đkiio ỉicxr nh tháttvr p. Từelzd khi đkiio ỉicxr nh tháttvr p đkiio ưntcc ợheyy c an vịiqwq , linh khívvqf Trung-nguyếbmsf n, tinh đkiio ẩelzd u phưntcc ơlpha ng Bắbcoz c đkiio ềxlyc u chiếbmsf u vềxlyc trờovgd i Nam. Hiệiayc n, đkiio êduwr m đkiio êduwr m hàqods o quang chiếbmsf u sáttvr ng rựeuei c đkiio ấbmsf t Thăxlyc ng-long.
Ghi chúovgd
Chùgrwl a Sùgrwl ng-kháttvr nh Báttvr o-thiêduwr n, tháttvr p Báttvr o-thiêduwr n cho đkiio ếbmsf n đkiio ờovgd i Trầissx n vẫnwcl n còqods n. Nhàqods thơlpha Phạovgd m Sưntcc -Mạovgd nh, cuốttvr i đkiio ờovgd i Trầissx n cóuzpr làqods m bàqods i thơlpha Đoavf ềxlyc Báttvr o-thiêduwr n tháttvr p nhưntcc sau:
Trấbmsf n áttvr p Đoavf ôrmtv ng, Tâdwhb y củkrud ng đkiio ếbmsf kỳheyy
Khuy nhiêduwr n nhấbmsf t tháttvr p đkiio ộqrxo c nguy nguy.
Sơlpha n hàqods bấbmsf t đkiio ộqrxo ng kìidvm nh thiêduwr n trụahno ,
Kim cổwxrl nan ma lậcwzy p đkiio ịiqwq a chùgrwl y.
Phong bãucmq i chung linh thờovgd i ứahno ng đkiio áttvr p,
Tinh di đkiio ăxlyc ng chúovgd c, dạovgd quang huy.
Ngãucmq lai dụahno c thửfofw đkiio ềxlyc danh búovgd t,
Quảqdvh n lĩkrud nh xuâdwhb n giang táttvr c nghiễwmkd n trìidvm .
Đoavf àqods o Tháttvr i-Tôrmtv n dịiqwq ch nhưntcc sau:
Trấbmsf n áttvr p Đoavf ôrmtv ng, Tâdwhb y giữrkrc đkiio ếbmsf đkiio ôrmtv ,
Hiêduwr n ngang ngọnwcl n tháttvr p đkiio ứahno ng trơlpha trơlpha .
Non sôrmtv ng vữrkrc ng chãucmq i tay trờovgd i chốttvr ng,
Kim cổwxrl khôrmtv n mòqods n đkiio ỉicxr nh tháttvr p nhôrmtv .
Thỉicxr nh thoảqdvh ng gióuzpr lay, chuôrmtv ng ứahno ng đkiio áttvr p,
Đoavf êduwr m đkiio êduwr m sao xếbmsf đkiio uốttvr c khôrmtv n mờovgd .
Tớwmkd i đkiio âdwhb y nhữrkrc ng muốttvr n dầissx m ngòqods i búovgd t,
Chiếbmsf m cảqdvh giòqods ng sôrmtv ng màqods i mựeuei c thơlpha .
Năxlyc m 1406, vìidvm giặptom c Hồcwzy Quýapqi -Ly cưntcc ớwmkd p ngôrmtv i nhàqods Trầissx n, linh khívvqf trờovgd i Nam mấbmsf t hếbmsf t, đkiio ỉicxr nh tháttvr p bịiqwq gẫnwcl y rơlpha i xuốttvr ng. An-phủkrud -sứahno Đoavf ôrmtv ng-đkiio ôrmtv làqods Lêduwr Khảqdvh i thấbmsf y đkiio ềxlyc m gởqcwz , khôrmtv ng dáttvr m báttvr o cho giặptom c Hồcwzy biếbmsf t, vìidvm vậcwzy y bịiqwq biếbmsf m mộqrxo t tưntcc . Sau đkiio óuzpr đkiio ỉicxr nh tháttvr p đkiio ưntcc ợheyy c hàqods n, đkiio em lêduwr n nhưntcc cũlpha .
Năxlyc m 1427, quâdwhb n Minh bịiqwq Bìidvm nh-Đoavf ịiqwq nh vưntcc ơlpha ng Lêduwr Lợheyy i vâdwhb y ởqcwz Đoavf ôrmtv ng-đkiio ôrmtv (Thăxlyc ng-long) chúovgd ng cho rằiqwq ng tháttvr p Báttvr o-thiêduwr n làqods nơlpha i húovgd t linh khívvqf thiêduwr n hàqods , vìidvm vậcwzy y vưntcc ơlpha ng thàqods nh côrmtv ng, chúovgd ng pháttvr tháttvr p vớwmkd i hy vọnwcl ng tuyệiayc t linh khívvqf trờovgd i Nam; nhưntcc ng tháttvr c rằiqwq ng lấbmsf y đkiio ồcwzy ng làqods m súovgd ng. Chỗlhdh nềxlyc n tháttvr p đkiio ưntcc ợheyy c đkiio ổwxrl đkiio ấbmsf t thàqods nh gòqods cao đkiio ểvlpe dựeuei ng đkiio àqods n tràqods ng.
Đoavf ếbmsf n cuốttvr i thờovgd i Lêduwr , chùgrwl a bịiqwq bỏvvqf hoang phếbmsf . Khu đkiio ấbmsf t gầissx n nềxlyc n tháttvr p cũlpha biếbmsf n thàqods nh chợheyy , gọnwcl i làqods chợheyy Tiêduwr n. Đoavf ếbmsf n thờovgd i Tâdwhb y-sơlpha n, năxlyc m Giáttvr p-Dầissx n, 1792, dâdwhb n chúovgd ng đkiio àqods o gòqods lấbmsf y gạovgd ch, đkiio áttvr ; tu bổwxrl thàqods nh Thăxlyc ng-long, nhặptom t đkiio ưntcc ợheyy c tưntcc ợheyy ng đkiio áttvr chạovgd m hìidvm nh tiêduwr n, chim muôrmtv ng, chéwhgh n báttvr t sứahno khôrmtv ng biếbmsf t bao nhiêduwr u màqods kểvlpe . Trêduwr n gạovgd ch đkiio àqods o đkiio ưntcc ợheyy c cóuzpr chữrkrc « Lýapqi gia đkiio ệiayc tam đkiio ếbmsf Long-thụahno y Tháttvr i-bìidvm nh tứahno niêduwr n tạovgd o » (Làqods m năxlyc m Long-thụahno y Tháttvr i-bìidvm nh thứahno tưntcc đkiio ờovgd i vua thứahno ba nhàqods Lýapqi ).
Đoavf ịiqwq nh-vưntcc ơlpha ng Trịiqwq nh Căxlyc n cóuzpr bàqods i thơlpha Đoavf ềxlyc Báttvr o-thiêduwr n tựeuei nhưntcc sau:
Tứahno bềxlyc chăxlyc n ngắbcoz t gấbmsf m chưntcc ơlpha ng sinh,
Cảqdvh nh lạovgd mưntcc ờovgd i phâdwhb n, chívvqf n kháttvr c thưntcc ờovgd ng.
Thăxlyc m thẳjnzb m liêduwr n đkiio àqods i, nhuầissx n diệiayc u sắbcoz c,
Thêduwr nh thêduwr nh phúovgd c chỉicxr nứahno c thanh hưntcc ơlpha ng.
Vậcwzy y nêduwr n cõhcws i phéwhgh p trừelzd ng tha tívvqf nh,
Tốttvr t đkiio ưntcc ợheyy c lòqods ng ngưntcc ờovgd i lạovgd c thiêduwr n phưntcc ơlpha ng.
Gióuzpr đkiio ạovgd o thổwxrl i đkiio ưntcc a hòqods a hâdwhb y hẩelzd y,
Trong khi ngoạovgd n thưntcc ởqcwz ng rấbmsf t thưntcc lưntcc ơlpha ng.
Bìidvm nh phong táttvr m bứahno c mọnwcl i đkiio ồcwzy thâdwhb u,
Đoavf ầissx m ấbmsf m trờovgd i xuâdwhb n ngọnwcl c mộqrxo t bầissx u.
Mâdwhb y thụahno y soi soi truyềxlyc n bảqdvh o cáttvr c,
Non nhâdwhb n rắbcoz p rắbcoz p đkiio ốttvr i chung lâdwhb u.
Mởqcwz đkiio ưntcc ờovgd ng tếbmsf đkiio ộqrxo làqods ơlpha n rộqrxo ng,
Song cửfofw a từelzd thôrmtv ng tỏvvqf đkiio ạovgd o mầissx u.
Thắbcoz ng lãucmq m luậcwzy n đkiio âdwhb y làqods m phẩelzd m nhấbmsf t,
So trong tỉicxr nh giớwmkd i háttvr nhưntcc ờovgd ng đkiio âdwhb u.
Đoavf ếbmsf n thờovgd i Nguyễwmkd n, đkiio ờovgd i vua Tựeuei -Đoavf ứahno c, tổwxrl ng đkiio ốttvr c Hàqods -nộqrxo i làqods Tôrmtv n-thấbmsf t Bậcwzy t theo nềxlyc n chùgrwl a cũlpha , xâdwhb y lạovgd i, giữrkrc đkiio ưntcc ợheyy c mộqrxo t sốttvr đkiio áttvr xanh chạovgd m hìidvm nh hoa sen làqods đkiio áttvr ởqcwz tháttvr p Báttvr o-thiêduwr n, đkiio áttvr chạovgd m hìidvm nh báttvr t giáttvr c làqods đkiio áttvr ởqcwz bệiayc tháttvr p từelzd thờovgd i Lýapqi .
Hồcwzy i ngưntcc ờovgd i Pháttvr p sang cai trịiqwq , họnwcl pháttvr chùgrwl a nàqods y, lấbmsf y đkiio ấbmsf t xâdwhb y nhàqods thờovgd lớwmkd n Hàqods -nộqrxo i. Vịiqwq trívvqf chùgrwl a cũlpha nằiqwq m từelzd phívvqf a bêduwr n phảqdvh i đkiio ềxlyc n Lýapqi Quốttvr c-Sưntcc đkiio ếbmsf n đkiio ầissx u phốttvr Nhàqods -chung, quậcwzy n Hoàqods n-kiếbmsf m, Hàqods -nộqrxo i.
Đoavf ộqrxo c giảqdvh muốttvr n thâdwhb m cứahno u thêduwr m vềxlyc chùgrwl a Sùgrwl ng-kháttvr nh Báttvr o-thiêduwr n, tháttvr p Báttvr o-thiêduwr n cóuzpr thểvlpe tìidvm m đkiio ọnwcl c cáttvr c sáttvr ch:
Trung-quốttvr c:
– Quáttvr ch thịiqwq Nam-chinh,
– Triệiayc u-thịiqwq -Chinh tiễwmkd u Giao-chỉicxr kýapqi .
Việiayc t-Nam:
– Việiayc t sửfofw lưntcc ợheyy c (Lýapqi kỷtnbt ),
– Đoavf ạovgd i Việiayc t sửfofw kýapqi toàqods n thưntcc (Lýapqi kỷtnbt , Tháttvr nh-tôrmtv ng kỷtnbt ),
– Khâdwhb m đkiio ịiqwq nh Việiayc t sửfofw thôrmtv ng giáttvr m cưntcc ơlpha ng mụahno c,
– Đoavf ạovgd i Nam nhấbmsf t thốttvr ng chívvqf ,
– Hoàqods ng Việiayc t đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf ,
– Bắbcoz c thàqods nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf lụahno c,
– Thăxlyc ng-long cổwxrl tívvqf ch khảqdvh o,
– Hàqods -nộqrxo i đkiio ịiqwq a dưntcc ,
– Hàqods -nộqrxo i sơlpha n xuyêduwr n phong vựeuei c,
– Đoavf ạovgd i-Việiayc t đkiio ịiqwq a chívvqf ,
– Hoàqods ng Việiayc t thi tuyểvlpe n,
– Khâdwhb m đkiio ịiqwq nh thăxlyc ng bìidvm nh báttvr ch vịiqwq nh,
– Ngựeuei đkiio ềxlyc Thiêduwr n-hòqods a doanh báttvr ch vịiqwq nh,
– Toàqods n Việiayc t thi lụahno c,
– Tang thưntcc ơlpha ng ngẫnwcl u lụahno c,
– Long-biêduwr n báttvr ch nhi vịiqwq nh.
Thầissx n khívvqf thứahno nhìidvm
Sưntcc Viêduwr n-Căxlyc n tiếbmsf p tụahno c:
« Bảqdvh o khívvqf thứahno nhìidvm làqods mộqrxo t tưntcc ợheyy ng phậcwzy t Thívvqf ch-ca Mâdwhb u-ni cao hai trưntcc ợheyy ng. Trêduwr n thâdwhb n tưntcc ợheyy ng ngàqods i cho yểvlpe m 18 viêduwr n Xáttvr -lợheyy i củkrud a 18 vịiqwq bồcwzy táttvr t Đoavf ạovgd i-Việiayc t, 360 hạovgd t đkiio áttvr linh khívvqf lấbmsf y từelzd 360 đkiio ềxlyc n thờovgd chưntcc tháttvr nh Đoavf ạovgd i-Việiayc t ».
Chang-Lan hỏvvqf i:
– Sưntcc huynh ơlpha i! Em nghe nóuzpr i, khi đkiio úovgd c tưntcc ợheyy ng, cáttvr c vịiqwq tăxlyc ng thưntcc ờovgd ng đkiio ểvlpe mộqrxo t lỗlhdh trốttvr ng phívvqf a sau lưntcc ng tưntcc ợheyy ng thôrmtv ng vàqods o bụahno ng, chỗlhdh huyệiayc t thầissx n đkiio ạovgd o. Sau đkiio óuzpr hoặptom c yểvlpe m ngọnwcl c Xáttvr -lợheyy i vàqods o, hoặptom c yểvlpe m ngọnwcl c, hay vàqods ng vàqods o. Em chưntcc a từelzd ng nghe yểvlpe m nhiềxlyc u nhưntcc vậcwzy y bao giờovgd .
Chang-Lan nóuzpr i tiếbmsf ng Việiayc t bằiqwq ng giọnwcl ng Chàqods m, nhẹqods nhưntcc giòqods thoảqdvh ng, nghe rấbmsf t êduwr m tai. Viêduwr n-Căxlyc n đkiio áttvr p:
– Sưntcc muộqrxo i hỏvvqf i vậcwzy y thựeuei c phảqdvh i. Nàqods y sưntcc muộqrxo i! Phàqods m cáttvr c bậcwzy c đkiio ạovgd i giáttvr c nhưntcc phậcwzy t, bồcwzy táttvr t, la háttvr n, thưntcc ờovgd ng phâdwhb n thâdwhb n đkiio i khắbcoz p nơlpha i, làqods m đkiio ủkrud mọnwcl i loàqods i đkiio ểvlpe cứahno u đkiio ộqrxo , đkiio ểvlpe thuyếbmsf t pháttvr p. Sưntcc huynh cóuzpr thểvlpe làqods bồcwzy táttvr t phâdwhb n thâdwhb n, cũlpha ng cóuzpr thểvlpe làqods quỷtnbt A-tu-la. Muộqrxo i cóuzpr thểvlpe làqods Quan-âdwhb m phâdwhb n thâdwhb n.
– Dạovgd , em nhớwmkd ra rồcwzy i! Cảqdvh m ơlpha n sưntcc huynh khảqdvh i ngộqrxo cho. Thếbmsf danh hiệiayc u 18 bồcwzy táttvr t, 360 tháttvr nh làqods nhữrkrc ng vịiqwq nàqods o?
– Sưntcc huynh nhớwmkd khôrmtv ng hếbmsf t. Vềxlyc bồcwzy táttvr t thìidvm cóuzpr cáttvr c ngàqods i Tỳheyy -ni Đoavf a-lưntcc u-chi, Pháttvr p-Hiềxlyc n, La Quýapqi -An, Sùgrwl ng-Phạovgd m, Bốttvr -Đoavf ạovgd i, Vạovgd n-Hạovgd nh... Vềxlyc chưntcc tháttvr nh thìidvm Phùgrwl -Đoavf ổwxrl ng thiêduwr n vưntcc ơlpha ng, tháttvr nh Tảqdvh n, Chửfofw đkiio ạovgd o tổwxrl , côrmtv ng chúovgd a Tiêduwr n-Dung, Vạovgd n-Tívvqf n hầissx u Lýapqi Thâdwhb n, Cao-Cảqdvh nh hầissx u Cao Nỗlhdh , Trung-Tívvqf n hầissx u Vũlpha Bảqdvh o-Trung, Phưntcc ơlpha ng-Chívvqf nh hầissx u Trầissx n Tựeuei -Minh, vua Trưntcc ng cùgrwl ng 162 anh hùgrwl ng thờovgd i Lĩkrud nh-Nam... mớwmkd i nhấbmsf t làqods Vũlpha -dựeuei c đkiio ạovgd i tưntcc ớwmkd ng quâdwhb n Dưntcc Phi, Phiêduwr u-kịiqwq đkiio ạovgd i tưntcc ớwmkd ng quâdwhb n Bùgrwl i Hoàqods ng-Quan vàqods Nhu-mẫnwcl n Đoavf oan-duệiayc Anh-văxlyc n côrmtv ng chúovgd a Trầissx n Ngọnwcl c-Huệiayc .
Hoàqods ng-Nghi làqods ngưntcc ờovgd i cựeuei c thôrmtv ng minh, hầissx u hiểvlpe u liềxlyc n:
– Phảqdvh i nhưntcc vậcwzy y. Pho tưntcc ợheyy ng làqods tưntcc ợheyy ng đkiio ứahno c Thívvqf ch-ca Mâdwhb u-ni, nhưntcc ng yểvlpe m tâdwhb m toàqods n làqods chưntcc bồcwzy táttvr t, chưntcc thầissx n linh Đoavf ạovgd i-Việiayc t. Nhưntcc thếbmsf thìidvm anh linh củkrud a cáttvr c ngàqods i tậcwzy p trung lạovgd i, mạovgd nh vôrmtv cùgrwl ng. Em chắbcoz c hai ngàqods i Minh-Khôrmtv ng, Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh sẽptom đkiio ặptom t pho tưntcc ợheyy ng đkiio óuzpr vàqods o mộqrxo t vịiqwq trívvqf quan trọnwcl ng đkiio ểvlpe trấbmsf n áttvr p quâdwhb n Trung-nguyêduwr n.
– Đoavf úovgd ng vậcwzy y, ngàqods i cho đkiio ặptom t ởqcwz chùgrwl a trong núovgd i Quỳheyy nh-lâdwhb m, thuộqrxo c trấbmsf n Đoavf ôrmtv ng-triềxlyc u, mặptom t hưntcc ớwmkd ng vềxlyc phưntcc ơlpha ng Bắbcoz c. Nhưntcc vậcwzy y linh khívvqf chưntcc bồcwzy táttvr t, chưntcc thầissx n vừelzd a trấbmsf n Bắbcoz c, vừelzd a trấbmsf n biểvlpe n Đoavf ôrmtv ng. Từelzd nay, vàqods mãucmq i mãucmq i, khi pho tưntcc ợheyy ng còqods n, thìidvm Trung-nguyêduwr n khôrmtv ng thểvlpe đkiio áttvr nh chiếbmsf m Đoavf ạovgd i-Việiayc t ta đkiio ưntcc ợheyy c nữrkrc a.
Núovgd i Quỳheyy nh-lâdwhb m cáttvr ch khu vựeuei c kiểvlpe m soáttvr t củkrud a Phưntcc ơlpha ng-Quỳheyy nh khôrmtv ng xa. Bàqods nóuzpr i:
– Chùgrwl a Quỳheyy nh-lâdwhb m đkiio ưntcc ợheyy c kiếbmsf n tạovgd o vàqods o thờovgd i đkiio ứahno c Tháttvr i-tổwxrl (1010-1028), tưntcc ờovgd ng xâdwhb y bằiqwq ng đkiio áttvr , máttvr i lợheyy p ngóuzpr i, rấbmsf t hẹqods p, làqods nơlpha i cho dâdwhb n làqods ng tớwmkd i niệiayc m Phậcwzy t, chứahno khôrmtv ng cóuzpr tăxlyc ng ni trụahno trìidvm . Năxlyc m trưntcc ớwmkd c đkiio âdwhb y đkiio ạovgd i sưntcc Từelzd Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh quyêduwr n giáttvr o đkiio ưntcc ợheyy c rấbmsf t nhiềxlyc u tiềxlyc n. Ngàqods i cho xâdwhb y dựeuei ng qui môrmtv nhưntcc hiệiayc n nay, rồcwzy i đkiio úovgd c tưntcc ợheyy ng. Từelzd ngàqods y an vịiqwq tưntcc ợheyy ng, đkiio êduwr m đkiio êduwr m hàqods o quang chiếbmsf u sáttvr ng rựeuei c mộqrxo t vùgrwl ng, dâdwhb n chúovgd ng đkiio ếbmsf n lễwmkd báttvr i rấbmsf t đkiio ôrmtv ng. Chùgrwl a hiệiayc n do mộqrxo t đkiio ệiayc tửfofw củkrud a quốttvr c sưntcc Huệiayc -Sinh trụahno trìidvm .
Ghi chúovgd ,
Chùgrwl a Quỳheyy nh-lâdwhb m tọnwcl a lạovgd c tạovgd i núovgd i Quỳheyy nh-lâdwhb m, xãucmq Hàqods -lôrmtv i, huyệiayc n Đoavf ôrmtv ng-triềxlyc u, tỉicxr nh Hảqdvh i-dưntcc ơlpha ng. Nay thuộqrxo c tỉicxr nh Quảqdvh ng-ninh. Từelzd khi ngàqods i Minh-Khôrmtv ng, Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh an vịiqwq tưntcc ợheyy ng quốttvr c bảqdvh o, chùgrwl a trởqcwz thàqods nh danh tiếbmsf ng. Sang đkiio ờovgd i Trầissx n, thiềxlyc n sưntcc Pháttvr p-Loa trụahno trìidvm tạovgd i đkiio âdwhb y. Chùgrwl a cóuzpr việiayc n Quỳheyy nh-lâdwhb m rấbmsf t lớwmkd n, làqods m nơlpha i giảqdvh ng kinh. Tưntcc ơlpha ng truyềxlyc n việiayc n cóuzpr thểvlpe thu nhậcwzy n tớwmkd i ba nghìidvm n ngưntcc ờovgd i mộqrxo t lúovgd c. Lạovgd i cóuzpr am Bívvqf ch-đkiio ộqrxo ng đkiio ểvlpe tọnwcl a thiềxlyc n. Mộqrxo t phòqods mãucmq họnwcl Vũlpha đkiio ờovgd i Trầissx n cúovgd ng 20 mẫnwcl u ruộqrxo ng. Quan tưntcc đkiio ồcwzy Văxlyc n-Huệiayc vưntcc ơlpha ng Trầissx n Quang-Triềxlyc u vàqods côrmtv ng chúovgd a Thưntcc ợheyy ng-Trâdwhb n cúovgd ng 900 lưntcc ợheyy ng vàqods ng đkiio ểvlpe đkiio úovgd c tưntcc ợheyy ng Di-Lặptom c. Chùgrwl a sởqcwz hữrkrc u tớwmkd i hơlpha n nghìidvm n mẫnwcl u ruộqrxo ng, táttvr đkiio iềxlyc n nghìidvm n ngưntcc ờovgd i. Đoavf ưntcc ơlpha ng thờovgd i chùgrwl a đkiio ưntcc ợheyy c tôrmtv n làqods m Thiêduwr n Nam đkiio ệiayc nhấbmsf t danh lãucmq m. Trong thờovgd i gian 1285 đkiio ếbmsf n 1315 chùgrwl a nổwxrl i danh cùgrwl ng vớwmkd i chùgrwl a Vâdwhb n-yêduwr n ởqcwz núovgd i Yêduwr n-tửfofw , chùgrwl a Báttvr o-âdwhb n (Từelzd -quang) ởqcwz làqods ng Siêduwr u-loạovgd i.
Khi giặptom c Minh xâdwhb m lưntcc ợheyy c Đoavf ạovgd i-Việiayc t (1407) chùgrwl a bịiqwq pháttvr hủkrud y, tưntcc ợheyy ng phậcwzy t Quỳheyy nh-lâdwhb m bịiqwq cưntcc ớwmkd p mang vềxlyc Kimh-lăxlyc ng. Đoavf ầissx u đkiio ờovgd i Lêduwr , chùgrwl a đkiio ưntcc ợheyy c dựeuei ng lạovgd i.
Vàqods o thờovgd i Vĩkrud nh-kháttvr nh (1729-1732) Uy-Nam vưntcc ơlpha ng Trịiqwq nh Giang cấbmsf p tiềxlyc n, rồcwzy i lấbmsf y dâdwhb n ba huyệiayc n Đoavf ôrmtv ng-triềxlyc u, Thủkrud y-đkiio ưntcc ờovgd ng, Chívvqf -linh, tu tạovgd o qui môrmtv , bàqods i trívvqf lộqrxo ng lẫnwcl y. Đoavf ếbmsf n đkiio ầissx u đkiio ờovgd i Vĩkrud nh-hựeuei u (1735-1746), lạovgd i lấbmsf y dâdwhb n cáttvr c huyệiayc n Hiệiayc p-sơlpha n, Thủkrud y-đkiio ưntcc ờovgd ng, Đoavf ôrmtv ng-triềxlyc u, Kim-thàqods nh vàqods Thanh-hàqods sửfofw a sang lầissx n nữrkrc a, rộqrxo ng lớwmkd n hơlpha n.
Đoavf ếbmsf n thờovgd i Nguyễwmkd n, niêduwr n hiệiayc u Thiệiayc u-Trịiqwq thứahno sáttvr u (1845) chùgrwl a bịiqwq bọnwcl n Thổwxrl -phỉicxr ngưntcc ờovgd i Tầissx u đkiio ốttvr t cháttvr y mấbmsf t chívvqf nh đkiio iệiayc n vàqods tiềxlyc n đkiio ưntcc ờovgd ng. Tấbmsf t cảqdvh cáttvr c tưntcc ợheyy ng gỗlhdh đkiio ềxlyc u cháttvr y, duy tưntcc ợheyy ng vua Trầissx n Nhâdwhb n-tôrmtv ng làqods còqods n nguyêduwr n.
Đoavf ộqrxo c giảqdvh muốttvr n thâdwhb m cứahno u thêduwr m vềxlyc chùgrwl a, tưntcc ợheyy ng phậcwzy t Quỳheyy nh-lâdwhb m, cóuzpr thểvlpe tìidvm m đkiio ọnwcl c thêduwr m cáttvr c sáttvr ch:
Trung-quốttvr c:
– Quáttvr ch-thịiqwq Nam chinh,
– Triệiayc u-thịiqwq chinh tiễwmkd u Giao-chỉicxr kýapqi ,
– Nam-hảqdvh i chưntcc thầissx n cảqdvh o lụahno c.
Việiayc t-Nam:
– Lụahno c Nam đkiio ịiqwq a chívvqf ,
– Kiếbmsf n văxlyc n tiểvlpe u lụahno c,
– Lịiqwq ch triềxlyc u hiếbmsf n chưntcc ơlpha ng loạovgd i chívvqf ,
– Hoàqods ng Việiayc t đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf ,
– Thoáttvr i thứahno c kýapqi văxlyc n,
– Đoavf ạovgd i Nam nhấbmsf t thốttvr ng chívvqf ,
– Đoavf ồcwzy ng-Kháttvr nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf lưntcc ợheyy c,
– Bắbcoz c-kỳheyy giang sơlpha n cổwxrl tívvqf ch danh thắbcoz ng bịiqwq khảqdvh o,
– Việiayc t-Nam đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf ,
– Đoavf ạovgd i-Việiayc t đkiio ịiqwq a chívvqf .
Chang-Lan hỏvvqf i:
– Sưntcc huynh nóuzpr i hai vịiqwq tháttvr nh tăxlyc ng đkiio úovgd c Nam-thiêduwr n tứahno khívvqf . Mộqrxo t làqods đkiio ỉicxr nh tháttvr p Báttvr o-thiêduwr n, hai làqods tưntcc ợheyy ng phậcwzy t Quỳheyy nh-lâdwhb m. Vậcwzy y thầissx n khívvqf thứahno ba, thứahno tưntcc làqods gìidvm ?
Thầissx n khívvqf thứahno ba
– Thầissx n-khívvqf thứahno ba làqods cáttvr i vạovgd c lớwmkd n an vịiqwq tạovgd i chùgrwl a Phổwxrl -minh thuộqrxo c trấbmsf n Thiêduwr n-trưntcc ờovgd ng. Nguyêduwr n niêduwr n hiệiayc u Thuậcwzy n-Thiêduwr n thứahno mưntcc ờovgd i chívvqf n (1028), trong lúovgd c chưntcc vưntcc ơlpha ng nổwxrl i loạovgd n, Ngôrmtv -quốttvr c quậcwzy n vưntcc ơlpha ng Trầissx n Tựeuei -Mai cùgrwl ng côrmtv ng chúovgd a Huệiayc -Nhu đkiio em anh hùgrwl ng võhcws lâdwhb m Trung-nguyêduwr n vềxlyc giúovgd p Khai-Quốttvr c vưntcc ơlpha ng đkiio áttvr nh dẹqods p. Nhâdwhb n đkiio óuzpr vưntcc ơlpha ng xâdwhb y chùgrwl a Phổwxrl -minh tạovgd i trang Thiêduwr n-trưntcc ờovgd ng đkiio ểvlpe cầissx u phúovgd c cho thâdwhb n mẫnwcl u. Nay hai tháttvr nh tăxlyc ng cho đkiio úovgd c vạovgd c, xâdwhb y bệiayc đkiio ặptom t tạovgd i chùgrwl a. Vạovgd c nặptom ng ba vạovgd n câdwhb n (13 tấbmsf n ngàqods y nay), phívvqf a ngoàqods i cóuzpr hìidvm nh rồcwzy ng quấbmsf n xung quanh, vàqods hìidvm nh chim âdwhb u đkiio ang bay. Đoavf ầissx u rồcwzy ng, đkiio ầissx u âdwhb u nghểvlpe nh lêduwr n trêduwr n vàqods nh vạovgd c đkiio ểvlpe quy linh khívvqf củkrud a Quốttvr c-tổwxrl Lạovgd c-long quâdwhb n, Quốttvr c-mẫnwcl u Âpiad u-Cơlpha . Thàqods nh vạovgd c khuyếbmsf t 100 lỗlhdh hìidvm nh nhưntcc quảqdvh trứahno ng, trong mỗlhdh i lỗlhdh khuyếbmsf t đkiio ặptom t mộqrxo t tưntcc ợheyy ng rồcwzy ng vàqods ng, đkiio ểvlpe quy liễwmkd m linh khívvqf trăxlyc m con củkrud a Quốttvr c-tổwxrl , Quốttvr c-mẫnwcl u. Bệiayc vạovgd c khắbcoz c têduwr n tấbmsf t cảqdvh cáttvr c vịiqwq vua tộqrxo c Việiayc t. Cao nhấbmsf t làqods vua Kinh-Dưntcc ơlpha ng, gầissx n nhấbmsf t làqods vua Tháttvr nh-tôrmtv ng; đkiio ểvlpe anh linh cáttvr c tiêduwr n đkiio ếbmsf tụahno lạovgd i, phùgrwl hộqrxo cho dâdwhb n giầissx u, mưntcc a thuậcwzy n gióuzpr hòqods a. Sau khi an trívvqf vạovgd c xong, thìidvm ngay đkiio êduwr m đkiio óuzpr , trêduwr n khôrmtv ng cóuzpr tiếbmsf ng nhãucmq nhạovgd c vang lừelzd ng, rồcwzy i hàqods ng vạovgd n con hạovgd c từelzd đkiio âdwhb u vềxlyc bay lưntcc ợheyy n, hàqods o quang từelzd trong chùgrwl a chiếbmsf u ra sáttvr ng rựeuei c. Ngàqods i Minh-Khôrmtv ng thấbmsf y vậcwzy y, mớwmkd i nóuzpr i rằiqwq ng: « Khôrmtv ng ngờovgd linh khívvqf tụahno nhanh nhưntcc vậcwzy y. Sau đkiio âdwhb y hơlpha n trăxlyc m năxlyc m, sẽptom cóuzpr giặptom c phưntcc ơlpha ng Bắbcoz c, thiêduwr n hạovgd khôrmtv ng ai đkiio ưntcc ơlpha ng nổwxrl i. Đoavf ấbmsf t nàqods y sẽptom cóuzpr mộqrxo t vịiqwq đkiio ạovgd i tháttvr nh giáttvr ng trầissx n pháttvr giặptom c đkiio óuzpr ».
Ghi chúovgd ,
Chùgrwl a Phổwxrl -minh ởqcwz xãucmq Tứahno c-mặptom c, nay làqods Lộqrxo c-vưntcc ơlpha ng, ngoạovgd i ôrmtv thàqods nh phốttvr Nam-đkiio ịiqwq nh. Từelzd khi bồcwzy táttvr t Minh-Khôrmtv ng đkiio úovgd c vạovgd c, an vịiqwq , thìidvm chùgrwl a trởqcwz thàqods nh đkiio anh tiếbmsf ng. Đoavf âdwhb y làqods nơlpha i pháttvr t tívvqf ch ra giòqods ng dõhcws i cáttvr c vua Trầissx n sau nàqods y. Sau khi họnwcl Trầissx n lêduwr n làqods m vua, cáttvr c thâdwhb n vưntcc ơlpha ng đkiio ưntcc ợheyy c cắbcoz t đkiio ấbmsf t phong khắbcoz p nơlpha i, nhưntcc ng mỗlhdh i thâdwhb n vưntcc ơlpha ng đkiio ềxlyc u đkiio ưntcc ợheyy c cầissx p mộqrxo t mãucmq nh đkiio ấbmsf t nhỏvvqf ởqcwz Tứahno c-mặptom c, gọnwcl i làqods cốttvr trạovgd ch, cóuzpr nghĩkrud a làqods đkiio ấbmsf t cũlpha .
Đoavf úovgd ng nhưntcc lờovgd i tiêduwr n đkiio oáttvr n củkrud a Minh-Khôrmtv ng bồcwzy táttvr t, sau khi an vịiqwq vạovgd c Phổwxrl -minh, vùgrwl ng Tứahno c-mặptom c quy liễwmkd m đkiio ưntcc ợheyy c nhiềxlyc u khívvqf thiêduwr ng củkrud a trờovgd i Nam, nêduwr n đkiio ứahno c tháttvr nh Trầissx n mớwmkd i giáttvr ng sinh, đkiio áttvr nh bạovgd i Môrmtv ng-cổwxrl ba lầissx n.
Đoavf ứahno c tháttvr nh làqods con củkrud a An-sinh vưntcc ơlpha ng Liễwmkd u, sau khi thắbcoz ng giặptom c, vua Nhâdwhb n-tôrmtv ng cắbcoz t nhiềxlyc u ấbmsf p giầissx u cóuzpr phong cho ngàqods i, ngàqods i khôrmtv ng nhậcwzy n, vàqods vẫnwcl n ởqcwz Yêduwr n-banglàqods ấbmsf p củkrud a An-sinh vưntcc ơlpha ng. Tạovgd i Tứahno c-mặptom c, cốttvr trạovgd ch củkrud a ngàqods i nằiqwq m ngay cạovgd nh chùgrwl a Phổwxrl -minh.
Niêduwr n hiệiayc u Thiệiayc u-long thứahno nhìidvm (1262) đkiio ờovgd i vua Trầissx n Tháttvr nh-tôrmtv ng, dựeuei ng cung Trùgrwl ng-quang ởqcwz gầissx n vàqods cho tu sửfofw a chùgrwl a, làqods m chỗlhdh nghỉicxr ngơlpha i củkrud a Tháttvr i-thưntcc ợheyy ng hoàqods ng.
Niêduwr n hiệiayc u Hưntcc ng-long thứahno 13 (1305) đkiio ờovgd i vua Trầissx n Anh-tôrmtv ng, cho xâdwhb y tháttvr p 14 tầissx ng trêduwr n 12 bậcwzy c gạovgd ch, caohơlpha n 20 méwhgh t bằiqwq ng đkiio áttvr quýapqi , gạovgd ch nung trang trívvqf hìidvm nh rồcwzy ng lưntcc ợheyy n, vớwmkd i chữrkrc « Hưntcc ng-long thậcwzy p tam niêduwr n ».
Sau khi vua Trầissx n Nhâdwhb n-tôrmtv ng băxlyc ng hàqods , nhụahno c thểvlpe đkiio em thiêduwr u, triềxlyc u đkiio ìidvm nh đkiio em bẩelzd y viêduwr n xáttvr lợheyy i đkiio ặptom t trong tháttvr p đkiio ểvlpe thờovgd phụahno ng. Chívvqf nh vua Trầissx n Minh-tôrmtv ng cóuzpr thơlpha đkiio ềxlyc :
Đoavf ềxlyc Phổwxrl -minh tựeuei thủkrud y tạovgd .
Huâdwhb n tậcwzy n hưntcc ơlpha ng đkiio ầissx u mãucmq n tọnwcl a hưntcc ơlpha ng,
Thủkrud y lưntcc u sơlpha khởqcwz i bấbmsf t đkiio a lưntcc ơlpha ng.
Lãucmq o dung ảqdvh nh lýapqi tăxlyc ng khai bếbmsf ,
Đoavf ệiayc nhấbmsf t thiềxlyc n thanh thu tứahno trưntcc ờovgd ng.
Đoavf àqods o Tháttvr i-Tôrmtv n dịiqwq ch nhưntcc sau:
Đoavf ềxlyc ởqcwz nhàqods thủkrud y tạovgd chùgrwl a Phổwxrl -minh.
Hưntcc ơlpha ng cháttvr y ngàqods n tăxlyc m khắbcoz p chốttvr n thơlpha m,
Nhẹqods trôrmtv i dòqods ng nưntcc ớwmkd c khóuzpr i lan nồcwzy ng.
Đoavf a giàqods rợheyy p bóuzpr ng, sưntcc càqods i cửfofw a,
Mộqrxo t tiếbmsf ng ve kêduwr u, thu rộqrxo n buôrmtv ng.
Năxlyc m 1426, Vưntcc ơlpha ng Thôrmtv ng bịiqwq Bìidvm nh-Đoavf ịiqwq nh vưntcc ơlpha ng Lêduwr Lợheyy i đkiio áttvr nh bạovgd i, cóuzpr ngưntcc ờovgd i máttvr ch vớwmkd i y rằiqwq ng: Sởqcwz dĩkrud ngưntcc ờovgd i Việiayc t nổwxrl i lêduwr n bạovgd i đkiio ưntcc ợheyy c quâdwhb n Minh làqods do Nam-thiêduwr n tứahno khívvqf . Vưntcc ơlpha ng Thôrmtv ng sai quâdwhb n hủkrud y vạovgd c Phổwxrl -minh cùgrwl ng vớwmkd i đkiio ỉicxr nh tháttvr p Báttvr o-thiêduwr n, tưntcc ợheyy ng phậcwzy t Quỳheyy nh-lâdwhb m, nóuzpr i tháttvr c rằiqwq ng đkiio ểvlpe đkiio úovgd c súovgd ng đkiio ạovgd n.
Tiếbmsf n-sĩkrud Bùgrwl i Huy-Bívvqf ch (1744-1818) cóuzpr bàqods i thơlpha Du Phổwxrl -minh tựeuei dưntcc ớwmkd i đkiio âdwhb y:
Loạovgd n hậcwzy u trùgrwl ng tầissx m đkiio áttvr o Phổwxrl -minh,
Nhàqods n hoa dãucmq thảqdvh o mãucmq n nham quynh.
Bi văxlyc n tưntcc ớwmkd c lạovgd c hòqods a yêduwr n bívvqf ch,
Phậcwzy t nhãucmq n thêduwr lưntcc ơlpha ng chiếbmsf u dạovgd thanh.
Pháttvr p giớwmkd i dữrkrc đkiio ồcwzy ng thiêduwr n quảqdvh ng đkiio ạovgd i,
Thổwxrl nhâdwhb n do thuyếbmsf t đkiio ịiqwq a anh linh.
Liêduwr u liêduwr u cổwxrl đkiio ỉicxr nh kim hàqods tạovgd i?
Thứahno c đkiio ắbcoz c vôrmtv hìidvm nh thắbcoz ng hữrkrc u hìidvm nh.
Ngôrmtv Đoavf ứahno c-Thọnwcl dịiqwq ch nhưntcc sau:
Sau loạovgd n tìidvm m vềxlyc đkiio ếbmsf n Phổwxrl -minh,
Hoa đkiio ồcwzy ng cỏvvqf nộqrxo i ngúovgd t trờovgd i xanh.
Văxlyc n bia sứahno t mẻruhd nhòqods e mâdwhb y khóuzpr i,
Mắbcoz t Phậcwzy t âdwhb u sầissx u chiếbmsf u ngũlpha canh.
Cõhcws i phéwhgh p cùgrwl ng trờovgd i bao rộqrxo ng lớwmkd n,
Ngưntcc ờovgd i đkiio âdwhb y vẫnwcl n nóuzpr i đkiio ấbmsf t linh thiêduwr ng.
Nãucmq o lòqods ng đkiio ỉicxr nh cổwxrl rầissx y đkiio âdwhb u táttvr ?
Mớwmkd i biếbmsf t vôrmtv hìidvm nh thắbcoz ng hữrkrc u hìidvm nh.
Hiệiayc n nay vạovgd c khôrmtv ng còqods n nữrkrc a, nhưntcc ng tháttvr p, chùgrwl a Phổwxrl -minh vẫnwcl n còqods n đkiio óuzpr . Chùgrwl a, tháttvr p cùgrwl ng vờovgd i đkiio ềxlyc n thờovgd cáttvr c vua Trầissx n, đkiio ềxlyc n thờovgd Hưntcc ng-Đoavf ạovgd o vưntcc ơlpha ng ởqcwz cạovgd nh nhau. Du kháttvr ch muốttvr n hàqods nh hưntcc ơlpha ng, cóuzpr thểvlpe dùgrwl ng xe, đkiio i vềxlyc hưntcc ớwmkd ng Bắbcoz c thàqods nh phốttvr Nam-đkiio ịiqwq nh, qua khu Lòqods -trâdwhb u, tớwmkd i nhữrkrc ng đkiio oạovgd n sôrmtv ng Vỵrbip -hoàqods ng chỗlhdh còqods n, chỗlhdh bịiqwq lấbmsf p, rồcwzy i quẹqods o tráttvr i làqods đkiio ếbmsf n khu di tívvqf ch lịiqwq ch sửfofw nàqods y. Đoavf ầissx u tiêduwr n làqods cáttvr i sâdwhb n ngoàqods i, cóuzpr câdwhb y đkiio a cổwxrl . Qua lầissx n cổwxrl ng thứahno nhấbmsf t tớwmkd i cáttvr i hồcwzy . Đoavf i vòqods ng qua bờovgd phảqdvh i hồcwzy tớwmkd i đkiio ềxlyc n thờovgd đkiio ứahno c tháttvr nh Trầissx n. Vòqods ng qua tráttvr i hồcwzy làqods đkiio ềxlyc n thờovgd cáttvr c vua Trầissx n. Bêduwr n tráttvr i đkiio ềxlyc n thờovgd vua Trầissx n làqods tháttvr p vàqods chùgrwl a Phổwxrl -minh. Trong đkiio ềxlyc n thờovgd đkiio ứahno c tháttvr nh Trầissx n cũlpha ng nhưntcc cáttvr c vua Trầissx n. Hai đkiio ềxlyc n, chùgrwl a, tháttvr p còqods n giữrkrc đkiio ưntcc ợheyy c kháttvr đkiio ầissx y đkiio ủkrud tưntcc ợheyy ng, câdwhb u đkiio ốttvr i, hoàqods nh phi cổwxrl .
Tháttvr p Phổwxrl -minh hiệiayc n đkiio ưntcc ợheyy c cáttvr c nhàqods sảqdvh n xuấbmsf t tranh sơlpha n màqods i, cáttvr c họnwcl a sĩkrud dùgrwl ng làqods m cảqdvh nh tiêduwr u biểvlpe u cho di tívvqf ch lịiqwq ch sửfofw , văxlyc n hóuzpr a Việiayc t-Nam. Nếbmsf u đkiio i sâdwhb u vàqods o Tứahno c-mạovgd c còqods n cóuzpr lăxlyc ng đkiio ứahno c tháttvr nh Trầissx n vàqods vưntcc ơlpha ng phi, nhưntcc ng lăxlyc ng nàqods y làqods lăxlyc ng vọnwcl ng, chứahno khôrmtv ng phảqdvh i lăxlyc ng thựeuei c.
Đoavf ộqrxo c giảqdvh muốttvr n thâdwhb m cứahno u vềxlyc chùgrwl a, tháttvr p Phổwxrl -minh, cóuzpr thểvlpe đkiio ọnwcl c thêduwr m cáttvr c sáttvr ch:
Trung-quốttvr c:
– Quáttvr ch-thịiqwq Nam-chinh,
– Triệiayc u-thịiqwq chinh tiễwmkd u Giao-chỉicxr kýapqi ,
– Giao-chỉicxr linh thầissx n kỷtnbt sựeuei .
Việiayc t-Nam:
– Đoavf ạovgd i-Việiayc t sửfofw kýapqi toàqods n thưntcc (đkiio ệiayc ngũlpha kỷtnbt ),
– Hoàqods ng-Việiayc t nhấbmsf t thốttvr ng đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf ,
– Đoavf ạovgd i-Việiayc t đkiio ịiqwq a chívvqf ,
Tháttvr p Phổwxrl Minh
– Nam-đkiio ịiqwq nh tỉicxr nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf ,
– Phưntcc ơlpha ng-đkiio ìidvm nh mạovgd n hứahno ng tậcwzy p,
– Tồcwzy n thi cảqdvh o,
– Đoavf ạovgd i-Nam nhấbmsf t thốttvr ng chívvqf ,
– Đoavf ồcwzy ng-Kháttvr nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf lưntcc ợheyy c,
– Toàqods n Việiayc t thi lụahno c.
Chùgrwl a Phổwxrl -minh
Thầissx n khívvqf thứahno tưntcc
Chang-Lan nghe Viêduwr n Căxlyc n nóuzpr i vềxlyc linh khívvqf Đoavf ạovgd i-Việiayc t, màqods lòqods ng nàqods ng nảqdvh y ra cảqdvh m giáttvr c khóuzpr tảqdvh . Bảqdvh o rằiqwq ng vui, thìidvm cũlpha ng vui, bảqdvh o rằiqwq ng lo âdwhb u thìidvm cũlpha ng lo âdwhb u. Bởqcwz i nếbmsf u Đoavf ạovgd i-Việiayc t tụahno nhiềxlyc u linh khívvqf , thìidvm đkiio ấbmsf t Chiêduwr m củkrud a nàqods ng e khóuzpr đkiio ứahno ng nổwxrl i. Nàqods ng hỏvvqf i:
– Em nghe nóuzpr i tinh hoa củkrud a Hoa-hạovgd làqods mộqrxo t con trâdwhb u bằiqwq ng vàqods ng nằiqwq m ởqcwz trong lòqods ng núovgd i Tháttvr i-sơlpha n. Biếbmsf t bao đkiio ờovgd i, cáttvr c anh hùgrwl ng Trung-nguyêduwr n thi nhau bắbcoz t giữrkrc nóuzpr màqods khôrmtv ng đkiio ưntcc ợheyy c. Vụahno nàqods y do đkiio âdwhb u màqods ra?
Sưntcc Viêduwr n-Căxlyc n khen:
– Sưntcc muộqrxo i báttvr c họnwcl c thựeuei c. Nguyêduwr n thờovgd i vua Thầissx n-Nôrmtv ng mớwmkd i đkiio ịiqwq nh thiêduwr n hạovgd , ngàqods i quy liễwmkd m linh khívvqf sơlpha n xuyêduwr n, giang hàqods , cưntcc ơlpha ng vựeuei c, nhậcwzy t nguyệiayc t, tinh đkiio ẩelzd u xuốttvr ng núovgd i Tháttvr i-sơlpha n. Cho nêduwr n đkiio áttvr trong lòqods ng núovgd i kếbmsf t tinh thàqods nh con trâdwhb u vàqods ng. Khi thiêduwr n hạovgd thanh bìidvm nh, hoặptom c cóuzpr chúovgd a tháttvr nh ra đkiio ờovgd i, thìidvm nhữrkrc ng đkiio êduwr m trăxlyc ng sáttvr ng con trâdwhb u vàqods ng thưntcc ờovgd ng chui ra khỏvvqf i núovgd i, bay lửfofw ng lơlpha trêduwr n cáttvr c ngọnwcl n câdwhb y, áttvr nh sáttvr ng chiếbmsf u rựeuei c mộqrxo t vùgrwl ng. Tạovgd i núovgd i Tháttvr i-sơlpha n cóuzpr mỏvvqf đkiio ồcwzy ng đkiio en, cáttvr c nhàqods phong thủkrud y Hoa-hạovgd móuzpr i rằiqwq ng đkiio ồcwzy ng đkiio en làqods mẹqods vàqods ng. Chívvqf nh đkiio ồcwzy ng đkiio en đkiio ãucmq kếbmsf t tinh thàqods nh trâdwhb u vàqods ng. Cho nêduwr n vua cáttvr c đkiio ờovgd i đkiio ềxlyc u thu nhặptom t đkiio ồcwzy ng đkiio en ởqcwz núovgd i Tháttvr i-sơlpha n cấbmsf t trong kho, rồcwzy i làqods m phéwhgh p trấbmsf n yểvlpe m, đkiio ểvlpe giữrkrc cho con trâdwhb u vàqods ng khôrmtv ng rờovgd i núovgd i. Bởqcwz i trưntcc ớwmkd c đkiio âdwhb y, đkiio ãucmq cóuzpr lầissx n Ngũlpha -hồcwzy ởqcwz phưntcc ơlpha ng Bắbcoz c làqods m cáttvr ch nàqods o khôrmtv ng biếbmsf t, họnwcl gọnwcl i đkiio ưntcc ợheyy c con trâdwhb u vàqods ng rờovgd i Tháttvr i-sơlpha n vềxlyc vớwmkd i họnwcl . Từelzd đkiio ấbmsf y Ngũlpha -hồcwzy thay nhau chiếbmsf m Trung-nguyêduwr n làqods m vua, sửfofw gọnwcl i làqods Ngũlpha -hồcwzy loạovgd n hoa.
Chang-Lan lạovgd i hỏvvqf i:
– Sưntcc huynh àqods ! Trưntcc ớwmkd c khi rờovgd i Thăxlyc ng-long lêduwr n Chi-lăxlyc ng, em nghe nóuzpr i hai tháttvr nh tăxlyc ng đkiio em đkiio ồcwzy ng từelzd Tốttvr ng vềxlyc đkiio úovgd c quảqdvh chuôrmtv ng, đkiio áttvr nh lêduwr n, tiếbmsf ng vang rềxlyc n khôrmtv ng gian. Khôrmtv ng biếbmsf t cáttvr c ngàqods i đkiio áttvr nh thếbmsf nàqods o, màqods con trâdwhb u vàqods ng nằiqwq m trong núovgd i Tháttvr i-sơlpha n tưntcc ởqcwz ng tiếbmsf ng mẹqods gọnwcl i, vùgrwl ng chạovgd y vềxlyc Đoavf ạovgd i-Việiayc t. Khi vềxlyc đkiio ếbmsf n nơlpha i, khôrmtv ng thấbmsf y mẹqods đkiio âdwhb u, nóuzpr nhảqdvh y lung tung, thàqods nh ra đkiio ấbmsf t lúovgd n, khiếbmsf n hồcwzy Tâdwhb y trởqcwz thàqods nh rộqrxo ng hơlpha n đkiio ếbmsf n mấbmsf y mẫnwcl u. Sựeuei thựeuei c việiayc c nàqods y ra sao?
Viêduwr n Căxlyc n xua tay:
– Sưntcc muộqrxo i nghe lầissx m rồcwzy i. Sựeuei thựeuei c nhưntcc thếbmsf nàqods y. Ngàqods i mang đkiio ồcwzy ng từelzd Tốttvr ng vềxlyc , đkiio ầissx u tiêduwr n đkiio úovgd c tưntcc ợheyy ng phậcwzy t Quỳheyy nh-lâdwhb m. Khi linh khívvqf tưntcc ợheyy ng tỏvvqf a hàqods o quang trấbmsf n quốttvr c rồcwzy i, ngàqods i mớwmkd i đkiio úovgd c vạovgd c Phổwxrl -minh. Vạovgd c Phổwxrl -minh an vịiqwq , linh khívvqf chưntcc bồcwzy táttvr t, chưntcc thầissx n chiếbmsf u xuồcwzy ng sáttvr ng vởqcwz trờovgd i Thiêduwr n-trưntcc ờovgd ng. Bấbmsf y giờovgd cáttvr c ngàqods i mớwmkd i đkiio úovgd c đkiio ỉicxr nh tháttvr p Báttvr o-thiêduwr n cùgrwl ng mộqrxo t lúovgd c vớwmkd i quảqdvh chuôrmtv ng lớwmkd n gọnwcl i làqods chuôrmtv ng Ngâdwhb n-thiêduwr n. Chuôrmtv ng mang têduwr n Ngâdwhb n-thiêduwr n, vìidvm vìidvm tiếbmsf ng vang tớwmkd i trờovgd i. Sau khi đkiio ỉicxr nh đkiio ưntcc a lêduwr n tháttvr p, thầissx n linh tụahno vềxlyc , ngàqods i mớwmkd i làqods m phéwhgh p, đkiio áttvr nh chuôrmtv ng, tiếbmsf ng chuôrmtv ng vang rềxlyc n, khiếbmsf n con trâdwhb u vàqods ng nằiqwq m ởqcwz trong núovgd i Tháttvr i-sơlpha n chạovgd y bổwxrl vềxlyc Đoavf ạovgd i-Việiayc t. Khi vềxlyc đkiio ếbmsf n nơlpha i, ngàqods i làqods m phéwhgh p, khiếbmsf n nóuzpr bịiqwq sa lầissx y ởqcwz hồcwzy Tâdwhb y. Ngàqods i bèmzyl n bỏvvqf 100 thẻruhd đkiio ồcwzy ng, khắbcoz c tinh hoa võhcws thuậcwzy t cáttvr c pháttvr i củkrud a Đoavf ạovgd i-Việiayc t vàqods o mộqrxo t quảqdvh chuôrmtv ng nhỏvvqf , rồcwzy i lấbmsf y dâdwhb y buộqrxo c châdwhb n trâdwhb u vớwmkd i quảqdvh chuôrmtv ng. Sau đkiio óuzpr ngàqods i làqods m phéwhgh p, néwhgh m quảqdvh chuôrmtv ng xuốttvr ng đkiio áttvr y hồcwzy , rồcwzy i nguyềxlyc n rằiqwq ng: « Nhàqods nàqods o mộqrxo t vợheyy mộqrxo t chồcwzy ng, đkiio ẻruhd mưntcc ờovgd i con trai, thìidvm ra kéwhgh o đkiio ưntcc ợheyy c cáttvr i chuôrmtv ng vớwmkd i con trâdwhb u vàqods ng ». Từelzd đkiio ấbmsf y, đkiio êduwr m đkiio êduwr m, dâdwhb n Thăxlyc ng-long thưntcc ờovgd ng thấbmsf y con trâdwhb u vàqods ng đkiio i lậcwzy p lờovgd trêduwr n mặptom t hồcwzy Tâdwhb y.
Phưntcc ơlpha ng-Quỳheyy nh hỏvvqf i:
– Nhưntcc vậcwzy y làqods tinh hoa hồcwzy n nưntcc ớwmkd c củkrud a Hoa-hạovgd đkiio ãucmq bịiqwq ngàqods i chuyểvlpe n vềxlyc Đoavf ạovgd i-Việiayc t ta rồcwzy i phảqdvh i khôrmtv ng?
– Đoavf úovgd ng thếbmsf .
Ghi chúovgd ,
Thăxlyc ng-long cổwxrl tívvqf ch khảqdvh o lạovgd i chéwhgh p rằiqwq ng: Đoavf ềxlyc n Kim-ngưntcc u ởqcwz thôrmtv n Tâdwhb y-hồcwzy , phưntcc ờovgd ng Võhcws ng-thịiqwq , Thăxlyc ng-long; nay thuộqrxo c quậcwzy n Ba-đkiio ìidvm nh, Hàqods -nộqrxo i. Tưntcc ơlpha ng truyềxlyc n hồcwzy i Cao Biềxlyc n làqods m An-Nam đkiio ôrmtv hộqrxo phủkrud , thưntcc ờovgd ng đkiio i khắbcoz p cáttvr c danh lam, đkiio ịiqwq a linh nưntcc ớwmkd c ta đkiio ặptom t bùgrwl a yểvlpe m long mạovgd ch. Khi Biềxlyc n đkiio àqods o sôrmtv ng yểvlpe m núovgd i Long-đkiio ọnwcl i (huyệiayc n Duy-tiêduwr n, tỉicxr nh Nam-Ninh), sơlpha n thầissx n núovgd i ấbmsf y thấbmsf y nguy, hóuzpr a hìidvm nh thàqods nh con trâdwhb u vàqods ng, bơlpha i qua sôrmtv ng Đoavf ưntcc ờovgd ng-giang lêduwr n phívvqf a Bắbcoz c, rồcwzy i dừelzd ng lạovgd i ẩelzd n náttvr u ởqcwz vùgrwl ng hồcwzy Tâdwhb y gầissx n thàqods nh Đoavf ạovgd i-la (Thăxlyc ng-long). Nhữrkrc ng đkiio êduwr m trờovgd i đkiio ẹqods p, dâdwhb n chúovgd ng thấbmsf y trâdwhb u vàqods ng hiệiayc n lêduwr n ởqcwz bãucmq i sôrmtv ng. Nhâdwhb n đkiio óuzpr lậcwzy p đkiio ềxlyc n thờovgd .
Thuyếbmsf t nàqods y khôrmtv ng hợheyy p vớwmkd i cáttvr c sưntcc kiệiayc n lịiqwq ch sửfofw , tôrmtv i bỏvvqf qua.
Phưntcc ơlpha ng-Quỳheyy nh hỏvvqf i tiếbmsf p:
– Vậcwzy y quảqdvh chuôrmtv ng Ngâdwhb n-thiêduwr n, ngàqods i đkiio ểvlpe đkiio âdwhb u? Phéwhgh p mầissx u củkrud a chuôrmtv ng làqods gìidvm , cóuzpr giốttvr ng tưntcc ợheyy ng phậcwzy t Quỳheyy nh-lâdwhb m, vạovgd c Phổwxrl -minh, đkiio ỉicxr nh tháttvr p Báttvr o-thiêduwr n khôrmtv ng?
– Kháttvr c nhiềxlyc u lắbcoz m. Sau khi đkiio áttvr nh chuôrmtv ng gọnwcl i trâdwhb u vàqods ng vềxlyc Thăxlyc ng-long. Hai ngàqods i sai chởqcwz chuôrmtv ng đkiio em vềxlyc chùgrwl a Chúovgd c-tháttvr nh trêduwr n núovgd i Phảqdvh -lạovgd i, thuộqrxo c lộqrxo Đoavf ôrmtv ng-triềxlyc u.
Thấbmsf y Hoàqods ng-Nghi tỏvvqf vẻruhd đkiio ăxlyc m chiêduwr u, Viêduwr n Căxlyc n hỏvvqf i:
– Sưntcc đkiio ệiayc cóuzpr gìidvm khôrmtv ng hiểvlpe u chăxlyc ng?
– Cóuzpr ! Đoavf iềxlyc u đkiio ệiayc thắbcoz c mắbcoz c làqods ngàqods i Minh-Khôrmtv ng tu ởqcwz chùgrwl a Chúovgd c-tháttvr nh. Tạovgd i sao ngàqods i khôrmtv ng đkiio úovgd c chuôrmtv ng tạovgd i đkiio âdwhb y, màqods đkiio úovgd c ởqcwz Thăxlyc ng-long rồcwzy i chởqcwz vềxlyc chi cho tốttvr n sứahno c Phậcwzy t-tửfofw ?
– Ngyêduwr n do nhưntcc thếbmsf nàqods y. Chùgrwl a Chúovgd c-tháttvr nh làqods nơlpha i xuấbmsf t thâdwhb n củkrud a Minh-Khôrmtv ng bồcwzy táttvr t. Sau khi dùgrwl ng chuôrmtv ng Ngâdwhb n-thiêduwr n gọnwcl i con kim ngưntcc u từelzd núovgd i Tháttvr i-sơlpha n vềxlyc hồcwzy Tâdwhb y, ngàqods i Minh-Khôrmtv ng, Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh thấbmsf y rằiqwq ng thầissx n linh Đoavf ạovgd i-Việiayc t tuy nhiềxlyc u, nhưntcc ng áttvr c qủkrud y, áttvr c ma khôrmtv ng thiếbmsf u. Lạovgd i nữrkrc a sau nhữrkrc ng lầissx n chiếbmsf n tranh Hoa, Việiayc t, binh tưntcc ớwmkd ng Trung-quốttvr c bỏvvqf mìidvm nh tạovgd i Đoavf ạovgd i-Việiayc t khôrmtv ng biếbmsf t bao nhiêduwr u màqods kểvlpe . Mộqrxo t sốttvr đkiio ãucmq trởqcwz vềxlyc quêduwr quáttvr n, mộqrxo t sốttvr đkiio ãucmq đkiio i đkiio ầissx u thai. Mộqrxo t sốttvr vìidvm quáttvr uấbmsf t ứahno c khôrmtv ng siêduwr u thoáttvr t đkiio ưntcc ợheyy c, vẫnwcl n chậcwzy p chờovgd n đkiio i lạovgd i trêduwr n đkiio ấbmsf t nưntcc ớwmkd c ta. Hai ngàqods i bèmzyl n chiêduwr u hồcwzy n họnwcl vềxlyc chùgrwl a Sùgrwl ng-kháttvr nh Báttvr o-thiêduwr n đkiio ểvlpe làqods m chay giảqdvh i oan cho họnwcl . Khốttvr n thay, cóuzpr mộqrxo t sốttvr khôrmtv ng tuâdwhb n, cứahno vơlpha vẩelzd n chờovgd quâdwhb n Tốttvr ng đkiio ếbmsf n Thăxlyc ng-long làqods trợheyy giúovgd p. Cáttvr c ngàqods i đkiio àqods nh thu tấbmsf t cảqdvh hồcwzy n pháttvr ch họnwcl vàqods o chuôrmtv ng Ngâdwhb n-thiêduwr n rồcwzy i dùgrwl ng thuyềxlyc n chởqcwz vềxlyc chùgrwl a Chùgrwl a-tháttvr nh. Trong khi đkiio i đkiio ưntcc ờovgd ng, cóuzpr khôrmtv ng biếbmsf t bao nhiêduwr u oan hồcwzy n tửfofw sĩkrud Trung-quốttvr c trầissx m dưntcc ớwmkd i đkiio áttvr y sôrmtv ng, khôrmtv ng sao lêduwr n đkiio ưntcc ợheyy c. Chúovgd ng làqods m sóuzpr ng làqods m gióuzpr giúovgd p quâdwhb n Tốttvr ng. Vìidvm vậcwzy y, hai ngàqods i đkiio àqods nh tùgrwl ng quyềxlyc n thu hếbmsf t hồcwzy n chúovgd ng vàqods o trong chuôrmtv ng, rồcwzy i néwhgh m xuốttvr ng sôrmtv ng Lụahno c-đkiio ầissx u.
Chang-Lan ngơlpha ngáttvr c:
– Họnwcl làqods oan hồcwzy n tửfofw sĩkrud trậcwzy n nàqods o vậcwzy y?
– Họnwcl chếbmsf t trong trậcwzy n đkiio áttvr nh biểvlpe n Đoavf ôrmtv ng giữrkrc a côrmtv ng chúovgd a Gia-Hưntcc ng Trầissx n Quốttvr c vớwmkd i Nam-an hầissx u Đoavf oàqods n Chívvqf , trậcwzy n Lãucmq ng-bạovgd c, hai trậcwzy n Bạovgd ch-đkiio ằiqwq ng, mớwmkd i đkiio âdwhb y trậcwzy n đkiio áttvr nh Khâdwhb m, Liêduwr m.
Phưntcc ơlpha ng-Quỳheyy nh àqods lêduwr n:
– Mấbmsf y hôrmtv m trưntcc ớwmkd c, muộqrxo i nghe đkiio ồcwzy n hai ngàqods i đkiio em chuôrmtv ng vềxlyc treo trêduwr n gáttvr c chuôrmtv ng. Sau gáttvr c chuôrmtv ng sụahno t lởqcwz , làqods m chuôrmtv ng chìidvm m xuốttvr ng sôrmtv ng Lụahno c-đkiio ầissx u. Muộqrxo i lấbmsf y làqods m lạovgd , làqods từelzd chùgrwl a, tớwmkd i bờovgd sôrmtv ng Lụahno c-đkiio ầissx u kháttvr xa, đkiio âdwhb u cóuzpr truyệiayc n gáttvr c chuôrmtv ng sụahno t lởqcwz . Thìidvm ra thếbmsf .
Ghi chúovgd ,
Nhiềxlyc u thuyếbmsf t nóuzpr i rằiqwq ng Nam-thiêduwr n tứahno khívvqf làqods :
– Tưntcc ợheyy ng phậcwzy t Quỳheyy nh-lâdwhb m,
– Đoavf ỉicxr nh tháttvr p Báttvr o-thiêduwr n,
– Vạovgd c Phổwxrl -minh,
– Chuôrmtv ng Quy-đkiio iềxlyc n, thựeuei c lầissx m lớwmkd n.
Vìidvm chuôrmtv ng Quy-đkiio iềxlyc n khôrmtv ng do ngàqods i Minh-Khôrmtv ng, Đoavf ạovgd o-Hạovgd nh đkiio úovgd c.
Chùgrwl a Chúovgd c-tháttvr nh còqods n gọnwcl i làqods chùgrwl a Phảqdvh -lạovgd i. Đoavf âdwhb y làqods mộqrxo t trong nhữrkrc ng ngôrmtv i chùgrwl a danh tiếbmsf ng trong Thiềxlyc n-sửfofw Việiayc t-Nam. Chùgrwl a ởqcwz trêduwr n núovgd i xãucmq Phảqdvh -lạovgd i, huyệiayc n Quếbmsf -dưntcc ơlpha ng, tỉicxr nh Bắbcoz c-ninh. Nay làqods huyệiayc n Quếbmsf -võhcws , tỉicxr nh Hàqods -Bắbcoz c. Chùgrwl a đkiio ưntcc ợheyy c xâdwhb y vàqods o niêduwr n hiệiayc u Thuậcwzy n-Thiêduwr n thứahno mưntcc ờovgd i táttvr m (1027) đkiio ờovgd i vua Lýapqi Tháttvr i-tổwxrl . Chívvqf nh sưntcc Minh-Khôrmtv ng, Châdwhb n-Khôrmtv ng đkiio ãucmq tu ởqcwz đkiio âdwhb y. Sau nàqods y, vua Trầissx n Nhâdwhb n-tôrmtv ng đkiio i tu cũlpha ng cóuzpr lầissx n đkiio ếbmsf n đkiio âdwhb y giảqdvh ng kinh.
Vịiqwq đkiio ạovgd i thầissx n cuốttvr i đkiio ờovgd i Trầissx n làqods Nguyễwmkd n Sưntcc ởqcwz ng qua đkiio âdwhb y cảqdvh m táttvr c mộqrxo t bàqods i thơlpha nhan đkiio ềxlyc :
Đoavf ềxlyc Phảqdvh -lạovgd i sơlpha n tựeuei
Thếbmsf áttvr p ngao đkiio ầissx u, thốttvr ng báttvr ch man,
Chửfofw ba côrmtv đkiio iểvlpe u tịiqwq ch dưntcc ơlpha ng gian.
Giang bàqods n lãucmq o tưntcc ớwmkd ng luậcwzy n binh đkiio ịiqwq a,
Vâdwhb n ủkrud ng tiêduwr n hoàqods ng tráttvr ch tívvqf ch san.
Tuếbmsf nguyệiayc t xâdwhb m xâdwhb m phong báttvr n lạovgd c,
Thủkrud y thiêduwr n mạovgd c mạovgd c đkiio iểvlpe u song hoàqods n.
Thắbcoz ng du phủkrud ngưntcc ỡuqfa ng thàqods nh trầissx n tívvqf ch,
Liêduwr u vịiqwq bằiqwq ng cao pháttvr lữrkrc nhan.
Huệiayc -chi Phạovgd m Túovgd -Châdwhb u dịiqwq ch nhưntcc sau:
Thếbmsf đkiio èmzyl cáttvr dữrkrc cắbcoz n trăxlyc m nơlpha i,
Sóuzpr ng bãucmq i, chiềxlyc u buôrmtv ng cáttvr nh nhạovgd n côrmtv i.
Vua dựeuei ng gậcwzy y thiềxlyc n, non khóuzpr i phủkrud ,
Tưntcc ớwmkd ng bàqods n chiếbmsf n sựeuei , bãucmq i sôrmtv ng bồcwzy i.
Láttvr phong rụahno ng nửfofw a, năxlyc m theo tháttvr ng,
Chim chóuzpr c vềxlyc đkiio ôrmtv i, nưntcc ớwmkd c lẫnwcl n trờovgd i.
Chớwmkd p mắbcoz t cuộqrxo c chơlpha i thàqods nh dấbmsf u cũlpha ,
Lêduwr n cao, lữrkrc kháttvr ch hãucmq y tưntcc ơlpha i cưntcc ờovgd i.
Còqods n rấbmsf t nhiềxlyc u danh sĩkrud làqods m thơlpha ca tụahno ng cảqdvh nh chùgrwl a Chúovgd c-tháttvr nh, chéwhgh p hếbmsf t vàqods o đkiio âdwhb y, e dàqods i giòqods ng quáttvr .
Đoavf ộqrxo c giảqdvh muốttvr n thâdwhb m cứahno u thêduwr m vềxlyc chùgrwl a Chúovgd c-tháttvr nh, xin đkiio ọnwcl c thêduwr m cáttvr c sáttvr ch:
Trung-quốttvr c:
– Quáttvr ch-thịiqwq Nam chinh,
– Triệiayc u-thịiqwq chinh tiễwmkd u Giao-chỉicxr kýapqi ,
– Giao-chỉicxr linh thầissx n kỷtnbt sựeuei .
Việiayc t-Nam:
– Toàqods n Việiayc t thi lụahno c,
– Lãucmq -Đoavf ưntcc ờovgd ng di cảqdvh o,
– Hoàqods ng Việiayc t thi tuyểvlpe n,
– Nam Việiayc t đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf ,
– Hoàqods ng Việiayc t đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf ,
– Thiềxlyc n-uyểvlpe n tậcwzy p anh,
– Đoavf ạovgd i-Nam nhấbmsf t thốttvr ng chívvqf ,
– Bắbcoz c thàqods nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf ,
– Bắbcoz c-ninh tựeuei miếbmsf u bi văxlyc n,
– Bắbcoz c-ninh toàqods n tỉicxr nh đkiio ịiqwq a dưntcc ,
– Đoavf ồcwzy ng-Kháttvr nh đkiio ịiqwq a dưntcc chívvqf lưntcc ợheyy c,
– Nam sửfofw lưntcc ợheyy c biêduwr n.
– Xin nhị
Đ
– Vư
Cao nhấ
– Trong Thiê
Ngà
– Thờ
Minh-uy đ
– Bạ
– Con hỏ
Tiế
– Sao là
Quá
– Con hiể
– Con thử
– Khi sao ở
– Thế
– Thế
– Giả
Nó
– Đ
Ngà
– Vừ
Nghe hậ
Đ
– Bầ
Ngà
– Ba mư
Đ
– Khi đ
Nghe Phụ
Từ
– Ta đ
Thấ
– Nguyê
Ngà
– Cá
Tâ
– Bạ
Đ
– Thô
Ghi chú
Thuậ
Tư
Sang đ
Sau khi hế
Đ
Khi vua Gia-long chiế
Khi phụ
Nă
1. Về
2. Về
3. Phả
4. Phả
5. Đ
Sá
Khi mớ
Sau khi nghiê
Thờ
Tuy nhiê
Trở
Cô
– Hồ
Minh-Khô
– Phư
Rồ
– Diệ
Minh-Khô
– Thô
Ghi chú
Đ
Vua Lý
Thờ
Tậ
Có
Chữ
Triề
Đ
Hầ
1. Chù
Hay cò
Tà
Xin xem phầ
2. Chù
Trư
Tà
– Thă
– Hoà
– Đ
– Bắ
– Hà
– Bắ
– La-thà
Chù
3. Nguyễ
Đ
Tà
– Đ
– Ninh-bì
– Ninh-bì
– Bắ
– Đ
4. Quố
Toạ
Tà
– Thiề
– Nam ô
– Việ
– Lĩ
– Thiê
5. Hà
Ở
Tà
– Hả
6. Lạ
Ở
Tà
– Thiề
– An-Nam chí
– Lê
– Ngự
– Đ
7. Thầ
Cò
Chù
Tà
– Thá
– Nam-đ
– Hà
Chù
8. Diê
Cò
Tà
– Thiề
– Thá
– Lĩ
9. Khô
Tọ
Tà
– Thanh-hó
– Đ
– Đ
10. Dư
Tọ
Tà
– Bắ
– Kim-vă
– Toà
– Dư
11. Bả
Ở
Tà
– Bắ
12. Bố
Ở
13. Chiê
Cò
Tà
– Thiề
– Hoà
– An-lã
– Hà
– Ngoạ
– Bắ
– Thă
– Đ
– Hoà
– La-thà
– Bắ
Chiê
14. Minh-Khô
Ở
Tà
– Đ
– Đ
– Bắ
– Đ
15. Đ
Ở
Tà
– Đ
– Đ
– Bắ
– Bắ
– Đ
– Đ
16. Thiê
Cò
Đ
Tà
– Đ
– Sơ
– Hoà
– Bắ
– Đ
– Đ
Thiê
Đ
– Trư
Lậ
– Thế
Mai Cầ
– Trư
Mặ
Đ
– Xin liệ
Khấ
– Gọ
Ư
– Trong hộ
Thế
– Mở
Chư
– Đ
Chư
Linh-Nhâ
– Chị
Hai tư
– Chú
Linh-Nhâ
– Hai em xò
Hai tư
– Hồ
Thư
– Tô
Trong phò
– Mộ
Ô
– Tổ
Ô
– Kế
Cá
– Hai là
Cô
– Đ
Chư
– Ba là
Trung-Thà
– Bố
– Nă
Quá
– Đ
Mọ
– Quan Thá
Buổ
Tế
Như
Dâ
Ngay đ
« Hai đ
Dâ
Tạ
Từ
Lú
Thế
Tuy ẩ
– Sư
– Tấ
Đ
– Sư
Viê
Sau khi tư
– Mộ
– Hai là
Hô
Thầ
« Thầ
Nă
Ghi chú
Chù
Trấ
Khuy nhiê
Sơ
Kim cổ
Phong bã
Tinh di đ
Ngã
Quả
Đ
Trấ
Hiê
Non sô
Kim cổ
Thỉ
Đ
Tớ
Chiế
Nă
Nă
Đ
Đ
Tứ
Cả
Thă
Thê
Vậ
Tố
Gió
Trong khi ngoạ
Bì
Đ
Mâ
Non nhâ
Mở
Song cử
Thắ
So trong tỉ
Đ
Hồ
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
Việ
– Việ
– Đ
– Khâ
– Đ
– Hoà
– Bắ
– Thă
– Hà
– Hà
– Đ
– Hoà
– Khâ
– Ngự
– Toà
– Tang thư
– Long-biê
Thầ
Sư
« Bả
Chang-Lan hỏ
– Sư
Chang-Lan nó
– Sư
– Dạ
– Sư
Hoà
– Phả
– Đ
Nú
– Chù
Ghi chú
Chù
Khi giặ
Và
Đ
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
– Nam-hả
Việ
– Lụ
– Kiế
– Lị
– Hoà
– Thoá
– Đ
– Đ
– Bắ
– Việ
– Đ
Chang-Lan hỏ
– Sư
Thầ
– Thầ
Ghi chú
Chù
Đ
Đ
Niê
Niê
Sau khi vua Trầ
Đ
Huâ
Thủ
Lã
Đ
Đ
Đ
Hư
Nhẹ
Đ
Mộ
Nă
Tiế
Loạ
Nhà
Bi vă
Phậ
Phá
Thổ
Liê
Thứ
Ngô
Sau loạ
Hoa đ
Vă
Mắ
Cõ
Ngư
Nã
Mớ
Hiệ
Thá
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
– Giao-chỉ
Việ
– Đ
– Hoà
– Đ
Thá
– Nam-đ
– Phư
– Tồ
– Đ
– Đ
– Toà
Chù
Thầ
Chang-Lan nghe Viê
– Em nghe nó
Sư
– Sư
Chang-Lan lạ
– Sư
Viê
– Sư
Phư
– Như
– Đ
Ghi chú
Thă
Thuyế
Phư
– Vậ
– Khá
Thấ
– Sư
– Có
– Ngyê
Chang-Lan ngơ
– Họ
– Họ
Phư
– Mấ
Ghi chú
Nhiề
– Tư
– Đ
– Vạ
– Chuô
Vì
Chù
Vị
Đ
Thế
Chử
Giang bà
Vâ
Tuế
Thủ
Thắ
Liê
Huệ
Thế
Só
Vua dự
Tư
Lá
Chim chó
Chớ
Lê
Cò
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
– Giao-chỉ
Việ
– Toà
– Lã
– Hoà
– Nam Việ
– Hoà
– Thiề
– Đ
– Bắ
– Bắ
– Bắ
– Đ
– Nam sử
Chúc các bạn đọc truyện vui vẻ.
