-Bádohe n Nhàzwya n Trai làzwya cádohe i gìztpx vậxqen y?
-Đztpx óqyfr làzwya têvyrv n mộeovo t gian thưqyfr phòqjri ng, phụohbs thâdhaa n nóqyfr i, sau nàzwya y phòqjri ng đeqxe óqyfr cho đeqxe ạodxa i ca dùlwel ng, sau khi cưqyfr ớvixg i sẽlvhj bàzwya n vềdohe nóqyfr . Đztpx ệuild đeqxe ãrxwm bảbzke o Thấityq t diệuild p chưqyfr ởptlj ng quỹzhbw đeqxe i làzwya m mộeovo t bứptda c hoàzwya nh phi, têvyrv n làzwya Bádohe n Nhàzwya n Trai.
Phạodxa m Nhàzwya n cảbzke m thấityq y mộeovo t chúesjl t khôexsw ng thírtit ch hợsujf p, évdut p hỏxqen i nóqyfr i:
-Vậxqen y Bádohe n Nhàzwya n Trai thi tậxqen p làzwya cádohe i gìztpx ?
-Àhvex ? Đztpx óqyfr làzwya nhữueqs ng bàzwya i thơexsw hôexsw m đeqxe óqyfr đeqxe ạodxa i ca đeqxe ãrxwm đeqxe ọbzke c trêvyrv n đeqxe ạodxa i đeqxe iệuild n, đeqxe ãrxwm đeqxe ưqyfr ợsujf c họbzke c sĩffmv trưqyfr ờsujf ng Thádohe i Họbzke c tổneha ng hợsujf p lạodxa i. Bệuild hạodxa chuẩemiw n bịesjl dùlwel ng danh nghĩffmv a Văyghy n Uyêvyrv n cádohe c đeqxe ưqyfr a bàzwya i cho nhàzwya in, làzwya đeqxe ệuild cầgqau u phụohbs thâdhaa n đeqxe i mang cádohe i nàzwya y trởptlj vềdohe đeqxe âdhaa y.
Từueca lúesjl c phưqyfr ờsujf ng làzwya m giấityq y Tâdhaa y Sơexsw n bịesjl cádohe c quan viêvyrv n hoàzwya ng thưqyfr ơexsw ng tớvixg i đeqxe iềdohe u tra, tớvixg i bâdhaa y giờsujf vẫwarv n chưqyfr a hồwegs i phụohbs c đeqxe ưqyfr ợsujf c nguyêvyrv n khírtit , hơexsw n nữueqs a nộeovo i khốwant bịesjl trong cung cảbzke nh cádohe o, khôexsw ng dádohe m đeqxe i làzwya m khóqyfr cho Đztpx ạodxa m Bạodxa c Thưqyfr cụohbs c nữueqs a. Đztpx ạodxa m Bạodxa c thưqyfr cụohbs c rốwant t cuộeovo c cũnnkv ng cóqyfr thờsujf i gian rảbzke nh rỗityq i, tựbszo nhiêvyrv n phảbzke i chuẩemiw n bịesjl mộeovo t kếptlj hoạodxa ch phádohe t triểdzvy n lớvixg n. Thấityq t Diệuild p đeqxe ạodxa i chưqyfr ởptlj ng quỹzhbw , Tưqyfr Triệuild t tiểdzvy u chưqyfr ởptlj ng quỹzhbw , hai ngưqyfr ờsujf i ádohe nh mắohbs t đeqxe ềdohe u theo dõkhbl i bảbzke n thi tậxqen p nàzwya y, trong cung bỏxqen ra mộeovo t phầgqau n tiềdohe n, hơexsw n nữueqs a còqjri n cho phévdut p tưqyfr nhâdhaa n đeqxe ưqyfr ợsujf c ấityq n hàzwya nh phádohe t bádohe n, đeqxe âdhaa y chírtit nh làzwya mộeovo t móqyfr n hàzwya ng lớvixg n àzwya .
Thi tậxqen p nàzwya y ai viếptlj t? Phạodxa m Nhàzwya n, Phạodxa m Nhàzwya n làzwya ai? Phạodxa m Nhàzwya n làzwya ôexsw ng chủqdzg phírtit a sau củqdzg a Đztpx ạodxa m Bạodxa c thưqyfr cụohbs c. Buôexsw n bádohe n kiếptlj m tiềdohe n nhưqyfr vậxqen y, bấityq t luậxqen n làzwya Thấityq t Diệuild p chưqyfr ởptlj ng quỹzhbw củqdzg a Khádohe nh Dưqyfr đeqxe ưqyfr ờsujf ng, hay chírtit nh làzwya chưqyfr ởptlj ng quỹzhbw âdhaa m hiểdzvy m đeqxe ứptda ng sau lưqyfr ng làzwya Phạodxa m Tưqyfr Triệuild t, đeqxe ềdohe u khôexsw ng cóqyfr khảbzke năyghy ng nhưqyfr ợsujf ng lạodxa i cho triềdohe u đeqxe ìztpx nh. Phạodxa m Tưqyfr Triệuild t vốwant n cũnnkv ng cóqyfr chúesjl t thốwant ng hậxqen n huynh trưqyfr ởptlj ng khôexsw ng chịesjl u giao mấityq y hồwegs i sau củqdzg a Thạodxa ch Đztpx ầgqau u kýxval ra, hôexsw m nay thấityq y đeqxe ưqyfr ợsujf c thi tậxqen p nàzwya y, lẽlvhj nàzwya o chịesjl u buôexsw ng tha.
Phạodxa m Nhàzwya n thấityq y trêvyrv n giấityq y viếptlj t năyghy m chữueqs : Bádohe n nhàzwya n trai thi tậxqen p, còqjri n viếptlj t trêvyrv n mìztpx nh ởptlj bêvyrv n dưqyfr ớvixg i, trong lòqjri ng cưqyfr ờsujf i khổneha . Đztpx êvyrv m đeqxe óqyfr đeqxe ểdzvy che giấityq u hàzwya nh tung nửquks a đeqxe êvyrv m tiếptlj n nhậxqen p hoàzwya ng cung, kếptlj t quảbzke uốwant ng rưqyfr ợsujf u nhiềdohe u quádohe thàzwya nh cuồwegs ng tírtit nh, mộeovo t lúesjl c nhấityq t thờsujf i khôexsw ng dừueca ng miệuild ng, nhữueqs ng bàzwya i thơexsw nàzwya y, khôexsw ng biếptlj t cóqyfr bao nhiêvyrv u đeqxe iểdzvy n cốwant khôexsw ng thểdzvy nóqyfr i rõkhbl , nếptlj u nhưqyfr muốwant n nóqyfr i rõkhbl ràzwya ng nhữueqs ng đeqxe iểdzvy n cốwant nàzwya y, chắohbs c sádohe ch sửquks phảbzke i viếptlj t lạodxa i khôexsw ng biếptlj t bao nhiêvyrv u màzwya lầgqau n.
Tứptda đeqxe ạodxa i danh tádohe c bịesjl ngàzwya i hoàzwya n chỉwytd nh rồwegs i sao? Thếptlj bảbzke n tâdhaa n ngữueqs nóqyfr i cádohe i gìztpx ? Luậxqen n ngữueqs ? Kinh thi? Hắohbs c hắohbs c, thậxqen t đeqxe úesjl ng làzwya khôexsw ng ngạodxa i írtit t, giádohe khôexsw ng bảbzke n Tưqyfr Trịesjl Thôexsw ng Giádohe m? Xuyêvyrv n việuild t bảbzke n Tưqyfr Mãrxwm sửquks kýxval ? Toàzwya n bộeovo cóqyfr viếptlj t ra cũnnkv ng khôexsw ng ai cóqyfr ýxval kiếptlj n. (1)
Nghĩffmv tớvixg i mộeovo t lưqyfr ợsujf ng côexsw ng việuild c nhưqyfr vậxqen y, Phạodxa m Nhàzwya n sợsujf tớvixg i rùlwel ng cảbzke mìztpx nh, nếptlj u nhưqyfr thậxqen t sựbszo tiếptlj p tụohbs c mởptlj rộeovo ng xuốwant ng, chỉwytd sợsujf Đztpx ạodxa m Bạodxa c thưqyfr cụohbs c thậxqen t phảbzke i đeqxe ổneha i thàzwya nh cụohbs c truyềdohe n bádohe văyghy n hóqyfr a kiếptlj p trưqyfr ớvixg c mấityq t thôexsw i. Thậxqen t ứptda ng vớvixg i bảbzke n thâdhaa n mìztpx nh năyghy m đeqxe óqyfr đeqxe ãrxwm phádohe t ra chírtit nguyệuild n to lớvixg n ởptlj Đztpx ạodxa m Châdhaa u rằvdut ng: “Trưqyfr ờsujf ng Văyghy n Uyêvyrv n cádohe c phảbzke i khôexsw ng, nếptlj u ngưqyfr ơexsw i muốwant n quay lạodxa i, ta sẽlvhj chỉwytd giádohe o lạodxa i cho mộeovo t lầgqau n, ngàzwya y đeqxe óqyfr ta uốwant ng quádohe nhiềdohe u, ai biếptlj t nóqyfr i mòqjri cádohe i gìztpx chứptda .”
Hắohbs n chủqdzg ýxval đeqxe ãrxwm đeqxe ịesjl nh rồwegs i, cóqyfr thểdzvy lừueca a bịesjl p quádohe khứptda thìztpx cứptda lừueca a đeqxe i, thựbszo c sựbszo cũnnkv ng khôexsw ng phảbzke i tốwant t đeqxe ẹybxb p gìztpx , cũnnkv ng cóqyfr chúesjl t đeqxe au cắohbs t da cắohbs t thịesjl t ấityq y chứptda . Dùlwel ng uốwant ng say mưqyfr ợsujf n cớvixg quêvyrv n hếptlj t thảbzke y, dùlwel thếptlj nàzwya o đeqxe i nữueqs a uốwant ng thêvyrv m lầgqau n nữueqs a khôexsw ng khévdut o dễueca bịesjl chứptda ng mấityq t trírtit nhớvixg ấityq y chứptda .
-Đztpx âdhaa y làzwya tuyệuild t bảbzke n àzwya .
Phạodxa m Tưqyfr Triệuild t lắohbs c đeqxe ầgqau u.
-Đztpx ệuild xem khôexsw ng qua năyghy m năyghy m, lờsujf i đeqxe ạodxa i ca nóqyfr i khôexsw ng viếptlj t thơexsw phai nhạodxa t đeqxe i, lạodxa i nhậxqen m chứptda c trởptlj lạodxa i trong thi đeqxe àzwya n, phỏxqen ng chừueca ng kiếptlj m mộeovo t đeqxe ốwant ng tiềdohe n.
Phạodxa m Nhàzwya n cưqyfr ờsujf i lắohbs c đeqxe ầgqau u, ádohe nh mắohbs t rơexsw i vàzwya o mộeovo t trang giấityq y hồwegs ng phấityq n góqyfr c thưqyfr phòqjri ng, hiếptlj u kỳykoh hỏxqen i:
-Đztpx óqyfr làzwya cádohe i gìztpx ?
Phạodxa m Tưqyfr Triệuild t nóqyfr i rằvdut ng:
-Danh mụohbs c quàzwya tặhapw ng.
Phạodxa m Nhàzwya n nao nao, lúesjl c nàzwya y mớvixg i nhớvixg tớvixg i ngàzwya y đeqxe ạodxa i hôexsw n đeqxe ãrxwm gầgqau n kềdohe , thếptlj nhưqyfr ng gầgqau n đeqxe âdhaa y xảbzke y ra nhiềdohe u chuyệuild n tìztpx nh nhưqyfr vậxqen y, khôexsw ng cầgqau n phảbzke i nóqyfr i, tâdhaa m tìztpx nh củqdzg a hắohbs n cùlwel ng vớvixg i lúesjl c mớvixg i tớvixg i khádohe nh miếptlj u thìztpx cóqyfr khádohe c biệuild t rấityq t nhỏxqen . Mẫwarv u thâdhaa n củqdzg a hắohbs n khôexsw ng thểdzvy cùlwel ng tồwegs n tạodxa i vớvixg i hắohbs n, hoàzwya ng đeqxe ếptlj hiệuild n giờsujf còqjri n cóqyfr thểdzvy nắohbs m trong tay tấityq t cảbzke , mộeovo t ngàzwya y hoàzwya ng đeqxe ếptlj bệuild hạodxa khôexsw ng nắohbs m đeqxe ưqyfr ợsujf c mọbzke i thứptda trong tay, tớvixg i lúesjl c đeqxe óqyfr , trưqyfr ởptlj ng côexsw ng chúesjl a nhấityq t đeqxe ịesjl nh sẽlvhj giếptlj t chếptlj t mìztpx nh.
Cóqyfr lẽlvhj nóqyfr i: nhấityq t đeqxe ịesjl nh mìztpx nh phảbzke i giếptlj t chếptlj t trưqyfr ởptlj ng côexsw ng chúesjl a.
Đztpx ạodxa i hôexsw n lễueca màzwya hắohbs n chờsujf đeqxe ợsujf i đeqxe ãrxwm lâdhaa u dầgqau n dầgqau n tớvixg i gầgqau n rồwegs i, trong lòqjri ng Phạodxa m Nhàzwya n sinh ra mộeovo t chúesjl t bấityq t an cùlwel ng bi ai.
…
Sau mấityq y ngàzwya y Đztpx ạodxa m Bạodxa c thưqyfr cụohbs c rốwant t cuộeovo c cũnnkv ng bádohe n Bádohe n Nhàzwya n Trai Thi Tậxqen p ra ngoàzwya i, lầgqau n nàzwya y Đztpx ạodxa m Bạodxa c thưqyfr cụohbs c đeqxe ưqyfr ợsujf c quyềdohe n đeqxe ưqyfr a bàzwya i cho nhàzwya in, Phạodxa m Nhàzwya n tựbszo mìztpx nh dứptda t khoádohe t vứptda t bỏxqen hẳlxdx n rồwegs i. Hắohbs n vốwant n tưqyfr ởptlj ng rằvdut ng nhưqyfr thếptlj làzwya an tâdhaa m, khôexsw ng ngờsujf thưqyfr cụohbs c làzwya m mộeovo t nghi lễueca , mưqyfr ợsujf n lựbszo c củqdzg a Phạodxa m Nhàzwya n, mờsujf i Tĩffmv nh Vưqyfr ơexsw ng thếptlj tửquks , Tâdhaa n Kỳykoh Vậxqen t thiếptlj u khanh Hồwegs ng Lưqyfr tựbszo … tấityq t cảbzke tớvixg i xem.
Phạodxa m Nhàzwya n lạodxa i càzwya ng hoảbzke ng sợsujf hơexsw n khi muộeovo i muộeovo i tàzwya i ba Phạodxa m Nhưqyfr ợsujf c Nhưqyfr ợsujf c củqdzg a mìztpx nh lạodxa i tádohe n thàzwya nh xuấityq t đeqxe ầgqau u lộeovo diệuild n làzwya m hìztpx nh tưqyfr ợsujf ng ngưqyfr ờsujf i phádohe t ngôexsw n, buổneha i ra mắohbs t vôexsw cùlwel ng nádohe o nhiệuild t, màzwya chírtit nh hắohbs n muốwant n mưqyfr ợsujf n cớvixg bảbzke o trìztpx cảbzke m giádohe c thầgqau n bírtit củqdzg a nhấityq t đeqxe ạodxa i thi tiêvyrv n, trốwant n vàzwya o trong biệuild t việuild n hoàzwya ng thấityq t, cùlwel ng Lâdhaa m Uyểdzvy n Nhi nóqyfr i chuyệuild n luyếptlj n ádohe i.
Bádohe t phẩemiw m Hiệuild p Luậxqen t Lang phun ra hơexsw n trăyghy m bàzwya i thơexsw làzwya m cho mộeovo t đeqxe ờsujf i đeqxe ạodxa i gia Trang Mặhapw c Hàzwya n thổneha huyếptlj t tạodxa i đeqxe ưqyfr ơexsw ng trưqyfr ờsujf ng, cốwant sựbszo nàzwya y từueca lâdhaa u đeqxe ãrxwm lan truyềdohe n ra khắohbs p Khádohe nh quốwant c rồwegs i. Mặhapw c dùlwel cóqyfr mộeovo t vàzwya i bàzwya i thơexsw đeqxe ưqyfr ợsujf c truyềdohe n lưqyfr u ra ngoàzwya i dâdhaa n gian, nhưqyfr ng tậxqen p thơexsw nàzwya y đeqxe ưqyfr ợsujf c xưqyfr ng làzwya tádohe c giảbzke tựbszo tay chỉwytd giádohe o, tấityq t nhiêvyrv n khôexsw ng tầgqau m thưqyfr ờsujf ng chúesjl t nàzwya o. Quảbzke nhiêvyrv n, thi tậxqen p vừueca a mớvixg i bádohe n ra ngoàzwya i kinh đeqxe ôexsw , thanh danh củqdzg a Phạodxa m Nhàzwya n nhấityq t thờsujf i lạodxa i đeqxe ưqyfr ợsujf c tăyghy ng lêvyrv n mộeovo t nấityq c thang mớvixg i.
Tiểdzvy u lâdhaa u tạodxa c dạodxa hựbszo u thu phong.
(Gádohe c nhỏxqen đeqxe êvyrv m qua gióqyfr thu tớvixg i.)
Phạodxa m Nhàzwya n ôexsw n nhu nhìztpx n hôexsw n thêvyrv củqdzg a mìztpx nh, mỉwytd m cưqyfr ờsujf i nóqyfr i rằvdut ng:
-Nàzwya ng nóqyfr i biệuild n phádohe p nàzwya y khôexsw ng cóqyfr kếptlj t quảbzke .
Lâdhaa m Uyểdzvy n Nhi mặhapw t màzwya u ủqdzg êvyrv , đeqxe ôexsw i môexsw i khảbzke ádohe i chu lêvyrv n nóqyfr i:
-Nhiềdohe u ngàzwya y rồwegs i cũnnkv ng khôexsw ng đeqxe ưqyfr ợsujf c ra ngoàzwya i.
Kỳykoh thựbszo c vịesjl tiểdzvy u côexsw nưqyfr ơexsw ng nàzwya y cũnnkv ng biếptlj t, nhữueqs ng chuyệuild n gầgqau n đeqxe âdhaa y ởptlj kinh đeqxe ôexsw , tuy rằvdut ng nàzwya ng từueca nhỏxqen đeqxe ãrxwm lớvixg n lêvyrv n trong hoàzwya ng cung, giốwant ng nhưqyfr đeqxe ưqyfr ợsujf c cádohe c nưqyfr ơexsw ng nưqyfr ơexsw ng ôexsw m ấityq p trong lòqjri ng bàzwya n tay vậxqen y. Đztpx ồwegs ng thờsujf i nàzwya ng cũnnkv ng ốwant m yếptlj u ôexsw n nhu, khôexsw ng cóqyfr khảbzke năyghy ng tạodxa o thàzwya nh thưqyfr ơexsw ng tổneha n cho nhữueqs ng nưqyfr ơexsw ng nưqyfr ơexsw ng nàzwya y, mặhapw c khádohe c cũnnkv ng bởptlj i vìztpx hoàzwya ng đeqxe ếptlj cũnnkv ng yêvyrv u thưqyfr ơexsw ng nàzwya ng vôexsw cùlwel ng.
“Ngôexsw n chỉwytd ” nóqyfr i vềdohe Trưqyfr ởptlj ng côexsw ng chúesjl a, nàzwya ng tựbszo nhiêvyrv n khôexsw ng cóqyfr thấityq y, nhưqyfr ng dầgqau n dầgqau n cũnnkv ng nghe đeqxe ưqyfr ợsujf c vàzwya i tin đeqxe ồwegs n. Sau đeqxe óqyfr lạodxa i nghe trưqyfr ởptlj ng côexsw ng chúesjl a rờsujf i khỏxqen i kinh đeqxe ôexsw đeqxe i tớvixg i Tírtit n Dưqyfr ơexsw ng. Trưqyfr ởptlj ng côexsw ng chúesjl a đeqxe ãrxwm từueca ng tớvixg i biệuild t việuild n, mẹybxb con hai ngưqyfr ờsujf i ngồwegs i đeqxe ốwant i diệuild n cóqyfr chúesjl t xa lạodxa mộeovo t hồwegs i. Trưqyfr ởptlj ng côexsw ng chúesjl a liềdohe n lêvyrv n xe ngựbszo a rờsujf i khỏxqen i kinh đeqxe ôexsw .
Lâdhaa m Uyểdzvy n Nhi tuy rằvdut ng khôexsw ng biếptlj t Phạodxa m Nhàzwya n cùlwel ng chuyệuild n mẫwarv u thâdhaa n phảbzke i rờsujf i đeqxe i cóqyfr quan hệuild nhưqyfr thếptlj nàzwya o, nhưqyfr ng nàzwya ng mẫwarv n cảbzke m vẫwarv n nhậxqen n ra đeqxe ưqyfr ợsujf c tâdhaa m tìztpx nh củqdzg a Phạodxa m Nhàzwya n khôexsw ng vui vẻxonn nhưqyfr ngàzwya y xưqyfr a, cho nêvyrv n nàzwya ng đeqxe ềdohe nghịesjl tìztpx m ngàzwya y ra khỏxqen i biệuild t việuild n đeqxe i thưqyfr ởptlj ng cảbzke nh. Hồwegs ng Diệuild p ởptlj tâdhaa y sơexsw n kinh đeqxe ôexsw rấityq t cóqyfr danh tiếptlj ng.
Nhưqyfr ng nghe thấityq y hai chữueqs Tâdhaa y Sơexsw n, Phạodxa m Nhàzwya n nghĩffmv tớvixg i mộeovo t phưqyfr ờsujf ng làzwya m giấityq y lũnnkv ng đeqxe oạodxa n thìztpx trưqyfr ờsujf ng ởptlj kinh đeqxe ôexsw mộeovo t thờsujf i gian, đeqxe ãrxwm nghĩffmv tớvixg i vẻxonn mặhapw t âdhaa m trầgqau m khiếptlj p nhưqyfr ợsujf c nhìztpx n mìztpx nh củqdzg a trưqyfr ởptlj ng côexsw ng chúesjl a rồwegs i.
Phạodxa m Nhàzwya n rõkhbl ràzwya ng trưqyfr ởptlj ng côexsw ng chúesjl a đeqxe ãrxwm rờsujf i khỏxqen i kinh đeqxe ôexsw , căyghy n bảbzke n đeqxe ềdohe u làzwya do hoàzwya ng đeqxe ếptlj bệuild hạodxa , “Ngôexsw n chỉwytd ” củqdzg a mìztpx nh chỉwytd làzwya cấityq p cho bệuild hạodxa mộeovo t cádohe i lýxval do đeqxe ểdzvy thuyếptlj t phụohbs c vớvixg i chírtit nh Thádohe i Hậxqen u màzwya thôexsw i.
Tớvixg i đeqxe âdhaa y phảbzke i giảbzke i thírtit ch mộeovo t chúesjl t, vua tôexsw i Khádohe nh quốwant c hiệuild n giờsujf đeqxe ềdohe u gọbzke i nhữueqs ng truyềdohe n đeqxe ơexsw n bay lảbzke tảbzke khắohbs p kinh đeqxe ôexsw nhưqyfr tuyếptlj t rơexsw i hôexsw m đeqxe óqyfr làzwya “ngôexsw n chỉwytd ”. Bởptlj i vìztpx cho rằvdut ng đeqxe âdhaa y làzwya mộeovo t cádohe ch làzwya m sau khi nhâdhaa n gian khôexsw ng cóqyfr cádohe ch nàzwya o tốwant cádohe o, đeqxe àzwya nh phảbzke i viếptlj t ra giấityq y đeqxe óqyfr ng góqyfr p ýxval kiếptlj n.
Trong mấityq y ngàzwya y nay, kinh đeqxe ôexsw khôexsw ng ngờsujf cứptda lậxqen p lạodxa i hàzwya nh đeqxe ộeovo ng “ngôexsw n chỉwytd ” làzwya m cho Giádohe m Sádohe t việuild n khẩemiw n trưqyfr ơexsw ng mộeovo t hồwegs i, trong đeqxe óqyfr mớvixg i biếptlj t đeqxe ưqyfr ợsujf c mộeovo t vàzwya i chuyệuild n. Thìztpx ra khổneha dịesjl ch củqdzg a mỏxqen đeqxe ồwegs ng Thádohe i Nguyêvyrv n tớvixg i kinh thàzwya nh ngựbszo cádohe o trạodxa ng, nhưqyfr ng căyghy n bảbzke n khôexsw ng tớvixg i đeqxe ưqyfr ợsujf c văyghy n việuild n, cho nêvyrv n mớvixg i họbzke c biệuild n phádohe p nhưqyfr thếptlj .
Giádohe m Sádohe t truy theo căyghy n cứptda , khôexsw ng ngờsujf phádohe t hiệuild n ra nhữueqs ng giấityq y tờsujf đeqxe ưqyfr ợsujf c cấityq p cho đeqxe ádohe m khổneha dịesjl ch nàzwya y khôexsw ng ngờsujf chírtit nh làzwya giấityq y củqdzg a phưqyfr ờsujf ng làzwya m giấityq y Tâdhaa y Sơexsw n!
Thếptlj nhưqyfr ng ngưqyfr ờsujf i giúesjl p đeqxe ádohe m khổneha dịesjl ch nàzwya y viếptlj t ra cádohe o trạodxa ng hàzwya m oan, cũnnkv ng khôexsw ng làzwya m sao màzwya tìztpx m ra đeqxe ưqyfr ợsujf c, chỉwytd biếptlj t névdut t búesjl t nhu nhuậxqen n đeqxe ưqyfr ợsujf c phádohe t ra từueca tay mộeovo t ngưqyfr ờsujf i tưqyfr ớvixg ng sốwant ngồwegs i bêvyrv n cạodxa nh Khádohe nh miếptlj u. Thếptlj nhưqyfr ng Giádohe m Sádohe t việuild n khi tớvixg i đeqxe âdhaa y tìztpx m tòqjri i mớvixg i phádohe t hiệuild n ra, đeqxe ịesjl a phưqyfr ơexsw ng nàzwya y căyghy n bảbzke n khôexsw ng cóqyfr ngưqyfr ờsujf i nàzwya o làzwya thầgqau y tưqyfr ớvixg ng sốwant cảbzke --- ngoạodxa i trừueca mộeovo t đeqxe ạodxa i tếptlj tựbszo cảbzke đeqxe ờsujf i dưqyfr ờsujf ng nhưqyfr khôexsw ng bao giờsujf đeqxe i ra ngoàzwya i miếptlj u kia.
Chuyệuild n tìztpx nh mỏxqen đeqxe ồwegs ng tựbszo nhiêvyrv n giao cho Nhấityq t Xửquks làzwya m việuild c, rấityq t nhanh chóqyfr ng bắohbs t mộeovo t chuỗityq i quan viêvyrv n ởptlj Thádohe i Nguyêvyrv n quay vềdohe kinh, chỉwytd chờsujf sau mộeovo t thádohe ng thẩemiw m vấityq n làzwya trảbzke m. Nhưqyfr ng làzwya đeqxe ốwant i vớvixg i loạodxa i hàzwya nh đeqxe ộeovo ng “Ngôexsw n chỉwytd ” nàzwya y, triềdohe u đeqxe ìztpx nh khôexsw ng thểdzvy chịesjl u đeqxe ựbszo ng đeqxe ưqyfr ợsujf c, cho nêvyrv n tăyghy ng mạodxa nh việuild c quảbzke n lýxval đeqxe ốwant i vớvixg i nhữueqs ng phưqyfr ờsujf ng làzwya m giấityq y, thếptlj nhưqyfr ng Trầgqau n việuild n trưqyfr ởptlj ng đeqxe ạodxa i nhâdhaa n củqdzg a Giádohe m Sádohe t việuild n, khôexsw ng cóqyfr xửquks phạodxa t mấityq y khổneha dịesjl ch ởptlj núesjl i đeqxe ồwegs ng, trong mắohbs t mọbzke i quan viêvyrv n ởptlj đeqxe âdhaa y, Trầgqau n đeqxe ạodxa i nhâdhaa n dưqyfr ờsujf ng nhưqyfr đeqxe ãrxwm nhẹybxb dạodxa hơexsw n rấityq t nhiềdohe u rồwegs i.
Hắohbs n phụohbs c hồwegs i tinh thầgqau n lạodxa i, nhìztpx n khuôexsw n mặhapw t u sầgqau u củqdzg a Uyểdzvy n Nhi, mỉwytd m cưqyfr ờsujf i đeqxe i ra phírtit a trưqyfr ớvixg c, nhẹybxb nhàzwya ng vuốwant t vẻxonn cằvdut m nàzwya ng, ôexsw n nhu nóqyfr i rằvdut ng:
-Tưqyfr ởptlj ng cádohe i gìztpx đeqxe âdhaa y? Trưqyfr ởptlj ng côexsw ng chúesjl a đeqxe ãrxwm trởptlj vềdohe Tírtit n Dưqyfr ơexsw ng, chúesjl ng ta sau hôexsw n lễueca tựbszo nhiêvyrv n phảbzke i đeqxe i bádohe i phỏxqen ng rồwegs i.
Lờsujf i nàzwya y tựbszo nhiêvyrv n làzwya nóqyfr i dốwant i, Phạodxa m Nhàzwya n cảbzke đeqxe ờsujf i nàzwya y cũnnkv ng khôexsw ng muốwant n đeqxe i Tírtit n Dưqyfr ơexsw ng, còqjri n mong muốwant n trưqyfr ởptlj ng côexsw ng chúesjl a chếptlj t giàzwya ởptlj Tírtit n Dưqyfr ơexsw ng. Đztpx ưqyfr ơexsw ng nhiêvyrv n hắohbs n cũnnkv ng biếptlj t, trưqyfr ớvixg c khi khôexsw ng thểdzvy đeqxe ộeovo ng tớvixg i trưqyfr ởptlj ng côexsw ng chúesjl a cùlwel ng thếptlj lựbszo c đeqxe ồwegs ng bọbzke n thầgqau n bírtit củqdzg a nàzwya ng, hoàzwya ng đeqxe ếptlj bệuild hạodxa lạodxa i thírtit ch chơexsw i chiêvyrv u dẫwarv n xàzwya xuấityq t đeqxe ộeovo ng, trưqyfr ởptlj ng côexsw ng chúesjl a luôexsw n luôexsw n cóqyfr ngàzwya y trởptlj vềdohe .
Lâdhaa m Uyểdzvy n Nhi miễueca n cưqyfr ỡueqs ng cưqyfr ờsujf i nóqyfr i rằvdut ng:
-Xem ra, hôexsw m qua khôexsw ng vàzwya o cung, chàzwya ng cũnnkv ng biếptlj t nhữueqs ng việuild c gầgqau n đeqxe âdhaa y trong cung, nhữueqs ng nưqyfr ơexsw ng nưqyfr ơexsw ng đeqxe ềdohe u tốwant t, chỉwytd làzwya thâdhaa n thểdzvy Thádohe i Hậxqen u dưqyfr ờsujf ng nhưqyfr cóqyfr chúesjl t khóqyfr chịesjl u. Bệuild hạodxa đeqxe ốwant i đeqxe ãrxwm i vớvixg i ta cũnnkv ng khôexsw ng còqjri n thâdhaa n thiếptlj t nhưqyfr xưqyfr a rồwegs i.
Phạodxa m Nhàzwya n trong lòqjri ng thởptlj dàzwya i. Nghĩffmv thầgqau m hoàzwya ng đeqxe ếptlj đeqxe ang đeqxe au đeqxe ầgqau u hoàzwya ng tửquks cấityq u kếptlj t vớvixg i lãrxwm o mụohbs củqdzg a nàzwya ng tớvixg i tộeovo t cùlwel ng làzwya ai, thếptlj nàzwya o còqjri n cóqyfr thểdzvy nhưqyfr ngàzwya y xưqyfr a.
Hai ngưqyfr ờsujf i nóqyfr i chuyệuild n phiếptlj m vàzwya i câdhaa u, chợsujf t nghe cóqyfr thanh âdhaa m lãrxwm o ma ma đeqxe i lêvyrv n lầgqau u. Phạodxa m Nhàzwya n phảbzke n xạodxa cóqyfr đeqxe iềdohe u kiệuild n, cựbszo c kỳykoh tiêvyrv u sádohe i thảbzke ngưqyfr ờsujf i xuốwant ng, đeqxe eo bádohe m trêvyrv n bệuild cửquks a sổneha , chuẩemiw n bịesjl từueca cửquks a sổneha nhảbzke y ra ngoàzwya i. Lâdhaa m Uyêvyrv n Nhi cưqyfr ờsujf i nóqyfr i rằvdut ng:
-Thậxqen t đeqxe úesjl ng làzwya thóqyfr i quen rồwegs i àzwya ?
Phạodxa m Nhàzwya n cưqyfr ờsujf i cóqyfr chúesjl t ngưqyfr ợsujf ng ngùlwel ng, nhìztpx n khuôexsw n mặhapw t cóqyfr chúesjl t trắohbs ng bệuild ch củqdzg a Uyểdzvy n Nhi, trong lòqjri ng nổneha i nêvyrv n nhu tìztpx nh, tiếptlj n tớvixg i ôexsw m nàzwya ng vàzwya o lòqjri ng, nhỏxqen giọbzke ng nóqyfr i rằvdut ng:
-Trưqyfr ớvixg c hôexsw n lễueca đeqxe ừueca ng nghĩffmv nhiềdohe u màzwya mệuild t, vềdohe phầgqau n bệuild nh tìztpx nh củqdzg a nàzwya ng, đeqxe ừueca ng sợsujf , tấityq t cảbzke còqjri n cóqyfr ta, sau nàzwya y còqjri n ta màzwya .
Nhữueqs ng càzwya nh câdhaa y xanh ládohe ngoàzwya i cửquks a vẫwarv n quậxqen t cưqyfr ờsujf ng duy trìztpx sứptda c sốwant ng củqdzg a mìztpx nh giữueqs a gióqyfr thu, nỗityq lựbszo c chứptda ng minh bấityq t luậxqen n ngoạodxa i cảbzke nh tiêvyrv u đeqxe iềdohe u nhưqyfr thếptlj nàzwya o, chúesjl ng vẫwarv n luôexsw n luôexsw n hưqyfr ớvixg ng tớvixg i đeqxe iềdohe u gìztpx tốwant t đeqxe ẹybxb p hơexsw n.
Chỗityq quẹybxb o nơexsw i thang lêvyrv n lầgqau u, đeqxe ạodxa i nha hoàzwya n Tứptda Kỳykoh nhìztpx n côexsw gia cùlwel ng tiểdzvy u thưqyfr mộeovo t chỗityq , khôexsw ng khỏxqen i thèbznf đeqxe ầgqau u lưqyfr ỡueqs i xinh đeqxe ẹybxb p củqdzg a mìztpx nh ra, thầgqau m nghĩffmv Phạodxa m gia côexsw gia đeqxe ềdohe u làzwya nhấityq t đeqxe ạodxa i tàzwya i tửquks , thìztpx ra lạodxa i chẳlxdx ng biếptlj t xấityq u hổneha nhưqyfr vậxqen y.
…
Đztpx ạodxa i hôexsw n sắohbs p tớvixg i, toàzwya n bộeovo Phạodxa m phủqdzg đeqxe ềdohe u rấityq t nádohe o nhiệuild t, trưqyfr ởptlj ng côexsw ng chúesjl a khôexsw ng ởptlj kinh đeqxe ôexsw , cho nêvyrv n côexsw ng tádohe c an bàzwya i bêvyrv n kia, dĩffmv nhiêvyrv n làzwya do Thụohbs c quýxval phi âdhaa m thầgqau m ra tay chỉwytd đeqxe iểdzvy m. Toàzwya n bộeovo Phạodxa m phủqdzg ngoàzwya i việuild c cảbzke nh thấityq y vinh quang, càzwya ng thêvyrv m cẩemiw n thậxqen n vôexsw cùlwel ng, rấityq t sợsujf mìztpx nh thiếptlj u cẩemiw n thậxqen n, khôexsw ng thírtit ch hợsujf p vớvixg i quy củqdzg .
Nhưqyfr ng quy củqdzg bảbzke n thâdhaa n nóqyfr cũnnkv ng làzwya mộeovo t chuyệuild n rấityq t khóqyfr rồwegs i. Thâdhaa n phậxqen n củqdzg a Lâdhaa m Uyểdzvy n Nhi làzwya quậxqen n chúesjl a, chỉwytd làzwya cóqyfr tádohe c dụohbs ng trong cung, đeqxe ặhapw t ởptlj thếptlj giớvixg i ngoàzwya i cung, thâdhaa n phậxqen n củqdzg a nàzwya ng cũnnkv ng chỉwytd làzwya con tưqyfr sinh củqdzg a Lâdhaa m tểdzvy tưqyfr ớvixg ng, đeqxe ầgqau u năyghy m nay mớvixg i đeqxe ưqyfr ợsujf c bệuild hạodxa nhậxqen n thứptda c. Cho nêvyrv n đeqxe ạodxa i hôexsw n lễueca nàzwya y, tớvixg i cùlwel ng cũnnkv ng chỉwytd làzwya nghi lễueca quậxqen n chúesjl a bìztpx nh thưqyfr ờsujf ng thôexsw i, quy cádohe ch đeqxe ádohe m cưqyfr ớvixg i củqdzg a nhi nữueqs cádohe c đeqxe ạodxa i thầgqau n bìztpx nh thưqyfr ờsujf ng, thủqdzg y chung cũnnkv ng khôexsw ng thểdzvy chấityq p nhậxqen n đeqxe ưqyfr ợsujf c.
Liễueca u thịesjl sau mộeovo t lầgqau n vàzwya o cung, rốwant t cuộeovo c cũnnkv ng chiếptlj m đeqxe ưqyfr ợsujf c chỉwytd đeqxe iểdzvy m chírtit nh xádohe c củqdzg a Thádohe i Hậxqen u, tuy rằvdut ng Thádohe i Hậxqen u cựbszo c kỳykoh khôexsw ng thírtit ch Lâdhaa m phủqdzg cóqyfr mặhapw t trong hôexsw n sựbszo củqdzg a ngoạodxa i tôexsw n nhi bảbzke o bốwant i củqdzg a mìztpx nh, nhưqyfr ng vẫwarv n nhưqyfr cũnnkv chịesjl u nhúesjl n nhưqyfr ờsujf ng, ngầgqau m đeqxe ồwegs ng ýxval cho Lâdhaa m phủqdzg thêvyrv m vàzwya o hôexsw n sựbszo nàzwya y. Đztpx ồwegs ng thờsujf i cũnnkv ng tuyêvyrv n cádohe o tiếptlj n hàzwya nh nghi lễueca đeqxe ạodxa i hôexsw n khôexsw ng theo phưqyfr ơexsw ng thứptda c quậxqen n chúesjl a xuấityq t giádohe .
Tuy rằvdut ng cao cấityq p trong Phạodxa m thịesjl biếptlj t chuyệuild n cóqyfr chúesjl t thấityq t vọbzke ng nho nhỏxqen , nhưqyfr ng nghĩffmv tớvixg i cùlwel ng Tểdzvy tưqyfr ớvixg ng làzwya m đeqxe ádohe m hỏxqen i, cũnnkv ng làzwya chuyệuild n rấityq t cóqyfr mặhapw t mũnnkv i rồwegs i, cho nêvyrv n chuẩemiw n bịesjl cũnnkv ng rấityq t cẩemiw n thậxqen n.
Chỉwytd làzwya mọbzke i ngưqyfr ờsujf i khôexsw ng hềdohe nghĩffmv tớvixg i, phong cảbzke nh đeqxe ạodxa i hôexsw n củqdzg a Phạodxa m Nhàzwya n cùlwel ng Lâdhaa m Uyểdzvy n Nhi, còqjri n hơexsw n cảbzke tràzwya ng cảbzke nh thàzwya nh hôexsw n giữueqs a côexsw ng chúesjl a cùlwel ng phòqjri mãrxwm , đeqxe ềdohe u càzwya ng đeqxe ádohe ng cho mọbzke i ngưqyfr ờsujf i phảbzke i nhớvixg trong nhiềdohe u năyghy m.
----------oOo----------
======
Chúesjl thírtit ch:
(1):
. Tứptda đeqxe ạodxa i danh tádohe c: Tâdhaa y Du Kýxval - Ngôexsw Thừueca a Âhuue n, Hồwegs ng Lâdhaa u Mộeovo ng - Tàzwya o Tuyếptlj t Cầgqau n, Thủqdzg y Hửquks - Thi Nạodxa i Am, Tam Quốwant c Diễueca n Nghĩffmv a - La Quádohe n Trung.
. Luậxqen n Ngữueqs làzwya sádohe ch sưqyfr u tậxqen p ghi chévdut p lạodxa i nhữueqs ng lờsujf i dạodxa y củqdzg a Khổneha ng Tửquks vàzwya nhữueqs ng lờsujf i nóqyfr i củqdzg a ngưqyfr ờsujf i đeqxe ưqyfr ơexsw ng thờsujf i. Sádohe ch Luậxqen n Ngữueqs gồwegs m 20 thiêvyrv n, mỗityq i thiêvyrv n đeqxe ềdohe u lấityq y chữueqs đeqxe ầgqau u màzwya đeqxe ặhapw t têvyrv n, vàzwya cádohe c thiêvyrv n khôexsw ng cóqyfr liêvyrv n hệuild vớvixg i nhau.
Đztpx ọbzke c sádohe ch nàzwya y, ngưqyfr ờsujf i ta hiểdzvy u đeqxe ưqyfr ợsujf c phẩemiw m chấityq t tưqyfr cádohe ch vàzwya tírtit nh tìztpx nh củqdzg a Khổneha ng Tửquks , nhấityq t làzwya vềdohe giádohe o dụohbs c, ôexsw ng tỏxqen ra làzwya ngưqyfr ờsujf i thấityq u hiểdzvy u tâdhaa m lýxval củqdzg a từueca ng họbzke c tròqjri , khévdut o đeqxe em lờsujf i giảbzke ng dạodxa y thírtit ch hợsujf p vớvixg i từueca ng trìztpx nh đeqxe ộeovo , từueca ng hoàzwya n cảbzke nh củqdzg a mỗityq i ngưqyfr ờsujf i. Nhưqyfr cóqyfr khi cùlwel ng mộeovo t câdhaa u hỏxqen i màzwya ôexsw ng trảbzke lờsujf i cho mỗityq i ngưqyfr ờsujf i mộeovo t cádohe ch.
. Tưqyfr trịesjl thôexsw ng giádohe m (chữueqs Hádohe n: 資治通鑒/资治通鉴; Wade-Giles: Tzuchih T'ungchien) làzwya mộeovo t cuốwant n biêvyrv n niêvyrv n sửquks quan trọbzke ng củqdzg a Trung Quốwant c, vớvixg i tổneha ng cộeovo ng 294 thiêvyrv n vàzwya khoảbzke ng 3 triệuild u chữueqs . Tádohe c giảbzke chírtit nh củqdzg a cuốwant n sửquks nàzwya y làzwya Tưqyfr Mãrxwm Quang – nhàzwya sửquks họbzke c thờsujf i Tốwant ng.
. Sửquks Kýxval Tưqyfr Mãrxwm Thiêvyrv n (chữueqs Hádohe n chírtit nh thểdzvy : 史記/史记, latin hóqyfr a: Shǐjìztpx ), còqjri n đeqxe ưqyfr ợsujf c gọbzke i bằvdut ng têvyrv n Sádohe ch củqdzg a ôexsw ng Thádohe i sửquks (太史公書, Thádohe i sửquks côexsw ng thưqyfr ) làzwya cuốwant n sửquks củqdzg a Tưqyfr Mãrxwm Thiêvyrv n đeqxe ưqyfr ợsujf c viếptlj t từueca năyghy m 109 TCN đeqxe ếptlj n 91 TCN, ghi lạodxa i lịesjl ch sửquks Trung Quốwant c từueca thờsujf i Hoàzwya ng Đztpx ếptlj thầgqau n thoạodxa i cho tớvixg i thờsujf i ôexsw ng sốwant ng. Vìztpx làzwya văyghy n bảbzke n lịesjl ch sửquks Trung Quốwant c cóqyfr hệuild thốwant ng đeqxe ầgqau u tiêvyrv n, nóqyfr ảbzke nh hưqyfr ởptlj ng cựbszo c lớvixg n tớvixg i việuild c chévdut p sửquks vàzwya văyghy n chưqyfr ơexsw ng Trung Quốwant c sau nàzwya y, cóqyfr thểdzvy so sádohe nh Tưqyfr Mãrxwm Thiêvyrv n vớvixg i Herodotus vàzwya Sửquks Kýxval vớvixg i cuốwant n Historiai củqdzg a ôexsw ng (theo quan đeqxe iểdzvy m ngưqyfr ờsujf i phưqyfr ơexsw ng Tâdhaa y).
-Đ
Phạ
-Vậ
-À
Từ
Thi tậ
Phạ
Tứ
Nghĩ
Hắ
-Đ
Phạ
-Đ
Phạ
-Đ
Phạ
-Danh mụ
Phạ
Có
Đ
…
Sau mấ
Phạ
Bá
Tiể
(Gá
Phạ
-Nà
Lâ
-Nhiề
Kỳ
“Ngô
Lâ
Như
Phạ
Tớ
Trong mấ
Giá
Thế
Chuyệ
Hắ
-Tư
Lờ
Lâ
-Xem ra, hô
Phạ
Hai ngư
-Thậ
Phạ
-Trư
Nhữ
Chỗ
…
Đ
Như
Liễ
Tuy rằ
Chỉ
----------oOo----------
======
Chú
(1):
. Tứ
. Luậ
Đ
. Tư
. Sử
Chúc các bạn đọc truyện vui vẻ.
