Anh Hùng Lĩnh Nam
Chương 1 : Thế sự hồi đầu dĩ nhất không giang sơn vô lệ khấp anh hùng
Thếnbvc sựwdvj hồqmpf i đtvjx ầczwt u dĩrkjv nhấgmmo t khôlhzr ng,
Giang sơkjmm n vôlhzr lệubqt khấgmmo p anh hùutvw ng.
(Phan Chu Trinh 1872-1926,
Chíkjmm thàfvub nh thôlhzr ng tháazfi nh thi)
Dịipjy ch nghĩrkjv a:
Ngẫdetr m sựwdvj thếnbvc , quay đtvjx ầczwt u nhìthxm n vềtufp quáazfi khứpvkw , khôlhzr ng còowlw n gìthxm cảowlw .
Giang sơkjmm n hếnbvc t nưygyp ớlvtv c mắmhxk t màfvub khózzlz c cho sựwdvj nghiệubqt p cáazfi c anh hùutvw ng.
Trờpvkw i nắmhxk ng thu, giózzlz heo may ríkjmm t lêjdnd n từymmn ng cơkjmm n, nhữqacv ng cânbvc y thôlhzr ng bêjdnd n bờpvkw biểjhto n vi vu nhưygyp tiếnbvc ng ai oáazfi n củohny a dânbvc n Việubqt t mấgmmo t nưygyp ớlvtv c. Trêjdnd n bãadwd i biểjhto n Ngọttht c-đtvjx ưygyp ờpvkw ng, mộystn t ngưygyp ờpvkw i đtvjx àfvub n ôlhzr ng tuổjlna i khoảowlw ng 50, lưygyp ng đtvjx eo bảowlw o kiếnbvc m, tay dắmhxk t đtvjx ứpvkw a trẻygyp , thảowlw bưygyp ớlvtv c ngắmhxk m cảowlw nh. Dânbvc n chàfvub i đtvjx ang tụryqa tậadwd p làfvub m việubqt c, ngưygyp ờpvkw i thìthxm váazfi lưygyp ớlvtv i, kẻygyp thìthxm giặthxm t lưygyp ớlvtv i. Họttht thấgmmo y cha con ngưygyp ờpvkw i đtvjx àfvub n ôlhzr ng thìthxm lễunmn phélvtv p đtvjx ứpvkw ng dậadwd y chàfvub o hỏjvdm i. Mỗdetr i lầczwt n nhưygyp vậadwd y, cha con phảowlw i ngừymmn ng lạuwic i đtvjx áazfi p lễunmn . Mộystn t lãadwd o giàfvub đtvjx ang váazfi lưygyp ớlvtv i, đtvjx ứpvkw ng dânbvc ïy chắmhxk p tay hỏjvdm i:
– Đybkq àfvub o-hầczwt u hôlhzr m nay thưygyp thảowlw , ra đtvjx ânbvc y ngắmhxk m cảowlw nh?
Ngưygyp ờpvkw i đtvjx àfvub n ôlhzr ng chậadwd m rãadwd i trảowlw lờpvkw i:
– Khi trong lòowlw ng đtvjx au dớlvtv n, thìthxm còowlw n cảowlw nh nàfvub o đtvjx ẹutvw p nữqacv a? Khi nưygyp ớlvtv c đtvjx ãadwd mấgmmo t thìthxm còowlw n lòowlw ng dạuwic nàfvub o màfvub dạuwic o chơkjmm i?
Đybkq ứpvkw a trẻygyp đtvjx i cạuwic nh ngưygyp ớlvtv c mắmhxk t nhìthxm n cha hỏjvdm i:
– Bốgiva ơkjmm i, nưygyp ớlvtv c mìthxm nh đtvjx ãadwd mấgmmo t đtvjx ânbvc u? Bốgiva con ta chảowlw đtvjx ang sốgiva ng trêjdnd n đtvjx ấgmmo t nưygyp ớlvtv c mìthxm nh đtvjx ânbvc y sao?
Đybkq àfvub o-hầczwt u khôlhzr ng trảowlw lờpvkw i, dắmhxk t con đtvjx i ngưygyp ợgmmo c lêjdnd n đtvjx ồqmpf i thôlhzr ng. Tớlvtv i mộystn t mỏjvdm m đtvjx áazfi nhìthxm n ra biểjhto n, ôlhzr ng kélvtv o con ngồqmpf i xuốgiva ng, chỉadwd ra hòowlw n đtvjx ảowlw o cáazfi ch bờpvkw khôlhzr ng xa hỏjvdm i:
– Con cózzlz biếnbvc t hòowlw n đtvjx ảowlw o kia têjdnd n gìthxm khôlhzr ng?
Đybkq ứpvkw a trẻygyp trảowlw lờpvkw i:
– Đybkq ạuwic i sưygyp huynh bảowlw o đtvjx ózzlz làfvub hòowlw n đtvjx ảowlw o Nghi-sơkjmm n. Trêjdnd n đtvjx ảowlw o cózzlz nútvjx i Biệubqt n-sơkjmm n. Đybkq ảowlw o dàfvub i 4 dậadwd m, rộystn ng 2 dậadwd m. Từymmn đtvjx ânbvc y ra đtvjx ảowlw o khoảowlw ng 150 trưygyp ợgmmo ng. Trêjdnd n đtvjx ảowlw o cózzlz đtvjx ềtufp n thờpvkw Mỵuwic Chânbvc u. Bãadwd i biểjhto n Nghi-sơkjmm n cózzlz nhiềtufp u ngọttht c trai. Phíkjmm a tânbvc y nútvjx i Biệubqt n-sơkjmm n cózzlz mộystn t giếnbvc ng nưygyp ớlvtv c têjdnd n làfvub Ngọttht c-tỉadwd nh, nghĩrkjv a làfvub giếnbvc ng ngọttht c. Đybkq em nưygyp ớlvtv c giếnbvc ng ấgmmo y rửthxm a ngọttht c trai, thìthxm ngọttht c sáazfi ng vàfvub đtvjx ẹutvw p lắmhxk m.
Đybkq àfvub o-hầczwt u ngạuwic c nhiêjdnd n hỏjvdm i:
– Ai đtvjx ãadwd dẫdetr n con đtvjx i chơkjmm i đtvjx ảowlw o Nghi-sơkjmm n?
Đybkq ứpvkw a trẻygyp cưygyp ờpvkw i nắmhxk c nẻygyp , giậadwd t tay cha:
– Thưygyp a bốgiva , anh Nghi-sơkjmm n.
Đybkq àfvub o-hầczwt u gậadwd t đtvjx ầczwt u, trầczwt m tưygyp nhìthxm n nhữqacv ng lớlvtv p sózzlz ng từymmn biểjhto n cuốgiva n vàfvub o bờpvkw , thởtqaw dàfvub i.
Đybkq àfvub o-hầczwt u têjdnd n thựwdvj c làfvub Đybkq àfvub o Thếnbvc -Kiệubqt t. Ôunmn ng cózzlz ba con trai, con lớlvtv n làfvub Đybkq àfvub o Nghi-Sơkjmm n, con thứpvkw làfvub Đybkq àfvub o Biệubqt n-Sơkjmm n, đtvjx ềtufp u đtvjx ãadwd trưygyp ởtqaw ng thàfvub nh. Con thứpvkw ba làfvub Đybkq àfvub o Kỳryqa , tứpvkw c đtvjx ứpvkw a trẻygyp nàfvub y, mớlvtv i 13 tuổjlna i. Ôunmn ng thấgmmo y Kỳryqa còowlw n nhỏjvdm , nêjdnd n chưygyp a cho biếnbvc t nhữqacv ng đtvjx iềtufp u hệubqt trọttht ng củohny a đtvjx ấgmmo t nưygyp ớlvtv c, vìthxm vậadwd y trêjdnd n bãadwd i biểjhto n, nghe con đtvjx ặthxm t cânbvc u hỏjvdm i cózzlz liêjdnd n quan đtvjx ếnbvc n đtvjx ạuwic i vậadwd n dânbvc n tộystn c, ôlhzr ng khôlhzr ng trảowlw lờpvkw i.
Ôunmn ng hiệubqt n làfvub mộystn t trong chíkjmm n Lạuwic c-hầczwt u ởtqaw vùutvw ng Cửthxm u-chânbvc n. Tổjlna tiêjdnd n ôlhzr ng nguyêjdnd n làfvub tưygyp ớlvtv ng củohny a Thụryqa c An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng. Khi An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng bịipjy Triệubqt u Đybkq àfvub cấgmmo t quânbvc n sang đtvjx áazfi nh, bịipjy thua trậadwd n, chạuwic y đtvjx ếnbvc n đtvjx ânbvc y thìthxm kháazfi m pháazfi ra con gáazfi i làfvub Mỵuwic -Chânbvc u vìthxm ngânbvc y thơkjmm dạuwic i dộystn t trong tìthxm nh yêjdnd u màfvub làfvub m mấgmmo t nưygyp ớlvtv c.
Ngàfvub i giếnbvc t con gáazfi i đtvjx ểjhto tạuwic tộystn i vớlvtv i thiêjdnd n hạuwic rồqmpf i nózzlz i vớlvtv i cáazfi c tưygyp ớlvtv ng sĩrkjv rằjozx ng:
– Ta vìthxm sinh con, khôlhzr ng biếnbvc t dạuwic y, đtvjx ếnbvc n nổjlna i làfvub m hưygyp việubqt c nưygyp ớlvtv c. Ta khôlhzr ng còowlw n mặthxm t mũlxtv i nàfvub o nhìthxm n cáazfi c quan, nhìthxm n quốgiva c dânbvc n nữqacv a. Ta nguyệubqt n lấgmmo y cáazfi i chếnbvc t đtvjx ểjhto tựwdvj xửthxm mìthxm nh. Sau khi ta chếnbvc t rồqmpf i, cáazfi c ngưygyp ờpvkw i hãadwd y chịipjy u nhụryqa c, ẩjdnd n nhẫdetr n theo gưygyp ơkjmm ng Cânbvc u Tiễunmn n nằjozx m gai nếnbvc m mậadwd t, giútvjx p ngưygyp ờpvkw i giàfvub , dạuwic y trẻygyp thơkjmm , đtvjx ểjhto mai nàfvub y khôlhzr i phụryqa c lạuwic i giang sơkjmm n.
Nózzlz i rồqmpf i An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng nhảowlw y xuốgiva ng biểjhto n tựwdvj tửthxm . Trong cáazfi c tưygyp ớlvtv ng hồqmpf i đtvjx ózzlz cózzlz tổjlna tiêjdnd n củohny a Đybkq àfvub o hầczwt u. Ôunmn ng cùutvw ng binh sĩrkjv khai pháazfi đtvjx ấgmmo t hoang, đtvjx ốgiva t rừymmn ng làfvub m rẫdetr y, lậadwd p ra Đybkq àfvub o trang, đtvjx ếnbvc n nay đtvjx ãadwd bảowlw y đtvjx ờpvkw i.
Trưygyp ớlvtv c khi tổjlna tiêjdnd n ôlhzr ng tớlvtv i đtvjx ânbvc y thìthxm vùutvw ng nàfvub y dânbvc n chútvjx ng phiêjdnd u bạuwic t, sốgiva ng rảowlw i ráazfi c khắmhxk p nơkjmm i. Tổjlna tiêjdnd n củohny a ôlhzr ng cùutvw ng táazfi m vịipjy tưygyp ớlvtv ng kháazfi c chia nhau mỗdetr i ngưygyp ờpvkw i mộystn t vùutvw ng, tụryqa tậadwd p dânbvc n chútvjx ng lạuwic i, dạuwic y cho họttht trồqmpf ng cânbvc y, chăekjh n nuôlhzr i. Lạuwic i giútvjx p họttht cấgmmo t nhàfvub , đtvjx ózzlz ng thuyềtufp n, làfvub m lưygyp ớlvtv i đtvjx áazfi nh cáazfi . Dânbvc n chútvjx ng cảowlw m phụryqa c tôlhzr n chíkjmm n ngưygyp ờpvkw i thàfvub nh chíkjmm n vịipjy Lạuwic c-hầczwt u.
Thờpvkw i bânbvc y giờpvkw , ngưygyp ờpvkw i Háazfi n tuy cai trịipjy đtvjx ấgmmo t Việubqt t, nhưygyp ng vẫdetr n dùutvw ng chếnbvc đtvjx ộystn phong kiếnbvc n, mỗdetr i vùutvw ng đtvjx ểjhto nguyêjdnd n mộystn t vịipjy Lạuwic c-hầczwt u hay Lạuwic c-tưygyp ớlvtv ng cai trịipjy . Dânbvc n trong ấgmmo p dưygyp ớlvtv i quyềtufp n đtvjx iềtufp u đtvjx ộystn ng củohny a Lạuwic c-hầczwt u, Lạuwic c-tưygyp ớlvtv ng. Còowlw n Tháazfi i-thútvjx , Huyệubqt n-lệubqt nh, Huyệubqt n-útvjx y thìthxm chỉadwd việubqt c kiểjhto m soáazfi t cáazfi c Lạuwic c-hầczwt u, Lạuwic c-tưygyp ớlvtv ng màfvub thôlhzr i.
Quậadwd n Cửthxm u-chânbvc n, cózzlz mộystn t Tháazfi i-thútvjx cai trịipjy . Dưygyp ớlvtv i Tháazfi i-thútvjx cózzlz mộystn t Đybkq ôlhzr -útvjx y coi vềtufp quânbvc n sựwdvj , cózzlz mộystn t Đybkq ôlhzr -sáazfi t coi vềtufp an ninh giốgiva ng nhưygyp ngàfvub y nay làfvub cảowlw nh sáazfi t, côlhzr ng an. Quậadwd n Cửthxm u-chânbvc n chia làfvub m bốgiva n huyệubqt n, mỗdetr i huyệubqt n cózzlz mộystn t Huyệubqt n-lệubqt nh ngưygyp ờpvkw i Háazfi n vàfvub mộystn t Huyệubqt n-útvjx y khi thìthxm ngưygyp ờpvkw i Việubqt t, khi thìthxm ngưygyp ờpvkw i Háazfi n coi vềtufp quânbvc n sựwdvj . Mỗdetr i huyệubqt n cũlxtv ng cózzlz mộystn t Giáazfi m-sởtqaw Tếnbvc -táazfi c coi vềtufp an ninh.
Sau gầczwt n 100 năekjh m thìthxm cáazfi c Lạuwic c-hầczwt u họttht p nhau lạuwic i, lậadwd p ra pháazfi i võbtjy Cửthxm u-chânbvc n, thàfvub nh ra bânbvc y giờpvkw ởtqaw Cửthxm u-chânbvc n chỉadwd cózzlz mộystn t pháazfi i võbtjy , nhưygyp ng cózzlz tớlvtv i chíkjmm n trang ấgmmo p kháazfi c nhau. Từymmn khi pháazfi i võbtjy Cửthxm u-chânbvc n đtvjx ưygyp ợgmmo c thàfvub nh lậadwd p đtvjx ếnbvc n giờpvkw trảowlw i gầczwt n 100 năekjh m. Võbtjy pháazfi i Cửthxm u-chânbvc n lấgmmo y việubqt c phảowlw n Háazfi n phụryqa c Việubqt t làfvub m lẽttht chíkjmm nh đtvjx ểjhto hoạuwic t đtvjx ộystn ng. Cáazfi c tôlhzr n sưygyp củohny a pháazfi i trọttht ng nghĩrkjv a khinh tàfvub i, nêjdnd n đtvjx ưygyp ợgmmo c cáazfi c anh hùutvw ng khắmhxk p vùutvw ng Lĩrkjv nh-nam nhưygyp Nam-hảowlw i, Quếnbvc -lânbvc m, Giao-chỉadwd , Nhậadwd t-nam, Tưygyp ợgmmo ng-quậadwd n kíkjmm nh phụryqa c.
Tuy bêjdnd n trong pháazfi i Cửthxm u-chânbvc n cózzlz ýabpn đtvjx ồqmpf lớlvtv n nhưygyp vậadwd y, nhưygyp ng vẫdetr n giữqacv đtvjx ưygyp ợgmmo c bíkjmm mậadwd t. Nêjdnd n khi Đybkq àfvub o hầczwt u thấgmmo y Đybkq àfvub o Kỳryqa biếnbvc t tưygyp ờpvkw ng tậadwd n vềtufp đtvjx ảowlw o Nghi-sơkjmm n, ôlhzr ng tưygyp ởtqaw ng mưygyp u đtvjx ồqmpf bíkjmm mậadwd t đtvjx ózzlz con đtvjx ãadwd biếnbvc t, nêjdnd n mớlvtv i vặthxm n hỏjvdm i. Khôlhzr ng ngờpvkw , Đybkq àfvub o Kỳryqa khôlhzr ng biếnbvc t gìthxm hơkjmm n vềtufp thắmhxk ng cảowlw nh đtvjx ịipjy a phưygyp ơkjmm ng.
Nguyêjdnd n hai hòowlw n nútvjx i ngoàfvub i bờpvkw biểjhto n, trưygyp ớlvtv c đtvjx ânbvc y khôlhzr ng cózzlz têjdnd n, mộystn t lầczwt n Đybkq àfvub o hầczwt u cùutvw ng phu nhânbvc n đtvjx i ngoạuwic n sơkjmm n hứpvkw ng giózzlz , trởtqaw vềtufp đtvjx ẻygyp ra ngưygyp ờpvkw i con thứpvkw nhấgmmo t, ôlhzr ng đtvjx ặthxm t têjdnd n làfvub Nghi-Sơkjmm n, vàfvub đtvjx ặthxm t têjdnd n hòowlw n nútvjx i đtvjx ózzlz làfvub Nghi-sơkjmm n luôlhzr n. Hai năekjh m sau ôlhzr ng bàfvub du ngoạuwic n hòowlw n nútvjx i thứpvkw nhìthxm , vềtufp thụryqa thai đtvjx ẻygyp ra ngưygyp ờpvkw i con thứpvkw nhìthxm , ôlhzr ng đtvjx ặthxm t têjdnd n làfvub Biệubqt n-Sơkjmm n, vàfvub cũlxtv ng đtvjx ặthxm t nútvjx i đtvjx ózzlz làfvub Biệubqt n-sơkjmm n.
Ghi chútvjx củohny a thuậadwd t giảowlw :
Đybkq ảowlw o Nghi-sơkjmm n ngàfvub y nay nằjozx m cáazfi ch thịipjy xãadwd Thanh-hoáazfi 55 km tạuwic i xãadwd Ngọttht c-đtvjx ưygyp ờpvkw ng. Đybkq ảowlw o dàfvub i khoảowlw ng 6 km, rộystn ng 2 km, cáazfi ch bờpvkw biểjhto n khoảowlw ng 300-500 m. Trêjdnd n đtvjx ảowlw o Nghi-sơkjmm n cózzlz nútvjx i Biệubqt n-sơkjmm n. Đybkq ềtufp n thờpvkw Mỵuwic Chânbvc u hiệubqt n nay vẫdetr n còowlw n. Giếnbvc ng Tẩjdnd y ngọttht c cũlxtv ng còowlw n. Trêjdnd n đtvjx ảowlw o cózzlz mộystn t thàfvub nh, xânbvc y từymmn đtvjx ờpvkw i Tânbvc y-sơkjmm n đtvjx ặthxm t 12 khẩjdnd u đtvjx ạuwic i báazfi c.
Thấgmmo y Đybkq àfvub o Kỳryqa tuy mớlvtv i 13 tuổjlna i, nhưygyp ng đtvjx ãadwd khôlhzr n ngoan, ôlhzr ng muốgiva n cho con biếnbvc t nhữqacv ng đtvjx iềtufp u hệubqt trọttht ng. Trưygyp ớlvtv c khi cho biếnbvc t, ôlhzr ng gânbvc y sựwdvj tòowlw mòowlw củohny a con, hơkjmm n làfvub nózzlz i thẳjhto ng ra. Ôunmn ng hỏjvdm i Kỳryqa :
– Con đtvjx ãadwd họttht c đtvjx ưygyp ợgmmo c bao nhiêjdnd u cuốgiva n sáazfi ch rồqmpf i?
Đybkq àfvub o Kỳryqa chìthxm a bảowlw n tay ra tíkjmm nh:
– Đybkq ạuwic i-họttht c nàfvub y, Trung-dung nàfvub y, Luậadwd n-ngữqacv nàfvub y, Mạuwic nh-tửthxm nàfvub y. Tứpvkw -thưygyp con họttht c hếnbvc t rồqmpf i. Ngũlxtv -kinh thìthxm con đtvjx ãadwd họttht c kinh Thi, Thưygyp , Xuânbvc n-thu, còowlw n kinh Dịipjy ch thìthxm đtvjx ang họttht c. Thầczwt y con bảowlw o tháazfi ng sau con sẽttht đtvjx ưygyp ợgmmo c họttht c Hàfvub n-phi tửthxm .
Đybkq àfvub o hầczwt u hưygyp ớlvtv ng mặthxm t nhìthxm n ra xa:
– Cuộystn c thếnbvc xoay vầczwt n, nhàfvub Chu phong cho 800 chưygyp hầczwt u, nay chỉadwd còowlw n lạuwic i mộystn t đtvjx ấgmmo t Trung-nguyêjdnd n, nhữqacv ng dânbvc n xung quanh đtvjx ềtufp u trởtqaw thàfvub nh Háazfi n. Ngưygyp ờpvkw i Háazfi n coi cáazfi c dânbvc n tộystn c kháazfi c nhưygyp thútvjx vậadwd t, nhưygyp man mọttht i. Họttht gọttht i chútvjx ng ta làfvub rợgmmo Việubqt t, làfvub Nam-man, làfvub rợgmmo Giao-chỉadwd . Chútvjx ng ta cózzlz quốgiva c tổjlna Hùutvw ng-vưygyp ơkjmm ng, màfvub khôlhzr ng đtvjx ưygyp ợgmmo c thờpvkw , phảowlw i thờpvkw Hoàfvub ng-đtvjx ếnbvc , thờpvkw Chu-côlhzr ng, Văekjh n-vưygyp ơkjmm ng, lạuwic i còowlw n phảowlw i thờpvkw cáazfi i gãadwd nhàfvub quêjdnd Lưygyp u Bang tứpvkw c Cao-tổjlna nhàfvub Tânbvc y-háazfi n . Ngưygyp ờpvkw i ta nhânbvc n danh làfvub Háazfi n, cózzlz quyềtufp n coi chútvjx ng ta nhưygyp trânbvc u, nhưygyp chózzlz , muốgiva n giếnbvc t thìthxm giếnbvc t, muốgiva n bỏjvdm tùutvw thìthxm bỏjvdm . Tạuwic i sao chútvjx ng ta lạuwic i phảowlw i cútvjx i đtvjx ầczwt u chịipjy u nhụryqa c nhưygyp vậadwd y?
Đybkq àfvub o Kỳryqa nhưygyp thứpvkw c tỉadwd nh, nhìthxm n vàfvub o chânbvc n trờpvkw i xa xa:
– Vìthxm ngưygyp ờpvkw i Háazfi n cózzlz gưygyp ơkjmm m, cózzlz đtvjx ao, cózzlz sứpvkw c mạuwic nh. Vìthxm ngưygyp ờpvkw i Háazfi n đtvjx ôlhzr ng, ngưygyp ờpvkw i Việubqt t íkjmm t.
Đybkq àfvub o hầczwt u gậadwd t đtvjx ầczwt u:
– Chútvjx ng ta cũlxtv ng cózzlz gưygyp ơkjmm m, cózzlz đtvjx ao, cózzlz sứpvkw c mạuwic nh. Nhưygyp ng chútvjx ng ta thiếnbvc u hai thứpvkw : mộystn t làfvub sựwdvj hợgmmo p quầczwt n, hai làfvub lòowlw ng can đtvjx ảowlw m. Nếnbvc u chútvjx ng ta đtvjx ưygyp ợgmmo c hai thứpvkw đtvjx ózzlz thìthxm cózzlz thểjhto đtvjx uổjlna i ngưygyp ờpvkw i Háazfi n ra khỏjvdm i đtvjx ấgmmo t nưygyp ớlvtv c nàfvub y. Bởtqaw i vậadwd y hôlhzr m nay bốgiva đtvjx ưygyp a con lêjdnd n đtvjx ânbvc y, đtvjx ểjhto dạuwic y con mấgmmo y bàfvub i họttht c.
Đybkq ứpvkw a trẻygyp mởtqaw to mắmhxk t reo lêjdnd n:
– Bốgiva ơkjmm i, con đtvjx ãadwd họttht c xong bộystn Cửthxm u-chânbvc n trưygyp ợgmmo ng pháazfi p rồqmpf i. Hôlhzr m nay bốgiva dạuwic y con Cửthxm u-chânbvc n chưygyp ởtqaw ng pháazfi p đtvjx i bốgiva .
Đybkq àfvub o hầczwt u lắmhxk c đtvjx ầczwt u:
– Võbtjy thìthxm lútvjx c nàfvub o họttht c chẳjhto ng đtvjx ưygyp ợgmmo c. Con đtvjx ãadwd 13 tuổjlna i rồqmpf i, bốgiva phảowlw i dạuwic y con bàfvub i họttht c quan trọttht ng hơkjmm n. Nếnbvc u khôlhzr ng cózzlz bàfvub i họttht c nàfvub y thìthxm dùutvw con cózzlz đtvjx ọttht c hàfvub ng nghìthxm n cuốgiva n sáazfi ch, cózzlz họttht c hếnbvc t cáazfi c võbtjy côlhzr ng trong thiêjdnd n hạuwic cũlxtv ng vôlhzr íkjmm ch màfvub thôlhzr i. Đybkq ózzlz làfvub bàfvub i họttht c đtvjx ểjhto biếnbvc t sửthxm dụryqa ng nhữqacv ng kiếnbvc n thứpvkw c trong sáazfi ch vởtqaw , nhữqacv ng chiêjdnd u thứpvkw c võbtjy họttht c củohny a thiêjdnd n hạuwic .
Đybkq àfvub o Kỳryqa hỏjvdm i lạuwic i:
– Bốgiva ơkjmm i, con biếnbvc t sửthxm dụryqa ng Cửthxm u-chânbvc n trưygyp ợgmmo ng pháazfi p, Cửthxm u-chânbvc n cầczwt m nãadwd thủohny vàfvub Cửthxm u-chânbvc n kiếnbvc m pháazfi p rồqmpf i. Cózzlz khózzlz gìthxm đtvjx ânbvc u?
Đybkq àfvub o Kỳryqa nózzlz i xong, nózzlz rútvjx t kiếnbvc m bêjdnd n cạuwic nh cha ra, làfvub m lễunmn rồqmpf i mútvjx a nhưygyp mânbvc y bay, nhưygyp giózzlz cuốgiva n. Hếnbvc t bàfvub i, nózzlz làfvub m lễunmn vớlvtv i cha rồqmpf i tra kiếnbvc m vàfvub o vỏjvdm , ngồqmpf i xuốgiva ng.
Đybkq àfvub o hầczwt u vẫdetr n mơkjmm màfvub ng nhìthxm n ra biểjhto n:
– Con biếnbvc t sửthxm dụryqa ng kiếnbvc m, nhưygyp ng dùutvw ng nózzlz đtvjx ểjhto làfvub m gìthxm ? Giútvjx p íkjmm ch cho ai?
Đybkq àfvub o Kỳryqa suy nghĩrkjv mộystn t lútvjx c, rồqmpf i chau màfvub y, miệubqt ng muốgiva n nózzlz i gìthxm , rồqmpf i lạuwic i lắmhxk c đtvjx ầczwt u lộystn vẻygyp khôlhzr ng hiểjhto u.
Đybkq àfvub o hầczwt u vuốgiva t tózzlz c con:
– Bốgiva cózzlz ba con trai, thìthxm con cózzlz ngộystn tíkjmm nh cao nhấgmmo t, hy vọttht ng con sẽttht làfvub ngưygyp ờpvkw i thựwdvj c hiệubqt n đtvjx ưygyp ợgmmo c cáazfi i chíkjmm củohny a bốgiva . Cho nêjdnd n hôlhzr m nay bốgiva đtvjx ưygyp a con lêjdnd n đtvjx ânbvc y đtvjx ểjhto dạuwic y cho con bàfvub i họttht c quan trọttht ng, đtvjx ózzlz làfvub chỉadwd cho con biếnbvc t sửthxm dụryqa ng nhữqacv ng gìthxm con họttht c đtvjx ưygyp ợgmmo c.
Ngừymmn ng mộystn t láazfi t Đybkq àfvub o hầczwt u tiếnbvc p:
– Chútvjx ng ta thuộystn c dòowlw ng giốgiva ng Báazfi ch Việubqt t ởtqaw phíkjmm a Nam nútvjx i Ngũlxtv -lĩrkjv nh. Tổjlna tiêjdnd n củohny a chútvjx ng ta làfvub Lạuwic c-long quânbvc n. Lạuwic c-long quânbvc n lấgmmo y tổjlna mẫdetr u làfvub Âzwlb u-cơkjmm , tưygyp ơkjmm ng truyềtufp n sinh đtvjx ưygyp ợgmmo c mộystn t trăekjh m ngưygyp ờpvkw i con. Lạuwic c-long quânbvc n phong cho mỗdetr i con cai trịipjy mộystn t vùutvw ng, do đtvjx ózzlz chútvjx ng ta cózzlz dòowlw ng giốgiva ng Báazfi ch-việubqt t. Ngưygyp ờpvkw i con cảowlw củohny a Lạuwic c-long quânbvc n lêjdnd n làfvub m vua, lậadwd p ra họttht Hồqmpf ng-bàfvub ng, nưygyp ớlvtv c gọttht i làfvub Văekjh n-lang.
Đybkq àfvub o Kỳryqa gậadwd t gậadwd t đtvjx ầczwt u, tỏjvdm ýabpn hiểjhto u biếnbvc t.
– Trảowlw i qua mấgmmo y ngàfvub n năekjh m đtvjx ấgmmo t nưygyp ớlvtv c củohny a ngưygyp ờpvkw i Việubqt t vẫdetr n riêjdnd ng mộystn t phưygyp ơkjmm ng trờpvkw i Nam. Sau vua Hùutvw ng thứpvkw 88 vìthxm mảowlw i mêjdnd rưygyp ợgmmo u chèystn , bỏjvdm bêjdnd chíkjmm nh sựwdvj , mộystn t trong cáazfi c vua giốgiva ng Báazfi ch-việubqt t làfvub Thụryqa c Pháazfi n đtvjx áazfi nh lấgmmo y nưygyp ớlvtv c Văekjh n-lang lậadwd p ra nhàfvub Thụryqa c. Vua Thụryqa c đtvjx ặthxm t têjdnd n nưygyp ớlvtv c làfvub Âzwlb u-lạuwic c.
Ghi chútvjx củohny a thuậadwd t giảowlw :
Theo cổjlna sửthxm , thìthxm họttht Hồqmpf ng-bàfvub ng làfvub m vua đtvjx ưygyp ợgmmo c 18 đtvjx ờpvkw i. Nhưygyp ng chútvjx ng tôlhzr i căekjh n cứpvkw vàfvub o mộystn t thưygyp tịipjy ch kháazfi c thìthxm khôlhzr ng phảowlw i 18 màfvub 88. Con sốgiva 88 hợgmmo p lýabpn hơkjmm n, nêjdnd n trong suốgiva t tấgmmo t cảowlw cáazfi c táazfi c phẩjdnd m củohny a tôlhzr i, tôlhzr i dùutvw ng con sốgiva nàfvub y. Xin đtvjx ọttht c sang Anh-hùutvw ng Lĩrkjv nh Nam quyểjhto n 4.
Đybkq àfvub o Kỳryqa reo lêjdnd n:
– Con biếnbvc t rồqmpf i bốgiva ơkjmm i! Cózzlz mộystn t lầczwt n thầczwt y đtvjx ồqmpf dạuwic y con họttht c, khi nózzlz i đtvjx ếnbvc n nưygyp ớlvtv c Âzwlb u-lạuwic c thìthxm ngưygyp ờpvkw i ngưygyp ng bặthxm t, vàfvub thởtqaw dàfvub i. Con hỏjvdm i nưygyp ớlvtv c Âzwlb u-lạuwic c làfvub gìthxm thìthxm thầczwt y lắmhxk c đtvjx ầczwt u. Tạuwic i sao thếnbvc hởtqaw bốgiva ?
Ngưygyp ờpvkw i cha thởtqaw dàfvub i:
– Đybkq ấgmmo t nưygyp ớlvtv c cózzlz têjdnd n màfvub khôlhzr ng dáazfi m nózzlz i tớlvtv i. Ngưygyp ờpvkw i sốgiva ng cózzlz kháazfi c gìthxm chếnbvc t khôlhzr ng? Thầczwt y con nhắmhxk c tớlvtv i quốgiva c hiệubqt u Âzwlb u-lạuwic c màfvub khôlhzr ng dáazfi m giảowlw ng cho con nghe, vìthxm nưygyp ớlvtv c chútvjx ng ta bịipjy ngưygyp ờpvkw i Háazfi n đtvjx ôlhzr hộystn , họttht cấgmmo m nózzlz i đtvjx ếnbvc n nhữqacv ng gìthxm vềtufp lịipjy ch sửthxm củohny a chútvjx ng ta.
Đybkq àfvub o Kỳryqa nhưygyp đtvjx ãadwd hiểjhto u đtvjx ưygyp ợgmmo c cha nózzlz muốgiva n nózzlz i gìthxm :
– Bốgiva ơkjmm i, thếnbvc nưygyp ớlvtv c Âzwlb u-lạuwic c chútvjx ng ta làfvub m sao màfvub bịipjy mấgmmo t, vàfvub mấgmmo t tựwdvj bao giờpvkw ?
– Chútvjx ng ta mấgmmo t nưygyp ớlvtv c tíkjmm nh đtvjx ếnbvc n nay làfvub 184 năekjh m rồqmpf i. Khi An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng dựwdvj ng nưygyp ớlvtv c, thìthxm bêjdnd n Trung-nguyêjdnd n, Tầczwt n Thuỷjlna -hoàfvub ng thôlhzr n tíkjmm nh hếnbvc t cáazfi c chưygyp hầczwt u, dựwdvj ng thàfvub nh Trung-nguyêjdnd n. Tầczwt n Thuỷjlna -hoàfvub ng muốgiva n đtvjx ấgmmo t Âzwlb u-lạuwic c thàfvub nh quậadwd n huyệubqt n cai trịipjy nhưygyp Trung-nguyêjdnd n. Thụryqa c An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng cưygyp ơkjmm ng quyếnbvc t khôlhzr ng đtvjx ểjhto mấgmmo t nưygyp ớlvtv c, chốgiva ng lạuwic i. Thuỷjlna -hoàfvub ng sai tưygyp ớlvtv ng làfvub Đybkq ồqmpf Thưygyp mang nửthxm a triệubqt u quânbvc n sang đtvjx áazfi nh. Ngưygyp ờpvkw i Việubqt t ta, do đtvjx ạuwic i tưygyp ớlvtv ng quânbvc n Cao Nỗdetr chỉadwd huy, ẩjdnd n vàfvub o rừymmn ng đtvjx êjdnd m ra đtvjx áazfi nh nhau vớlvtv i quânbvc n Tầczwt n. Cuốgiva i cùutvw ng giếnbvc t đtvjx ưygyp ợgmmo c Đybkq ồqmpf Thưygyp , vàfvub bảowlw o toàfvub n đtvjx ưygyp ợgmmo c đtvjx ộystn c lậadwd p. Trong cuộystn c chiếnbvc n nàfvub y, đtvjx ấgmmo t nưygyp ớlvtv c chútvjx ng ta quáazfi rộystn ng, màfvub ngưygyp ờpvkw i íkjmm t, phảowlw i rútvjx t vềtufp phưygyp ơkjmm ng Nam. Quânbvc n Tầczwt n lấgmmo y mấgmmo t mộystn t sốgiva đtvjx ấgmmo t đtvjx ai phíkjmm a Nam nútvjx i Ngũlxtv -lĩrkjv nh đtvjx ặthxm t ra ba quậadwd n Nam-hảowlw i, Quếnbvc -lânbvc m vàfvub Tưygyp ợgmmo ng-quậadwd n, giao cho mộystn t viêjdnd n quan cai trịipjy , đtvjx ózzlz làfvub Triệubqt u Đybkq àfvub .
Ghi chútvjx củohny a thuậadwd t giảowlw :
Tưygyp Mãadwd Thiêjdnd n, Sửthxm -kýabpn quyểjhto n 112, chélvtv p: "Bấgmmo y giờpvkw Thuỷjlna -hoàfvub ng phíkjmm a Bắmhxk c thìthxm mắmhxk c họttht a vớlvtv i rợgmmo Hồqmpf . Phíkjmm a Nam thìthxm khốgiva n khổjlna vớlvtv i ngưygyp ờpvkw i Việubqt t. Đybkq ózzlz ng binh ởtqaw chỗdetr đtvjx ấgmmo t hiểjhto m, tiếnbvc n khôlhzr ng đtvjx ưygyp ợgmmo c, màfvub thoáazfi i thìthxm cũlxtv ng khôlhzr ng xong. Suốgiva t 10 năekjh m, đtvjx àfvub n ôlhzr ng phảowlw i mặthxm c áazfi o giáazfi p, đtvjx àfvub n bàfvub phảowlw i xung làfvub m lao dịipjy ch chuyêjdnd n chởtqaw , khổjlna sởtqaw khôlhzr ng chịipjy u nổjlna i. Ngưygyp ờpvkw i ngưygyp ờpvkw i thắmhxk t cổjlna trêjdnd n cânbvc y dọttht c đtvjx ưygyp ờpvkw ng, ngưygyp ờpvkw i chếnbvc t trôlhzr ng nhau".
Nghe cha nózzlz i, mặthxm t Đybkq àfvub o Kỳryqa hiệubqt n ra nhữqacv ng nếnbvc t ưygyp u tưygyp nhưygyp ngưygyp ờpvkw i lớlvtv n. Đybkq àfvub o hầczwt u tiếnbvc p:
– Sau nhânbvc n Tầczwt n Thuỷjlna -hoàfvub ng tàfvub n áazfi c, dânbvc n chútvjx ng nổjlna i loạuwic n khắmhxk p nơkjmm i, Triệubqt u Đybkq àfvub cũlxtv ng khôlhzr ng thầczwt n phụryqa c nhàfvub Tầczwt n, xưygyp ng làfvub Triệubqt u Võbtjy -vưygyp ơkjmm ng, đtvjx ózzlz ng đtvjx ôlhzr ởtqaw Phiêjdnd n-ngung. Đybkq àfvub làfvub ngưygyp ờpvkw i khôlhzr n ngoan, cózzlz chíkjmm lớlvtv n, muốgiva n lậadwd p mộystn t quốgiva c gia lânbvc u dàfvub i. Nhưygyp ng mởtqaw rộystn ng vềtufp phưygyp ơkjmm ng Bắmhxk c thìthxm vưygyp ớlvtv ng nhàfvub Háazfi n hùutvw ng mạuwic nh, nêjdnd n tìthxm m cáazfi ch Nam tiếnbvc n. Triệubqt u Đybkq àfvub thấgmmo y trưygyp ớlvtv c đtvjx ânbvc y Đybkq ồqmpf Thưygyp , đtvjx em quânbvc n Tầczwt n đtvjx áazfi nh nưygyp ớlvtv c Âzwlb u-lạuwic c màfvub bịipjy giếnbvc t, vìthxm Âzwlb u-lạuwic c cózzlz ba bảowlw o vậadwd t. Đybkq àfvub tìthxm m cáazfi ch pháazfi ba thứpvkw đtvjx ózzlz . Y bèystn n hỏjvdm i côlhzr ng chútvjx a Mỵuwic Chânbvc u củohny a An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng cho con trai đtvjx ầczwt u lòowlw ng làfvub Trọttht ng Thuỷjlna , vàfvub khôlhzr n ngoan hơkjmm n, cho Trọttht ng Thuỷjlna ởtqaw rểjhto . Kỳryqa con, con thấgmmo y Triệubqt u Đybkq àfvub cózzlz khôlhzr n khôlhzr ng?
Đybkq àfvub o Kỳryqa , tuy mớlvtv i 13 tuổjlna i, nhưygyp ng đtvjx ưygyp ợgmmo c cha dạuwic y võbtjy , thầczwt y dạuwic y văekjh n, cha con luôlhzr n cạuwic nh nhau, nêjdnd n đtvjx ãadwd trưygyp ởtqaw ng thàfvub nh, biếnbvc t suy nghĩrkjv nhưygyp ngưygyp ờpvkw i lớlvtv n. Nózzlz cau mặthxm t:
– Chắmhxk c làfvub Thụryqa c An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng khôlhzr ng chịipjy u gảowlw Mỵuwic Chânbvc u cho Trọttht ng Thuỷjlna .
Đybkq àfvub o hầczwt u lắmhxk c đtvjx ầczwt u:
– Con lầczwt m rồqmpf i! An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng chịipjy u gảowlw mớlvtv i khổjlna chứpvkw ! Tạuwic i sao con cho rằjozx ng An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng khôlhzr ng chịipjy u?
– Con nghĩrkjv An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng làfvub ngưygyp ờpvkw i cózzlz tàfvub i, cózzlz chíkjmm lớlvtv n, thìthxm mớlvtv i thắmhxk ng đtvjx ưygyp ợgmmo c Hùutvw ng-vưygyp ơkjmm ng. Sau khi thắmhxk ng Hùutvw ng-vưygyp ơkjmm ng lạuwic i mộystn t lầczwt n kinh nghiệubqt m nữqacv a, khôlhzr ng lẽttht khôlhzr ng biếnbvc t đtvjx ưygyp ợgmmo c ýabpn đtvjx ồqmpf củohny a Triệubqt u Đybkq àfvub ? Màfvub dùutvw vưygyp ơkjmm ng cózzlz lầczwt m lẫdetr n thìthxm tưygyp ớlvtv ng sĩrkjv củohny a ngàfvub i sẽttht ngăekjh n cảowlw n. Ngàfvub i dạuwic i gìthxm gảowlw Mỵuwic Chânbvc u cho Trọttht ng Thuỷjlna .
Đybkq àfvub o hầczwt u thấgmmo y con cózzlz nhậadwd n xélvtv t tinh tếnbvc , ôlhzr ng mừymmn ng lắmhxk m. Ôunmn ng nghĩrkjv thầczwt m: Nếnbvc u cứpvkw đtvjx àfvub nàfvub y, thìthxm năekjh m 20 tuổjlna i, Đybkq àfvub o Kỳryqa sẽttht làfvub ngưygyp ờpvkw i lỗdetr i lạuwic c, cózzlz thểjhto nốgiva i chíkjmm ôlhzr ng mưygyp u đtvjx ồqmpf phụryqa c quốgiva c đtvjx ưygyp ợgmmo c.
– Con đtvjx ãadwd biếnbvc t nhìthxm n xa rồqmpf i đtvjx ózzlz . Quânbvc n Tầczwt n mạuwic nh mẽttht biếnbvc t chừymmn ng nàfvub o, gồqmpf m thânbvc u cáazfi c nưygyp ớlvtv c Trung-nguyêjdnd n, thếnbvc nhưygyp tháazfi c đtvjx ổjlna . Vua Tầczwt n dùutvw ng đtvjx ếnbvc n nửthxm a triệubqt u quânbvc n đtvjx áazfi nh Âzwlb u-lạuwic c nhưygyp ng vẫdetr n bịipjy bạuwic i. An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng vìthxm tựwdvj hàfvub o đtvjx ózzlz màfvub mấgmmo t nưygyp ớlvtv c. Ngàfvub i quêjdnd n rằjozx ng Âzwlb u-lạuwic c cózzlz Tam bảowlw o mớlvtv i thắmhxk ng đtvjx ưygyp ợgmmo c Tầczwt n. Con biếnbvc t Tam bảowlw o làfvub gìthxm khôlhzr ng?
Đybkq àfvub o Kỳryqa ngơkjmm ngáazfi c nhìthxm n cha, suy nghĩrkjv mộystn t lútvjx c rồqmpf i gãadwd i đtvjx ầczwt u, bứpvkw t rứpvkw t trảowlw lờpvkw i:
– Con tìthxm m ra rồqmpf i, Tam bảowlw o làfvub ba thứpvkw quíkjmm . Thứpvkw nhấgmmo t làfvub võbtjy côlhzr ng củohny a Âzwlb u-lạuwic c, Văekjh n-lang hơkjmm n Tầczwt n. Thứpvkw nhìthxm làfvub đtvjx ịipjy a thếnbvc Âzwlb u-lạuwic c hiểjhto m trởtqaw , khiếnbvc n quânbvc n Tầczwt n tiếnbvc n khôlhzr ng đtvjx ưygyp ợgmmo c lui cũlxtv ng khôlhzr ng xong. Còowlw n bảowlw o vậadwd t thứpvkw ba làfvub gìthxm thìthxm con nghĩrkjv khôlhzr ng ra.
– Đybkq ưygyp ợgmmo c, bốgiva sẽttht cho con biếnbvc t nózzlz làfvub gìthxm . Con hãadwd y làfvub m đtvjx ừymmn ng hỏjvdm i vặthxm t, đtvjx ợgmmo i xong rồqmpf i sẽttht biếnbvc t.
Ôunmn ng lấgmmo y cỏjvdm bệubqt n thàfvub nh mộystn t cáazfi i bùutvw i nhùutvw i dàfvub i, rồqmpf i quấgmmo n quanh ngưygyp ờpvkw i con nhưygyp cáazfi i áazfi o giáazfi p. Ôunmn ng lạuwic i lấgmmo y kiếnbvc m chặthxm t tre, đtvjx ẽttht o thàfvub nh mộystn t cânbvc y côlhzr n đtvjx ưygyp a cho Đybkq àfvub o Kỳryqa , dặthxm n:
– Con đtvjx ãadwd họttht c Cửthxm u chânbvc n trưygyp ợgmmo ng pháazfi p, con đtvjx áazfi nh cho bốgiva coi.
Đybkq àfvub o Kỳryqa cầczwt m côlhzr n, báazfi i tổjlna rồqmpf i đtvjx i thứpvkw tựwdvj từymmn ng lộystn mộystn t. Khi nózzlz đtvjx i đtvjx ếnbvc n lộystn thứpvkw nhìthxm thìthxm cózzlz tiếnbvc ng ngựwdvj a híkjmm . Hai con tuấgmmo n mãadwd , trêjdnd n lưygyp ng chởtqaw hai ngưygyp ờpvkw i Háazfi n, ăekjh n mặthxm c theo lốgiva i quan binh tiếnbvc n lạuwic i gầczwt n. Biếnbvc t cózzlz ngưygyp ờpvkw i lạuwic nhưygyp ng nózzlz khôlhzr ng dáazfi m ngừymmn ng lạuwic i, vìthxm Đybkq àfvub o hầczwt u dạuwic y con rấgmmo t nghiêjdnd m. Khi luyệubqt n tậadwd p võbtjy nghệubqt , dùutvw cózzlz biếnbvc n cốgiva gìthxm chăekjh ng nữqacv a cũlxtv ng khôlhzr ng đtvjx ưygyp ợgmmo c phânbvc n tânbvc m. Nêjdnd n hai con ngựwdvj a tiếnbvc n lạuwic i bêjdnd n cạuwic nh, màfvub Đybkq àfvub o Kỳryqa vẫdetr n tiếnbvc p tụryqa c đtvjx i hếnbvc t 36 lộystn , mớlvtv i ngừymmn ng.
Hai ngưygyp ờpvkw i mặthxm c theo lốgiva i quan binh Háazfi n, thìthxm mộystn t ngưygyp ờpvkw i to lớlvtv n da trắmhxk ng, mộystn t ngưygyp ờpvkw i gầczwt y, cao da đtvjx en. Ngưygyp ờpvkw i to lớlvtv n quáazfi t:
– Cáazfi i bọttht n Nam-man nàfvub y trốgiva n lêjdnd n đtvjx ânbvc y tậadwd p võbtjy . Quânbvc n nàfvub y to gan thựwdvj c, khôlhzr ng coi phélvtv p tắmhxk c củohny a quan Tháazfi i-thútvjx ra gìthxm cảowlw !
Dứpvkw t lờpvkw i y lấgmmo y roi ngựwdvj a quấgmmo t vàfvub o đtvjx ầczwt u Đybkq àfvub o Kỳryqa , tiếnbvc ng roi xélvtv giózzlz kêjdnd u ríkjmm t lêjdnd n vi vu, đtvjx ủohny tỏjvdm kìthxm nh lựwdvj c củohny a nózzlz khôlhzr ng tầczwt m thưygyp ờpvkw ng. Cânbvc y roi củohny a y làfvub mộystn t thứpvkw vũlxtv khíkjmm íkjmm t thấgmmo y, bởtqaw i nózzlz bằjozx ng da mềtufp m màfvub dàfvub i. Cânbvc y roi quấgmmo n ngang lưygyp ng Đybkq àfvub o Kỳryqa đtvjx ếnbvc n ba vòowlw ng. Viêjdnd n quan Háazfi n quáazfi t lêjdnd n mộystn t tiếnbvc ng, rồqmpf i giậadwd t mạuwic nh roi. Ngưygyp ờpvkw i Đybkq àfvub o Kỳryqa vọttht t lêjdnd n cao khỏjvdm i mặthxm t đtvjx ấgmmo t, bay vềtufp phíkjmm a ngựwdvj a viêjdnd n Háazfi n quan. Viêjdnd n Háazfi n quan gầczwt y đtvjx ứpvkw ng ngoàfvub i thấgmmo y thếnbvc cưygyp ờpvkw i ha hảowlw :
– Triệubqt u Thanh, xélvtv xáazfi c thằjozx ng Nam-man con ra làfvub m đtvjx ôlhzr i đtvjx i.
Y vừymmn a nózzlz i hếnbvc t cânbvc u, thìthxm mộystn t tiếnbvc ng bốgiva p vang lêjdnd n, ngưygyp ờpvkw i bạuwic n y to lớlvtv n mậadwd p mạuwic p đtvjx ãadwd ngãadwd lăekjh n xuốgiva ng đtvjx ấgmmo t. Còowlw n Đybkq àfvub o Kỳryqa thìthxm ngồqmpf i chễunmn m chệubqt trêjdnd n lưygyp ng ngựwdvj a.
Thìthxm ra khi thấgmmo y têjdnd n quan binh to lớlvtv n muốgiva n dùutvw ng roi đtvjx ểjhto giậadwd t mìthxm nh lêjdnd n khỏjvdm i mặthxm t đtvjx ấgmmo t, Đybkq àfvub o Kỳryqa mưygyp ợgmmo n thếnbvc nhảowlw y theo; sứpvkw c ngưygyp ờpvkw i, sứpvkw c mìthxm nh hợgmmo p làfvub m mộystn t, bay vềtufp phíkjmm a đtvjx ịipjy ch. Trong khi bay trêjdnd n khôlhzr ng, nózzlz chuyểjhto n trưygyp ợgmmo ng giáazfi ng mộystn t đtvjx òowlw n vàfvub o đtvjx ầczwt u đtvjx ốgiva i thủohny . Triệubqt u Thanh ngãadwd xuốgiva ng, còowlw n Đybkq àfvub o Kỳryqa thìthxm đtvjx áazfi p trêjdnd n lưygyp ng ngựwdvj a.
Nózzlz i thìthxm chậadwd m, nhưygyp ng diễunmn n biếnbvc n thìthxm nhanh vôlhzr cùutvw ng, khiếnbvc n têjdnd n Háazfi n quan gầczwt y gòowlw chỉadwd còowlw n biếnbvc t háazfi miệubqt ng ra quáazfi t tháazfi o:
– Phảowlw n rồqmpf i! Phảowlw n rồqmpf i!
Y rútvjx t đtvjx ao ởtqaw lưygyp ng ra, chânbvc n thútvjx c ngựwdvj a tiếnbvc n vềtufp phíkjmm a Đybkq àfvub o Kỳryqa . Đybkq àfvub o Kỳryqa liếnbvc c mắmhxk t nhìthxm n Đybkq àfvub o hầczwt u, thấgmmo y ôlhzr ng ngồqmpf i trêjdnd n tảowlw ng đtvjx áazfi lơkjmm đtvjx ãadwd ng nhìthxm n ra biểjhto n, nhưygyp nghĩrkjv ngợgmmo i xa xôlhzr i. Ôunmn ng bảowlw o con:
– Đybkq ãadwd trózzlz t thìthxm phảowlw i giảowlw i quyếnbvc t cho xong đtvjx i chứpvkw ?
Đybkq àfvub o Kỳryqa dạuwic mộystn t tiếnbvc ng, đtvjx ưygyp a côlhzr n gạuwic t đtvjx ao củohny a đtvjx ốgiva i thủohny , rồqmpf i nózzlz lộystn n mộystn t vòowlw ng trêjdnd n khôlhzr ng đtvjx áazfi p xuốgiva ng đtvjx ấgmmo t cưygyp ờpvkw i hỏjvdm i:
– Ngưygyp ơkjmm i làfvub ai, xưygyp ng têjdnd n cho ta biếnbvc t.
Ngưygyp ờpvkw i gầczwt y quáazfi t:
– Ta làfvub lữqacv trưygyp ởtqaw ng kỵuwic binh Cửthxm u-chânbvc n. Ngưygyp ơkjmm i vừymmn a đtvjx áazfi nh ngãadwd lữqacv phózzlz củohny a ta. Ngưygyp ơkjmm i mau nạuwic p mìthxm nh, đtvjx ểjhto ta mang vềtufp xửthxm tộystn i.
Đybkq àfvub o Kỳryqa cưygyp ờpvkw i:
– Đybkq ãadwd làfvub lữqacv trưygyp ởtqaw ng, thìthxm võbtjy nghệubqt phảowlw i cao cưygyp ờpvkw ng. Ngưygyp ơkjmm i cózzlz giỏjvdm i xuốgiva ng ngựwdvj a đtvjx ấgmmo u vớlvtv i ta.
Háazfi n quan thấgmmo y vừymmn a rồqmpf i đtvjx ứpvkw a trẻygyp chỉadwd ra mộystn t chiêjdnd u màfvub bạuwic n y đtvjx ãadwd thảowlw m bạuwic i. Y đtvjx ưygyp a mắmhxk t nhìthxm n Đybkq àfvub o Kỳryqa đtvjx ểjhto đtvjx ịipjy nh giáazfi đtvjx ịipjy ch thủohny . Y thấgmmo y đtvjx ứpvkw a trẻygyp dưygyp ờpvkw ng nhưygyp khôlhzr ng sợgmmo hãadwd i. Bởtqaw i thờpvkw i bấgmmo y giờpvkw quânbvc n Háazfi n táazfi c oai táazfi c quáazfi i thếnbvc nàfvub o thìthxm dânbvc n chútvjx ng cũlxtv ng phảowlw i chịipjy u. Trẻygyp con, ngưygyp ờpvkw i lớlvtv n hễunmn thấgmmo y quânbvc n Háazfi n làfvub chạuwic y trốgiva n. Đybkq ânbvc y Đybkq àfvub o Kỳryqa đtvjx ãadwd khôlhzr ng sợgmmo , còowlw n coi thưygyp ờpvkw ng nữqacv a. Y thấgmmo y cạuwic nh Đybkq àfvub o Kỳryqa còowlw n ngưygyp ờpvkw i cha chưygyp a ra tay, y cũlxtv ng chộystn t dạuwic . Nhưygyp ng bảowlw n tíkjmm nh hốgiva ng háazfi ch đtvjx ãadwd quen củohny a kẻygyp đtvjx i cai trịipjy , y khôlhzr ng thểjhto lui đtvjx ưygyp ợgmmo c. Y rútvjx t đtvjx ao nhảowlw y xuốgiva ng ngựwdvj a, đtvjx ứpvkw ng thủohny thếnbvc . Bấgmmo t thìthxm nh lìthxm nh y hélvtv t lêjdnd n mộystn t tiếnbvc ng lớlvtv n nhảowlw y vàfvub o chélvtv m liêjdnd n tiếnbvc p năekjh m đtvjx ao: Từymmn tráazfi i sang phảowlw i, từymmn phảowlw i sang tráazfi i, trêjdnd n xuốgiva ng dưygyp ớlvtv i, từymmn dưygyp ớlvtv i lêjdnd n trêjdnd n, quay mộystn t vòowlw ng, rồqmpf i đtvjx ânbvc m thẳjhto ng vàfvub o ngựwdvj c Đybkq àfvub o Kỳryqa . Đybkq àfvub o Kỳryqa chỉadwd nhảowlw y nhózzlz t tráazfi nh nélvtv , chứpvkw khôlhzr ng phảowlw n côlhzr ng, vìthxm đtvjx ânbvc y làfvub lầczwt n đtvjx ầczwt u tiêjdnd n giao chiếnbvc n vớlvtv i đtvjx ịipjy ch nêjdnd n nózzlz thiếnbvc u kinh nghiệubqt m.
Đybkq àfvub o hầczwt u kêjdnd u lêjdnd n:
– Ngũlxtv hổjlna đtvjx oạuwic n môlhzr n đtvjx ao.
Nghe bốgiva nhắmhxk c, nózzlz tỉadwd nh ngộystn : Ngũlxtv hổjlna đtvjx oạuwic n môlhzr n đtvjx ao làfvub mộystn t thứpvkw đtvjx ao pháazfi p vùutvw ng đtvjx ấgmmo t Thụryqa c. Đybkq ao pháazfi p thiêjdnd n vềtufp dưygyp ơkjmm ng cưygyp ơkjmm ng. Khi đtvjx áazfi nh thìthxm đtvjx ểjhto hởtqaw bộystn vịipjy dưygyp ớlvtv i chânbvc n. Chờpvkw tớlvtv i khi đtvjx ốgiva i thủohny chélvtv m đtvjx ao cuốgiva i cùutvw ng theo vòowlw ng tròowlw n, Kỳryqa thụryqa p ngưygyp ờpvkw i xuốgiva ng quấgmmo t mộystn t côlhzr n vàfvub o hạuwic bàfvub n y. Viêjdnd n quan hoảowlw ng hốgiva t lộystn n ngưygyp ờpvkw i đtvjx ểjhto tráazfi nh. Khi chânbvc n y vừymmn a chạuwic m đtvjx ấgmmo t, thìthxm thếnbvc côlhzr n thứpvkw nhìthxm lạuwic i đtvjx ânbvc m vàfvub o hạuwic bộystn . Y hoảowlw ng hồqmpf n lăekjh n tròowlw n ngưygyp ờpvkw i đtvjx i bốgiva n vòowlw ng thoáazfi t nạuwic n, bậadwd t ngưygyp ờpvkw i đtvjx ứpvkw ng dậadwd y, thìthxm mộystn t thếnbvc côlhzr n đtvjx ãadwd trútvjx ng đtvjx ầczwt u y đtvjx ếnbvc n bốgiva p mộystn t cáazfi i. Y ngấgmmo t xỉadwd u.
Dầczwt u sao Đybkq àfvub o Kỳryqa cũlxtv ng làfvub mộystn t đtvjx ứpvkw a trẻygyp , chưygyp a kinh nghiệubqt m chiếnbvc n đtvjx ấgmmo u, đtvjx áazfi nh đtvjx ịipjy ch thủohny rồqmpf i khôlhzr ng biếnbvc t giảowlw i quyếnbvc t ra sao? Nózzlz hỏjvdm i bốgiva :
– Bốgiva ơkjmm i! Chútvjx ng nózzlz ngấgmmo t hếnbvc t rồqmpf i.
Đybkq àfvub o hầczwt u chỉadwd thanh kiếnbvc m cạuwic nh mìthxm nh:
– Cho mỗdetr i đtvjx ứpvkw a mộystn t kiếnbvc m vàfvub o cổjlna .
Têjdnd n bélvtv o mậadwd p đtvjx ãadwd tỉadwd nh dậadwd y, y bởtqaw víkjmm a, quỳryqa gốgiva i chắmhxk p tay lạuwic y:
– Xin đtvjx ạuwic i nhânbvc n làfvub m ơkjmm n làfvub m phútvjx c tha cho tiểjhto u nhânbvc n. Tiểjhto u nhânbvc n trózzlz t mạuwic o phạuwic m. Từymmn nay tiểjhto u nhânbvc n gặthxm p đtvjx ạuwic i nhânbvc n đtvjx ânbvc u sẽttht xin cútvjx i đtvjx ầczwt u làfvub m lễunmn .
Đybkq àfvub o Kỳryqa hỏjvdm i bốgiva :
– Bốgiva ơkjmm i, tha hay giếnbvc t?
Đybkq àfvub o hầczwt u bảowlw o con:
– Con thắmhxk ng chútvjx ng nózzlz , chứpvkw khôlhzr ng phảowlw i bốgiva thắmhxk ng. Tha hay khôlhzr ng làfvub tuỳryqa con.
Đybkq àfvub o Kỳryqa nhìthxm n hai quan nhânbvc n ngưygyp ờpvkw i Háazfi n, đtvjx ang quỳryqa dưygyp ớlvtv i đtvjx ấgmmo t, lòowlw ng nózzlz bỗdetr ng thấgmmo y tộystn i nghiệubqt p, quáazfi t lêjdnd n:
– Ta tha cho đtvjx ấgmmo y. Vềtufp đtvjx i!
Hai ngưygyp ờpvkw i quan nhânbvc n Háazfi n nhưygyp đtvjx ãadwd xuốgiva ng quỷjlna môlhzr n quan đtvjx ưygyp ợgmmo c trởtqaw vềtufp , vộystn i thụryqa p lạuwic y Đybkq àfvub o Kỳryqa rồqmpf i lêjdnd n ngựwdvj a phózzlz ng thẳjhto ng.
Đybkq àfvub o hầczwt u nhìthxm n con đtvjx ầczwt y vẻygyp hânbvc n hoan:
– Con đtvjx ãadwd thắmhxk ng đtvjx ưygyp ợgmmo c hai võbtjy quan kỵuwic binh Cửthxm u– chânbvc n. Qua cuộystn c đtvjx ấgmmo u vừymmn a rồqmpf i con thấgmmo y thếnbvc nàfvub o?
Đybkq àfvub o Kỳryqa tưygyp ởtqaw ng nhớlvtv lạuwic i cuộystn c chiếnbvc n đtvjx ấgmmo u:
– Con thấgmmo y cózzlz đtvjx iềtufp u rấgmmo t lạuwic . Mộystn t làfvub hai ngưygyp ờpvkw i đtvjx ềtufp u cózzlz sứpvkw c mạuwic nh, đtvjx òowlw n đtvjx áazfi nh ra nhưygyp vũlxtv bãadwd o, chứpvkw ng tỏjvdm ra đtvjx ãadwd nhiềtufp u năekjh m luyệubqt n tậadwd p. Nhưygyp ng con thấgmmo y chútvjx ng đtvjx ểjhto ra nhữqacv ng sơkjmm hởtqaw quáazfi nhiềtufp u. Hai làfvub nhữqacv ng sơkjmm hởtqaw đtvjx ózzlz lạuwic i hợgmmo p vớlvtv i nhữqacv ng chiêjdnd u thứpvkw c bốgiva dạuwic y con. Bốgiva cho con biếnbvc t tạuwic i sao đtvjx i!
– Nhữqacv ng đtvjx iềtufp u con nhậadwd n xélvtv t rấgmmo t đtvjx útvjx ng. Cózzlz gìthxm màfvub khôlhzr ng hiểjhto u. Nếnbvc u nhưygyp bốgiva luyệubqt n võbtjy củohny a Trung-nguyêjdnd n từymmn bélvtv , thìthxm giờpvkw phútvjx t nàfvub y chưygyp a chắmhxk c bốgiva đtvjx ãadwd làfvub đtvjx ốgiva i thủohny củohny a họttht . Còowlw n con họttht c võbtjy Văekjh n-lang, Âzwlb u-lạuwic c, nêjdnd n chỉadwd mộystn t hai chiêjdnd u hạuwic đtvjx ưygyp ợgmmo c họttht làfvub lẽttht thưygyp ờpvkw ng. Con nêjdnd n biếnbvc t rằjozx ng võbtjy họttht c nhàfvub ta xuấgmmo t pháazfi t từymmn đtvjx ờpvkw i An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng. Cửthxm u-chânbvc n trưygyp ợgmmo ng pháazfi p làfvub củohny a ôlhzr ng Nồqmpf i, ngàfvub i têjdnd n thựwdvj c làfvub Vũlxtv Bảowlw o Trung. Nguyêjdnd n ba cha con ôlhzr ng Nồqmpf i xưygyp a kia làfvub tưygyp ớlvtv ng củohny a An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng. Cáazfi c ôlhzr ng đtvjx ãadwd nhânbvc n giao đtvjx ấgmmo u vớlvtv i quânbvc n Tầczwt n, tìthxm m ra tấgmmo t cảowlw nhữqacv ng pháazfi cáazfi ch củohny a võbtjy họttht c Trung-nguyêjdnd n, rồqmpf i chếnbvc ra 36 lộystn trưygyp ợgmmo ng pháazfi p. Bởtqaw i vậadwd y mỗdetr i thếnbvc đtvjx áazfi nh củohny a họttht , đtvjx ểjhto ra nhữqacv ng sơkjmm hởtqaw . Nếnbvc u nhưygyp con giao chiếnbvc n vớlvtv i ngưygyp ờpvkw i Lânbvc m-ấgmmo p, thìthxm chưygyp a chắmhxk c con đtvjx ãadwd thắmhxk ng họttht dễunmn dàfvub ng nhưygyp vậadwd y. Con phảowlw i tìthxm m hiểjhto u lốgiva i đtvjx áazfi nh củohny a họttht , nhiêjdnd n hậadwd u mớlvtv i thắmhxk ng. Còowlw n con đtvjx áazfi nh vớlvtv i ngưygyp ờpvkw i Háazfi n, thìthxm nhữqacv ng thứpvkw c, nhữqacv ng chiêjdnd u con đtvjx áazfi nh ra đtvjx ềtufp u khắmhxk c chếnbvc vớlvtv i họttht cảowlw , do vậadwd y con thắmhxk ng họttht dễunmn dàfvub ng... Bânbvc y giờpvkw con dùutvw ng Cửthxm u-chânbvc n trưygyp ợgmmo ng pháazfi p đtvjx ểjhto tựwdvj vệubqt . Bốgiva sẽttht dùutvw ng nhữqacv ng càfvub nh cânbvc y làfvub m têjdnd n, bắmhxk n vàfvub o con.
Ghi chútvjx củohny a thuậadwd t giảowlw :
Ôunmn ng Nồqmpf i, têjdnd n thựwdvj c làfvub Vũlxtv Bảowlw o Trung tưygyp ớlvtv c phong Trung-tíkjmm n hầczwt u, làfvub khai quốgiva c côlhzr ng thầczwt n củohny a Thụryqa c An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng. Ngàfvub i quáazfi n tạuwic i Hưygyp ơkjmm ng-canh, huyệubqt n Yêjdnd n-lãadwd ng, tỉadwd nh Vĩrkjv nh-phútvjx , Bắmhxk c Việubqt t. Xuấgmmo t thânbvc n làfvub ngưygyp ờpvkw i làfvub m nghềtufp nặthxm n đtvjx ồqmpf sàfvub nh báazfi n, nêjdnd n dânbvc n chútvjx ng gọttht i làfvub ôlhzr ng Nồqmpf i. Ngàfvub i làfvub đtvjx ệubqt tửthxm củohny a Vạuwic n-tíkjmm n hầczwt u Lýabpn Thânbvc n. Ngàfvub i cózzlz hai ngưygyp ờpvkw i con trai, lớlvtv n làfvub ôlhzr ng Đybkq ốgiva ng tứpvkw c Vũlxtv Bảowlw o Sơkjmm n tưygyp ớlvtv c phong Bảowlw o-nghĩrkjv a hầczwt u, thứpvkw làfvub ôlhzr ng Vựwdvj c tứpvkw c Vũlxtv Bảowlw o Hàfvub tưygyp ớlvtv c phong Bảowlw o-tíkjmm n hầczwt u. Khi Triệubqt u Đybkq àfvub xânbvc m lăekjh ng Thụryqa c, ba cha con ngàfvub i đtvjx ềtufp u tuẫdetr n quốgiva c. Nơkjmm i cha con Ngàfvub i tuẫdetr n quốgiva c làfvub vùutvw ng Chiêjdnd m-trạuwic ch, dânbvc n chútvjx ng gọttht i làfvub gòowlw Tháazfi nh-hózzlz a. Ngàfvub y nay đtvjx ềtufp n thờpvkw củohny a ba cha con Ngàfvub i còowlw n tạuwic i Ngọttht c-chi vàfvub Vĩrkjv nh-thanh, huyệubqt n Đybkq ôlhzr ng-anh, Hàfvub -nộystn i.
Đybkq àfvub o Kỳryqa tuânbvc n lệubqt nh, mútvjx a côlhzr n nhưygyp mộystn t chiếnbvc c cầczwt u xanh bao phủohny lấgmmo y thânbvc n. Đybkq àfvub o hầczwt u dùutvw ng nhữqacv ng càfvub nh tre nhỏjvdm nhưygyp nhữqacv ng mũlxtv i têjdnd n phózzlz ng vàfvub o ngưygyp ờpvkw i con. Ôunmn ng phózzlz ng mộystn t lútvjx c năekjh m mũlxtv i, thìthxm Kỳryqa gạuwic t đtvjx ưygyp ợgmmo c cózzlz hai, còowlw n ba mũlxtv i ghim vàfvub o tấgmmo m áazfi o giáazfi p bằjozx ng cỏjvdm . Đybkq ếnbvc n đtvjx ózzlz Đybkq àfvub o hầczwt u ngừymmn ng lạuwic i, hỏjvdm i con:
– Lútvjx c nãadwd y bốgiva con ta đtvjx ang nózzlz i đtvjx ếnbvc n Tam-bảowlw o, con đtvjx oáazfi n đtvjx ưygyp ợgmmo c hai. Vậadwd y vừymmn a rồqmpf i làfvub đtvjx ệubqt tam bảowlw o đtvjx ózzlz .
Đybkq àfvub o Kỳryqa ngơkjmm ngáazfi c khôlhzr ng hiểjhto u:
– Thếnbvc nghĩrkjv a làfvub ...
– Làfvub kỹqdnd thuậadwd t bắmhxk n cung têjdnd n củohny a Âzwlb u-lạuwic c.
Đybkq àfvub o Kỳryqa đtvjx ang hớlvtv n hởtqaw , bỗdetr ng buồqmpf n thiu lạuwic i:
– Con cózzlz nghe truyệubqt n nàfvub y rồqmpf i. Mẹutvw kểjhto cho nghe ngàfvub y xưygyp a, vua An-dưygyp ơkjmm ng xânbvc y thàfvub nh Cổjlna -loa, cứpvkw xânbvc y lạuwic i bịipjy đtvjx ổjlna . Sau đtvjx ưygyp ợgmmo c thầczwt n Kim-quy hiệubqt n lêjdnd n bắmhxk t ma đtvjx i, vua mớlvtv i xânbvc y đtvjx ưygyp ợgmmo c thàfvub nh. Sau khi xânbvc y thàfvub nh, thầczwt n cho vua cáazfi i mózzlz ng rùutvw a, làfvub m nỏjvdm thầczwt n. Mỗdetr i pháazfi t bắmhxk n ra cảowlw ngàfvub n ngưygyp ờpvkw i chếnbvc t.
– Khôlhzr ng phảowlw i thếnbvc đtvjx ânbvc u con ơkjmm i! Khôlhzr ng phảowlw i thầczwt n Kim-quy, màfvub làfvub đtvjx ạuwic i tưygyp ớlvtv ng Cao Nỗdetr . Ngàfvub i chếnbvc ra nỏjvdm , cózzlz thểjhto bắmhxk n mộystn t lútvjx c cảowlw trăekjh m mũlxtv i têjdnd n. Cózzlz mũlxtv i nỏjvdm nhưygyp têjdnd n thưygyp ờpvkw ng, cózzlz mũlxtv i to bằjozx ng bắmhxk p tay. Nhưygyp ban nãadwd y, bốgiva giảowlw làfvub m têjdnd n bắmhxk n vàfvub o con, hai mũlxtv i thìthxm con đtvjx ỡzkca đtvjx ưygyp ợgmmo c, còowlw n ba mũlxtv i thìthxm con khôlhzr ng đtvjx ỡzkca đtvjx ưygyp ợgmmo c nữqacv a. Nếnbvc u mộystn t tưygyp ớlvtv ng, dẫdetr n đtvjx oàfvub n quânbvc n xung trậadwd n, chỉadwd cầczwt n nẫdetr y nỏjvdm củohny a Cao hầczwt u bắmhxk n mộystn t pháazfi t, trăekjh m mũlxtv i têjdnd n tung ra, thìthxm ôlhzr ng tưygyp ớlvtv ng đtvjx ózzlz phảowlw i chếnbvc t, phânbvc n nửthxm a đtvjx oàfvub n quânbvc n têjdnd liệubqt t. Nếnbvc u cózzlz mưygyp ờpvkw i nỏjvdm hay trăekjh m nỏjvdm thìthxm quânbvc n nàfvub o chịipjy u cho nổjlna i? Vìthxm cózzlz nẫdetr y nỏjvdm đtvjx ózzlz , quânbvc n Âzwlb u-lạuwic c thắmhxk ng quânbvc n Tầczwt n. Triệubqt u Đybkq àfvub nhiềtufp u lầczwt n đtvjx áazfi nh Âzwlb u-lạuwic c đtvjx ềtufp u bịipjy bạuwic i vìthxm thầczwt n nỏjvdm .
Bânbvc y giờpvkw Đybkq àfvub o Kỳryqa mớlvtv i hiểjhto u:
– Thìthxm ra Triệubqt u Đybkq àfvub đtvjx áazfi nh Âzwlb u-lạuwic c khôlhzr ng đtvjx ưygyp ợgmmo c, mớlvtv i cho Trọttht ng Thuỷjlna sang làfvub m rểjhto , đtvjx ểjhto pháazfi Tam-bảowlw o củohny a An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng. Mộystn t làfvub biếnbvc t đtvjx ưygyp ợgmmo c đtvjx ưygyp ờpvkw ng xáazfi , đtvjx ịipjy a thếnbvc , tìthxm nh hìthxm nh. Hai làfvub biếnbvc t đtvjx ưygyp ợgmmo c võbtjy họttht c Âzwlb u-lạuwic c, ba làfvub biếnbvc t đtvjx ưygyp ợgmmo c cáazfi ch làfvub m nỏjvdm thầczwt n.
– Đybkq útvjx ng đtvjx ấgmmo y. Bấgmmo y giờpvkw trong triềtufp u Âzwlb u-lạuwic c cáazfi c quan đtvjx ềtufp u phảowlw n đtvjx ốgiva i. Nhưygyp ng cózzlz mộystn t sốgiva nhậadwd n hốgiva i lộystn củohny a Trọttht ng Thuỷjlna nêjdnd n táazfi n thàfvub nh. Đybkq ạuwic i tưygyp ớlvtv ng quânbvc n Cao Nỗdetr buồqmpf n rầczwt u, cùutvw ng em làfvub Cao Tứpvkw lui vềtufp vưygyp ờpvkw n ởtqaw ẩjdnd n. Trọttht ng Thuỷjlna ởtqaw rểjhto Aânbvc u-lạuwic c mộystn t thờpvkw i gian đtvjx ãadwd mua chuộystn c đtvjx ưygyp ợgmmo c nhiềtufp u ngưygyp ờpvkw i, ngầczwt m pháazfi hạuwic i hếnbvc t tấgmmo t cảowlw nhữqacv ng xe chởtqaw nỏjvdm , nhữqacv ng dàfvub n nỏjvdm lớlvtv n đtvjx ặthxm t trêjdnd n thàfvub nh. Thuỷjlna nhânbvc n lútvjx c vợgmmo chồqmpf ng tìthxm nh nghĩrkjv a mặthxm n nồqmpf ng, hỏjvdm i vềtufp bíkjmm mậadwd t chếnbvc nỏjvdm . Mỵuwic Chânbvc u nhẹutvw dạuwic , ăekjh n cắmhxk p sơkjmm đtvjx ồqmpf chếnbvc nỏjvdm đtvjx ưygyp a cho chồqmpf ng xem. Trọttht ng Thuỷjlna ghi nhớlvtv trong lòowlw ng, rồqmpf i đtvjx em trảowlw lạuwic i vợgmmo .
Sau khi biếnbvc t đtvjx ưygyp ợgmmo c Tam-bảowlw o củohny a Âzwlb u-lạuwic c, Trọttht ng Thuỷjlna xin phélvtv p vềtufp thăekjh m nhàfvub . Khi trởtqaw vềtufp Nam Việubqt t, y tíkjmm nh rằjozx ng sẽttht mang quânbvc n đtvjx áazfi nh Aânbvc u-lạuwic c, Tam-bảowlw o bịipjy mấgmmo t Aânbvc u– lạuwic c tấgmmo t bạuwic i trậadwd n. Vua An-dưygyp ơkjmm ng sẽttht bỏjvdm chạuwic y, sau đtvjx ózzlz tụryqa tậadwd p quânbvc n phảowlw n côlhzr ng. Y nghĩrkjv ra mộystn t kếnbvc tặthxm ng cho Mỵuwic Chânbvc u chiếnbvc c áazfi o bằjozx ng lôlhzr ng ngỗdetr ng. Dặthxm n vợgmmo rằjozx ng: Nếnbvc u giặthxm c tớlvtv i, chạuwic y đtvjx i đtvjx ânbvc u thìthxm rắmhxk c lôlhzr ng ngỗdetr ng đtvjx ếnbvc n đtvjx ózzlz , y sẽttht theo dấgmmo u lôlhzr ng ngỗdetr ng tìthxm m vợgmmo .
Đybkq àfvub o Kỳryqa quáazfi t lêjdnd n:
– Thựwdvj c làfvub đtvjx ộystn c đtvjx ịipjy a!
Đybkq àfvub o hầczwt u hỏjvdm i con:
– Con đtvjx oáazfi n đtvjx ưygyp ợgmmo c rồqmpf i àfvub ?
– Con đtvjx oáazfi n ra rồqmpf i. Trọttht ng Thuỷjlna biếnbvc t An-dưygyp ơkjmm ng chạuwic y đtvjx ânbvc u, thìthxm mang Mỵuwic Chânbvc u theo. Cho nêjdnd n Trọttht ng Thuỷjlna mớlvtv i tặthxm ng Mỵuwic Chânbvc u chiếnbvc c áazfi o lôlhzr ng ngỗdetr ng, dặthxm n nàfvub ng rắmhxk c lôlhzr ng đtvjx ểjhto y biếnbvc t màfvub tìthxm m. Trọttht ng Thuỷjlna chỉadwd việubqt c theo dấgmmo u làfvub bắmhxk t đtvjx ưygyp ợgmmo c An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng.
– Đybkq útvjx ng! Trọttht ng Thuỷjlna vềtufp triềtufp u, cho chếnbvc nỏjvdm thầczwt n nhưygyp Aânbvc u-lạuwic c, rồqmpf i cùutvw ng cha làfvub Triệubqt u Đybkq àfvub cấgmmo t quânbvc n đtvjx áazfi nh. Âzwlb u-lạuwic c lânbvc u nay hoàfvub bìthxm nh, khôlhzr ng phòowlw ng bịipjy . Khi quânbvc n Triệubqt u Đybkq àfvub tớlvtv i nơkjmm i, vộystn i vàfvub ng mang nỏjvdm thầczwt n ra bắmhxk n, thìthxm mưygyp ờpvkw i cáazfi i hỏjvdm ng cảowlw mưygyp ờpvkw i. Thậadwd m chíkjmm nhữqacv ng dàfvub n nỏjvdm đtvjx ặthxm t trêjdnd n thàfvub nh cũlxtv ng bịipjy hỏjvdm ng cảowlw . Đybkq ạuwic i quânbvc n Âzwlb u-lạuwic c tan vỡzkca mau chózzlz ng. An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng vộystn i ôlhzr m Mỵuwic Chânbvc u lêjdnd n ngựwdvj a chạuwic y vềtufp phíkjmm a Nam. Chạuwic y đtvjx ưygyp ợgmmo c hai ngàfvub y thìthxm gặthxm p đtvjx oàfvub n đtvjx ệubqt tửthxm củohny a anh em Cao Nỗdetr .
Đybkq àfvub o hầczwt u ngừymmn ng lạuwic i cho con theo kịipjy p rồqmpf i tiếnbvc p:
– Nguyêjdnd n khi vềtufp nghỉadwd ởtqaw thôlhzr n trang, đtvjx ạuwic i tưygyp ớlvtv ng Cao Nỗdetr đtvjx ãadwd sáazfi ng chếnbvc ra mộystn t loạuwic i nỏjvdm bắmhxk n mỗdetr i lầczwt n cảowlw ngàfvub n mũlxtv i têjdnd n, tầczwt m bắmhxk n xa gấgmmo p đtvjx ôlhzr i. Vìthxm vậadwd y đtvjx oàfvub n đtvjx ệubqt tửthxm củohny a ngàfvub i íkjmm t ngưygyp ờpvkw i, nhưygyp ng bắmhxk n lui quânbvc n Triệubqt u. Sau quânbvc n Triệubqt u tớlvtv i trùutvw ng trùutvw ng đtvjx iệubqt p đtvjx iệubqt p, màfvub đtvjx oàfvub n đtvjx ệubqt tửthxm Cao gia chỉadwd cózzlz mấgmmo y trăekjh m ngưygyp ờpvkw i, nêjdnd n cuốgiva i cùutvw ng anh em ngàfvub i đtvjx ềtufp u tuẫdetr n quốgiva c. Nhờpvkw anh em Cao gia ra sứpvkw c cảowlw n giặthxm c, An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng mớlvtv i chạuwic y đtvjx ếnbvc n đtvjx ấgmmo t nàfvub y.
Đybkq àfvub o hầczwt u chỉadwd mỏjvdm m đtvjx áazfi trưygyp ớlvtv c mặthxm t:
– Đybkq ânbvc y làfvub chỗdetr An-vưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng giếnbvc t Mỵuwic Chânbvc u, rồqmpf i nhảowlw y xuốgiva ng biểjhto n chếnbvc t. Còowlw n ngôlhzr i đtvjx ềtufp n trêjdnd n đtvjx ỉadwd nh nútvjx i kia làfvub nơkjmm i tổjlna tiêjdnd n ta xânbvc y đtvjx ểjhto thờpvkw An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng.
Kểjhto đtvjx ếnbvc n đtvjx ânbvc y Đybkq àfvub o hầczwt u xuấgmmo t thầczwt n ngơkjmm ngẩjdnd n nhìthxm n nhữqacv ng lớlvtv p sózzlz ng biểjhto n trắmhxk ng xoáazfi , lớlvtv p nọttht đtvjx èystn lêjdnd n lớlvtv p kia xôlhzr nhau tiếnbvc n vàfvub o bờpvkw .
Hốgiva t nhiêjdnd n ôlhzr ng khoanh tay thàfvub nh quyềtufp n, bưygyp ớlvtv c chélvtv o sang phảowlw i mộystn t bưygyp ớlvtv c, phózzlz ng chưygyp ởtqaw ng đtvjx áazfi nh vàfvub o mộystn t bụryqa i cânbvc y. Chưygyp ởtqaw ng phong vùutvw vùutvw xôlhzr tớlvtv i, cânbvc y cỏjvdm bậadwd t tung lêjdnd n. Ôunmn ng lạuwic i lùutvw i mộystn t bưygyp ớlvtv c phózzlz ng chưygyp ởtqaw ng thứpvkw nhìthxm , cáazfi t đtvjx áazfi bay mịipjy t mờpvkw . Ôunmn ng lùutvw i bưygyp ớlvtv c thứpvkw ba phózzlz ng chưygyp ởtqaw ng nữqacv a, trútvjx ng vàfvub o cânbvc y thôlhzr ng đtvjx ếnbvc n ầczwt m mộystn t cáazfi i, cânbvc y thôlhzr ng gãadwd y làfvub m đtvjx ôlhzr i đtvjx ổjlna xuốgiva ng.
Đybkq àfvub o Kỳryqa reo lêjdnd n:
– Bốgiva ơkjmm i, bốgiva sửthxm dụryqa ng Cửthxm u-chânbvc n chưygyp ởtqaw ng, chiêjdnd u Hảowlw i triềtufp u lãadwd ng lãadwd ng phảowlw i khôlhzr ng bốgiva ? Chưygyp ởtqaw ng nàfvub y cózzlz năekjh m lớlvtv p, sao bốgiva phózzlz ng cózzlz ba?
Đybkq àfvub o hầczwt u xoa đtvjx ầczwt u con:
– Con đtvjx ãadwd họttht c chưygyp ởtqaw ng nàfvub y rồqmpf i phảowlw i khôlhzr ng? Khi Thụryqa c An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng chạuwic y đtvjx ếnbvc n đtvjx ânbvc y, ngàfvub i nghĩrkjv lạuwic i lútvjx c 20 tuổjlna i thắmhxk ng cáazfi c anh hùutvw ng Tânbvc y-vu đtvjx ưygyp ợgmmo c tôlhzr n lêjdnd n làfvub m vua, rồqmpf i 25 tuổjlna i đtvjx em quânbvc n đtvjx áazfi nh vua Hùutvw ng dựwdvj ng nghiệubqt p lớlvtv n. Năekjh m 30 tuổjlna i đtvjx áazfi nh quânbvc n Tầczwt n, giếnbvc t Đybkq ồqmpf Thưygyp . Năekjh m 35 tuổjlna i xânbvc y thàfvub nh Cổjlna -loa, vàfvub bânbvc y giờpvkw tuổjlna i tuy giàfvub , nhưygyp ng lựwdvj c chưygyp a tàfvub n vìthxm thiếnbvc u tinh tếnbvc , vìthxm con gáazfi i dạuwic i dộystn t màfvub mấgmmo t nghiệubqt p... Uấgmmo t khíkjmm bốgiva c lêjdnd n, ngàfvub i sáazfi ng chếnbvc ra chiêjdnd u Hảowlw i triềtufp u lãadwd ng lãadwd ng gồqmpf m năekjh m lớlvtv p. Mỗdetr i lớlvtv p tưygyp ợgmmo ng trưygyp ng cho mộystn t thờpvkw i kỳryqa củohny a ngàfvub i. Lớlvtv p đtvjx ầczwt u mạuwic nh hai, thìthxm lớlvtv p thứpvkw nhìthxm mạuwic nh bốgiva n, lớlvtv p thứpvkw ba mạuwic nh táazfi m, lớlvtv p thứpvkw tưygyp mạuwic nh 16, vàfvub lớlvtv p thứpvkw năekjh m mạuwic nh 32. Ban nãadwd y bốgiva chỉadwd pháazfi t cózzlz ba lớlvtv p màfvub mạuwic nh nhưygyp vậadwd y đtvjx ózzlz . Chưygyp ởtqaw ng Cửthxm u-chânbvc n nhàfvub ta kháazfi c vớlvtv i cáazfi c chưygyp ởtqaw ng kháazfi c rấgmmo t nhiềtufp u. Cáazfi c chưygyp ởtqaw ng kháazfi c thìthxm ngưygyp ờpvkw i phảowlw i cózzlz mộystn t côlhzr ng lựwdvj c cao ởtqaw mứpvkw c đtvjx ộystn nàfvub o đtvjx ózzlz mớlvtv i tậadwd p đtvjx ưygyp ợgmmo c. Còowlw n Cửthxm u-chânbvc n chưygyp ởtqaw ng thìthxm côlhzr ng lựwdvj c thấgmmo p mãadwd nh liệubqt t íkjmm t, côlhzr ng lựwdvj c cao mãadwd nh liệubqt t nhưygyp sózzlz ng bểjhto tràfvub n lan, khôlhzr ng biếnbvc t đtvjx ânbvc u màfvub lưygyp ờpvkw ng.
Đybkq àfvub o Kỳryqa đtvjx ứpvkw ng lêjdnd n nhìthxm n xuốgiva ng biểjhto n, chỉadwd thấgmmo y biểjhto n rộystn ng mêjdnd nh môlhzr ng, sózzlz ng vỗdetr trùutvw ng trùutvw ng đtvjx iệubqt p.
Nózzlz nhìthxm n lêjdnd n đtvjx ềtufp n An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng hỏjvdm i:
– Con đtvjx ãadwd vàfvub o đtvjx ềtufp n lễunmn nhiềtufp u lầczwt n cùutvw ng vớlvtv i mẹutvw vàfvub cáazfi c anh. Mẹutvw chỉadwd cho con tưygyp ợgmmo ng ngưygyp ờpvkw i cầczwt m gưygyp ơkjmm m đtvjx ứpvkw ng giữqacv a làfvub An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng, ngưygyp ờpvkw i cầczwt m nỏjvdm đtvjx ứpvkw ng bêjdnd n làfvub Cao Nỗdetr , ngưygyp ờpvkw i cầczwt m trưygyp ợgmmo ng làfvub Vũlxtv Bảowlw o Trung. Trưygyp ớlvtv c mặthxm t mấgmmo y thầczwt n tưygyp ợgmmo ng làfvub tưygyp ợgmmo ng hai ngưygyp ờpvkw i quỳryqa gốgiva i, mộystn t làfvub Triệubqt u Đybkq àfvub , hai làfvub Trọttht ng Thủohny y. Nhưygyp ng bốgiva ơkjmm i, tạuwic i sao khôlhzr ng thờpvkw Mỵuwic Chânbvc u?
– Khôlhzr ng thờpvkw ! Ngưygyp ờpvkw i Việubqt t khôlhzr ng thờpvkw nhữqacv ng loạuwic i gáazfi i báazfi n thânbvc n cho ngoạuwic i tộystn c, vìthxm mộystn t ngưygyp ờpvkw i chồqmpf ng ngoạuwic i tộystn c màfvub hạuwic i cảowlw cha mẹutvw , tổjlna tiêjdnd n, hạuwic i cảowlw giang sơkjmm n, hạuwic i cảowlw dânbvc n tộystn c. Nhưygyp ng sau nàfvub y ngưygyp ờpvkw i Háazfi n cai trịipjy chútvjx ng ta, họttht mớlvtv i ra ngoàfvub i đtvjx ảowlw o Nghi-sơkjmm n xânbvc y đtvjx ềtufp n thờpvkw Mỵuwic Chânbvc u, đtvjx ểjhto khuyếnbvc n khíkjmm ch nhữqacv ng ngưygyp ờpvkw i con gáazfi i Việubqt t đtvjx i theo giặthxm c, báazfi n thânbvc n cho giặthxm c, báazfi n hếnbvc t cảowlw cho giặthxm c nhưygyp Mỵuwic Chânbvc u. Cózzlz đtvjx iềtufp u sau khi Mỵuwic Chânbvc u chếnbvc t rồqmpf i, tựwdvj nhiêjdnd n nhữqacv ng con trai ởtqaw vùutvw ng Cửthxm u-chânbvc n cózzlz ngọttht c ózzlz ng áazfi nh nhưygyp vếnbvc t máazfi u. Ngọttht c đtvjx ózzlz bịipjy mờpvkw , lấgmmo y nưygyp ớlvtv c giếnbvc ng ởtqaw nútvjx i Biệubqt n-sơkjmm n rửthxm a thìthxm ngọttht c sáazfi ng ra. Còowlw n Trọttht ng Thuỷjlna sau khi đtvjx uổjlna i tớlvtv i đtvjx ânbvc y, thấgmmo y Mỵuwic Chânbvc u chếnbvc t, chôlhzr n cấgmmo t tửthxm tếnbvc , rồqmpf i vềtufp Cổjlna -loa nhảowlw y xuốgiva ng giếnbvc ng tựwdvj tửthxm chếnbvc t. Ngọttht c trai ởtqaw đtvjx ânbvc y bịipjy mờpvkw , lấgmmo y nưygyp ớlvtv c giếnbvc ng Cổjlna -loa rửthxm a còowlw n sáazfi ng hơkjmm n nưygyp ớlvtv c giếnbvc ng Biệubqt n-sơkjmm n.
Đybkq àfvub o Kỳryqa lạuwic i thắmhxk c mắmhxk c:
– Tạuwic i sao bốgiva lạuwic i đtvjx ặthxm t têjdnd n anh cảowlw làfvub Nghi Sơkjmm n, hai hai làfvub Biệubqt n Sơkjmm n? Đybkq ózzlz làfvub nhânbvc n vìthxm đtvjx ịipjy a danh ởtqaw Ngọttht c-đtvjx ưygyp ờpvkw ng hay vìthxm lýabpn do vong quốgiva c?
Đybkq àfvub o hầczwt u thởtqaw dàfvub i:
– Tổjlna tiêjdnd n con trưygyp ớlvtv c cũlxtv ng làfvub mộystn t tưygyp ớlvtv ng củohny a An Dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng, truyềtufp n đtvjx ếnbvc n bốgiva làfvub bảowlw y đtvjx ờpvkw i. Mìthxm nh mấgmmo t nưygyp ớlvtv c tớlvtv i nay làfvub 184 năekjh m rồqmpf i. Nếnbvc u mìthxm nh muốgiva n phụryqa c quốgiva c, phảowlw i tìthxm m cho đtvjx ưygyp ợgmmo c hai thứpvkw : Mộystn t làfvub bíkjmm quyếnbvc t làfvub m nỏjvdm củohny a đtvjx ạuwic i tưygyp ớlvtv ng Cao Nỗdetr , hai làfvub tấgmmo t cảowlw nhữqacv ng bíkjmm quyếnbvc t võbtjy côlhzr ng thờpvkw i An Dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng. Bốgiva đtvjx ặthxm t têjdnd n cho hai anh con, làfvub muốgiva n nhắmhxk c nhởtqaw đtvjx ếnbvc n cáazfi i hậadwd n vong quốgiva c. Còowlw n têjdnd n con, cha muốgiva n con nhớlvtv đtvjx ếnbvc n cáazfi i hậadwd n mấgmmo t đtvjx ấgmmo t Lĩrkjv nh-nam. Bởtqaw i tổjlna tiêjdnd n ta gốgiva c ởtqaw nútvjx i Kỳryqa , phíkjmm a Nam Ngũlxtv -lĩrkjv nh.
Đybkq àfvub o Kỳryqa khẳjhto ng kháazfi i:
– Võbtjy côlhzr ng củohny a ngưygyp ờpvkw i xưygyp a chếnbvc ra, tạuwic i sao mìthxm nh khôlhzr ng thểjhto chếnbvc ra?
Đybkq àfvub o hầczwt u dắmhxk t con trởtqaw vềtufp , cha con đtvjx ủohny ng đtvjx ỉadwd nh xuốgiva ng nútvjx i:
– Đybkq ãadwd đtvjx àfvub nh mìthxm nh cózzlz thểjhto chếnbvc , nhưygyp ng ngưygyp ờpvkw i xưygyp a mấgmmo t bao nhiêjdnd u tânbvc m huyếnbvc t mớlvtv i tìthxm m ra nhữqacv ng chiêjdnd u thứpvkw c bíkjmm hiểjhto m. Nếnbvc u con họttht c võbtjy củohny a tổjlna tiêjdnd n rồqmpf i từymmn chiêjdnd u thứpvkw c đtvjx ózzlz , biếnbvc n chếnbvc thàfvub nh võbtjy họttht c mớlvtv i, sẽttht đtvjx ỡzkca tốgiva n côlhzr ng hơkjmm n. Bốgiva nghe nózzlz i, khi Vạuwic n-tíkjmm n hầczwt u Lýabpn Thânbvc n tựwdvj vậadwd n, cózzlz ghi chútvjx tấgmmo t cảowlw võbtjy côlhzr ng vàfvub o 200 thẻygyp bằjozx ng đtvjx ồqmpf ng. Nhưygyp ng khôlhzr ng hiểjhto u nay ai giữqacv ? Còowlw n trưygyp ớlvtv c khi Cao Nỗdetr đtvjx áazfi nh trậadwd n cuốgiva i cùutvw ng rồqmpf i tuẫdetr n quốgiva c, cũlxtv ng cózzlz ghi chélvtv p, vẽttht đtvjx ồqmpf hìthxm nh nỏjvdm thầczwt n đtvjx ểjhto lạuwic i cho đtvjx ờpvkw i sau, nhưygyp ng nay khôlhzr ng hiểjhto u ởtqaw đtvjx ânbvc u?
Hai cha con đtvjx ang đtvjx ắmhxk m mìthxm nh trong nhữqacv ng biếnbvc n cốgiva gầczwt n 200 năekjh m trưygyp ớlvtv c, thìthxm cózzlz tiếnbvc ng quáazfi t:
– Khôlhzr n hồqmpf n đtvjx ứpvkw ng im, nếnbvc u đtvjx ộystn ng đtvjx ậadwd y, ta ra lệubqt nh buôlhzr ng têjdnd n.
Hai cha con giậadwd t mìthxm nh nhìthxm n xung quanh, gầczwt n 30 binh Háazfi n, têjdnd n đtvjx ặthxm t lêjdnd n cung, chỉadwd chờpvkw lệubqt nh làfvub buôlhzr ng. Ngưygyp ờpvkw i chỉadwd huy làfvub têjdnd n bélvtv o mậadwd p thảowlw ban nãadwd y. Đybkq àfvub o hầczwt u sợgmmo Đybkq àfvub o Kỳryqa sửthxm dụryqa ng võbtjy , bảowlw o con:
– Khôlhzr ng đtvjx ưygyp ợgmmo c chốgiva ng trảowlw .
Têjdnd n bélvtv o mậadwd p ra lệubqt nh:
– Quăekjh ng vũlxtv khíkjmm ra xa.
Đybkq àfvub o hầczwt u tháazfi o thanh kiếnbvc m trêjdnd n lưygyp ng, quăekjh ng ra xa. Têjdnd n bélvtv o mậadwd p cưygyp ờpvkw i ha hảowlw :
– Phen nàfvub y tụryqa i bânbvc y cózzlz đtvjx ếnbvc n trăekjh m cáazfi i đtvjx ầczwt u cũlxtv ng phảowlw i rụryqa ng hếnbvc t.
Triệubqt u Thanh ra lệubqt nh cho líkjmm nh trózzlz i Đybkq àfvub o hầczwt u vàfvub Đybkq àfvub o Kỳryqa lạuwic i rồqmpf i bắmhxk t hai cha con đtvjx i vềtufp phíkjmm a mộystn t doanh trạuwic i. Đybkq àfvub o hầczwt u chútvjx ýabpn nhìthxm n thấgmmo y đtvjx ânbvc y làfvub mộystn t doanh trạuwic i kỵuwic binh mớlvtv i cấgmmo t lêjdnd n khôlhzr ng lânbvc u. Ôunmn ng thắmhxk c mắmhxk c:
– Quânbvc n kỵuwic ởtqaw đtvjx ânbvc u đtvjx ôlhzr ng thếnbvc nàfvub y? Họttht đtvjx ếnbvc n vùutvw ng nàfvub y làfvub m gìthxm màfvub ta khôlhzr ng biếnbvc t?
Ôunmn ng nhìthxm n lêjdnd n cộystn t cờpvkw ởtqaw sânbvc n thấgmmo y thêjdnd u con gấgmmo u đtvjx en thìthxm giậadwd t mìthxm nh:
– Thìthxm ra kỵuwic binh ởtqaw Giao-chỉadwd . Vậadwd y cózzlz biếnbvc n cốgiva gìthxm đtvjx ânbvc y?
Thờpvkw i bấgmmo y giờpvkw Tháazfi i-thútvjx Cửthxm u-chânbvc n làfvub Nhânbvc m Diêjdnd n, bấgmmo t hoàfvub vớlvtv i Tháazfi i-thútvjx Giao-chỉadwd làfvub Tíkjmm ch Quang. Cho nêjdnd n nhữqacv ng ngưygyp ờpvkw i bịipjy Tíkjmm ch Quang truy nãadwd thìthxm chạuwic y vàfvub o Cửthxm u-chânbvc n ẩjdnd n náazfi u, vàfvub nhữqacv ng ngưygyp ờpvkw i bịipjy Nhânbvc m Diêjdnd n truy nãadwd thìthxm chạuwic y ra Giao-chỉadwd tỵuwic nạuwic n. Mỗdetr i Tháazfi i-thútvjx cózzlz mộystn t quânbvc n trựwdvj c thuộystn c toàfvub n ngưygyp ờpvkw i Háazfi n tổjlna ng cộystn ng 12.500 ngưygyp ờpvkw i. Mỗdetr i quậadwd n gồqmpf m 4 sưygyp bộystn vàfvub mộystn t sưygyp kỵuwic . Mỗdetr i huyệubqt n thìthxm cózzlz mộystn t sưygyp hỗdetr n hợgmmo p, cứpvkw mộystn t ngưygyp ờpvkw i Háazfi n lạuwic i cózzlz mộystn t ngưygyp ờpvkw i Việubqt t.
Đybkq àfvub o hầczwt u thấgmmo y kỳryqa hiệubqt u củohny a thiếnbvc t kỵuwic Giao-chỉadwd tiếnbvc n vàfvub o Cửthxm u-chânbvc n, làfvub m ôlhzr ng nảowlw y ra khôlhzr ng biếnbvc t bao nhiêjdnd u nghi vấgmmo n:
– Mộystn t làfvub hai Tháazfi i-thútvjx bấgmmo t hoàfvub vớlvtv i nhau, đtvjx em quânbvc n đtvjx áazfi nh nhau. Hai làfvub cózzlz cuộystn c khởtqaw i binh củohny a mộystn t trong chíkjmm n Lạuwic c-hầczwt u, lựwdvj c lưygyp ợgmmo ng Háazfi n ởtqaw Cửthxm u-chânbvc n chốgiva ng khôlhzr ng nổjlna i phảowlw i việubqt n thêjdnd m lựwdvj c lưygyp ợgmmo ng Giao-chỉadwd .
Nhưygyp ng ôlhzr ng thấgmmo y đtvjx iềtufp u nàfvub y khôlhzr ng đtvjx útvjx ng, vìthxm đtvjx ấgmmo t Cửthxm u-chânbvc n cózzlz chíkjmm n Lạuwic c-hầczwt u thìthxm năekjh m vịipjy đtvjx ãadwd thoảowlw hiệubqt p vớlvtv i tháazfi i-thútvjx , hai vịipjy thìthxm sốgiva ng xa vờpvkw i vớlvtv i chuyệubqt n phụryqa c quốgiva c. Chỉadwd còowlw n Đybkq àfvub o trang nhàfvub ôlhzr ng vớlvtv i Đybkq inh trang củohny a em vợgmmo ôlhzr ng làfvub còowlw n giữqacv nguyêjdnd n chíkjmm nguyệubqt n củohny a tổjlna tiêjdnd n. Ôunmn ng vớlvtv i em vợgmmo Đybkq inh Đybkq ạuwic i hiệubqt n chưygyp a cózzlz đtvjx ộystn ng tĩrkjv nh gìthxm đtvjx ếnbvc n nỗdetr i Tháazfi i-thútvjx Cửthxm u-chânbvc n phảowlw i việubqt n quânbvc n từymmn Giao-chỉadwd vàfvub o.
Đybkq útvjx ng nhưygyp quan chếnbvc hồqmpf i đtvjx ózzlz , thìthxm Lạuwic c-hầczwt u còowlw n ởtqaw đtvjx ịipjy a vịipjy cao hơkjmm n sưygyp trưygyp ởtqaw ng, nhưygyp ng thựwdvj c tếnbvc thìthxm bọttht n Háazfi n quan thưygyp ờpvkw ng dùutvw ng sứpvkw c mạuwic nh, bắmhxk t giam cáazfi c Lạuwic c-hầczwt u, Lạuwic c-tưygyp ớlvtv ng làfvub thưygyp ờpvkw ng. Đybkq ấgmmo y làfvub nózzlz i quânbvc n Háazfi n ởtqaw Cửthxm u-chânbvc n. Huốgiva ng hồqmpf đtvjx ânbvc y lạuwic i làfvub quânbvc n Háazfi n củohny a Giao-chỉadwd gửthxm i vàfvub o.
Triệubqt u Thanh đtvjx ưygyp a cha con Đybkq àfvub o hầczwt u vàfvub o doanh trạuwic i giao cho mấgmmo y têjdnd n líkjmm nh vàfvub dặthxm n:
– Chútvjx ng bay hãadwd y giam hai con chózzlz Nam-man nàfvub y lạuwic i, đtvjx ợgmmo i ta pháazfi t lạuwic c sau.
Mấgmmo y têjdnd n quânbvc n dẫdetr n cha con Đybkq àfvub o Kỳryqa vàfvub o mộystn t căekjh n lềtufp u kíkjmm n, bỏjvdm đtvjx ózzlz , đtvjx ózzlz ng cửthxm a đtvjx i ra. Đybkq àfvub o hầczwt u bảowlw o con:
– Cózzlz cáazfi ch thoáazfi t thânbvc n rồqmpf i, con thửthxm nghĩrkjv xem cózzlz giốgiva ng nhưygyp ýabpn bốgiva khôlhzr ng?
Đybkq àfvub o Kỳryqa thìthxm thầczwt m vàfvub o tai bốgiva :nózzlz i:
– Đybkq ợgmmo i đtvjx ếnbvc n đtvjx êjdnd m, bốgiva cắmhxk n dânbvc y cởtqaw i trózzlz i cho con. Rồqmpf i con cởtqaw i trózzlz i cho bốgiva . Bốgiva con mìthxm nh thưygyp thảowlw đtvjx i vềtufp .
Đybkq àfvub o hầczwt u nózzlz i:
– Bốgiva đtvjx ưygyp a con ra khỏjvdm i doanh trạuwic i, con vềtufp báazfi o cho mẹutvw biếnbvc t, kẻygyp o mẹutvw lo sợgmmo . Còowlw n bốgiva thìthxm bốgiva trởtqaw lạuwic i dọttht tháazfi m xem quânbvc n kỵuwic Giao-chỉadwd vàfvub o Cửthxm u-chânbvc n làfvub m gìthxm ?
Đybkq àfvub o Kỳryqa nózzlz i:
– Bốgiva nghi làfvub phảowlw i. Con nghĩrkjv binh líkjmm nh ởtqaw Cửthxm u-chânbvc n dưygyp sứpvkw c đtvjx áazfi nh dẹutvw p bấgmmo t cứpvkw trang ấgmmo p nàfvub o củohny a ta, hàfvub cớlvtv Tháazfi i-thútvjx phảowlw i việubqt n kỵuwic binh Giao-chỉadwd ? Cózzlz khi y muốgiva n tiêjdnd u diệubqt t chíkjmm n nhàfvub chútvjx ng ta cũlxtv ng nêjdnd n.
Trờpvkw i đtvjx ãadwd trởtqaw vềtufp chiềtufp u. Mặthxm t trờpvkw i ngảowlw bózzlz ng, vẫdetr n khôlhzr ng thấgmmo y Triệubqt u Thanh trởtqaw lạuwic i đtvjx ểjhto trảowlw thùutvw nhưygyp ưygyp ớlvtv c tíkjmm nh. Đybkq àfvub o hầczwt u ghélvtv răekjh ng cắmhxk n dânbvc y cởtqaw i trózzlz i cho con.
Sau đtvjx ózzlz Đybkq àfvub o Kỳryqa cởtqaw i trózzlz i cho cha. Hai ngưygyp ờpvkw i chưygyp a kịipjy p đtvjx ứpvkw ng dậadwd y thìthxm cózzlz tiếnbvc ng chânbvc n ngưygyp ờpvkw i đtvjx i tớlvtv i, rồqmpf i tiếnbvc ng mộystn t têjdnd n quânbvc n Háazfi n nózzlz i:
– Ta mang cơkjmm m cho hai con chózzlz Việubqt t ăekjh n đtvjx ânbvc y.
Cáazfi nh cửthxm a mởtqaw , hai têjdnd n quânbvc n Háazfi n bưygyp ớlvtv c vàfvub o. Đybkq àfvub o hầczwt u hôlhzr :
– Pháazfi t chưygyp ởtqaw ng!
Đybkq àfvub o Kỳryqa ra chiêjdnd u Loa thàfvub nh nguyệubqt t hạuwic , Đybkq àfvub o hầczwt u ra chiêjdnd u Tânbvc y vu xuấgmmo t binh. Hai têjdnd n Háazfi n bịipjy ngãadwd chếnbvc t giấgmmo c tứpvkw c thìthxm . Đybkq àfvub o Hầczwt u cởtqaw i quầczwt n áazfi o củohny a têjdnd n to lớlvtv n mặthxm c vàfvub o. Đybkq àfvub o Kỳryqa bắmhxk t chưygyp ớlvtv c cha, cởtqaw i quầczwt n áazfi o củohny a têjdnd n nhỏjvdm bélvtv mặthxm c vàfvub o, nhưygyp ng vẫdetr n còowlw n rộystn ng thùutvw ng thìthxm nh. Hai cha con dùutvw ng dânbvc y trózzlz i hai têjdnd n quânbvc n Háazfi n lạuwic i rồqmpf i mởtqaw cửthxm a lềtufp u ra ngoàfvub i. Đybkq àfvub o hầczwt u dẫdetr n con hưygyp ớlvtv ng vềtufp phíkjmm a gózzlz c doanh trạuwic i vắmhxk ng ngưygyp ờpvkw i, chỉadwd ra ngoàfvub i nózzlz i:
– Con theo hưygyp ớlvtv ng nàfvub y băekjh ng qua đtvjx ồqmpf i thìthxm vềtufp trang củohny a mìthxm nh đtvjx ưygyp ợgmmo c.
Đybkq ợgmmo i Đybkq àfvub o Kỳryqa đtvjx i rồqmpf i, ôlhzr ng mớlvtv i nhắmhxk m hưygyp ớlvtv ng đtvjx ạuwic i doanh đtvjx i tớlvtv i. Đybkq ạuwic i doanh làfvub mộystn t căekjh n lềtufp u kháazfi lớlvtv n, bêjdnd n trong cózzlz đtvjx èystn n nếnbvc n sáazfi ng choang. Ôunmn ng nélvtv p mìthxm nh dưygyp ớlvtv i cửthxm a sổjlna nhìthxm n vàfvub o: Bêjdnd n trong cózzlz hơkjmm n mưygyp ờpvkw i ngưygyp ờpvkw i ngồqmpf i quanh mộystn t cáazfi i bàfvub n, dưygyp ờpvkw ng nhưygyp đtvjx ang hộystn i họttht p. Ôunmn ng nhậadwd n đtvjx ưygyp ợgmmo c mặthxm t cáazfi c quan chứpvkw c ngưygyp ờpvkw i Háazfi n ởtqaw Cửthxm u-chânbvc n: Tháazfi i thútvjx Nhânbvc m Diêjdnd n, Đybkq ôlhzr -uýabpn Dưygyp ơkjmm ng Hiểjhto n, Đybkq ôlhzr -sáazfi t Chu Khảowlw i vàfvub mộystn t sốgiva võbtjy quan ôlhzr ng khôlhzr ng nhậadwd n ra.
Đybkq ôlhzr -sáazfi t Chu Khảowlw i chỉadwd lêjdnd n tấgmmo m bảowlw n đtvjx ồqmpf :
– Từymmn Đybkq àfvub o trang đtvjx ếnbvc n Đybkq inh trang xa khoảowlw ng 10 dậadwd m. Trang chủohny Đybkq àfvub o trang làfvub Đybkq àfvub o Thếnbvc Kiệubqt t 50 tuổjlna i, văekjh n võbtjy kiêjdnd m toàfvub n. Vợgmmo làfvub Đybkq inh Xuânbvc n Hoa 40 tuổjlna i, võbtjy côlhzr ng khôlhzr ng thua chồqmpf ng làfvub bao. Đybkq ệubqt tửthxm chânbvc n truyềtufp n cózzlz ba ngưygyp ờpvkw i làfvub Trầczwt n Dưygyp ơkjmm ng Đybkq ứpvkw c, Trịipjy nh Quang, Hoàfvub ng Thiềtufp u Hoa, cảowlw ba đtvjx ềtufp u văekjh n võbtjy kiêjdnd m toàfvub n. Thiềtufp u Hoa năekjh m nay 18 tuổjlna i, cózzlz vẻygyp đtvjx ẹutvw p quốgiva c sắmhxk c thiêjdnd n hưygyp ơkjmm ng, khắmhxk p vùutvw ng đtvjx ềtufp u biếnbvc t tiếnbvc ng. Thếnbvc Kiệubqt t cózzlz ba con trai làfvub Nghi Sơkjmm n, Biệubqt n Sơkjmm n, vàfvub Kỳryqa . Hai ngưygyp ờpvkw i lớlvtv n thìthxm võbtjy côlhzr ng tuyệubqt t thếnbvc , đtvjx ứpvkw a nhỏjvdm mớlvtv i 13 tuổjlna i, nhưygyp ng văekjh n võbtjy đtvjx ềtufp u thôlhzr ng. Đybkq ệubqt tửthxm ngoạuwic i đtvjx ồqmpf 88 ngưygyp ờpvkw i, tráazfi ng đtvjx inh 500, phụryqa nữqacv biếnbvc t võbtjy 200. Dânbvc n chútvjx ng trong trang gồqmpf m 1.200 nózzlz c gia, tổjlna ng cộystn ng 6.300 ngưygyp ờpvkw i. Lưygyp ơkjmm ng thựwdvj c, lừymmn a ngựwdvj a đtvjx ầczwt y đtvjx ủohny . Ngưygyp ờpvkw i trong trang đtvjx ưygyp ợgmmo c tổjlna chứpvkw c thàfvub nh đtvjx ộystn i ngũlxtv chỉadwd nh tềtufp .
Tháazfi i-thútvjx Nhânbvc m Diêjdnd n hưygyp ớlvtv ng vàfvub o mộystn t võbtjy quan trẻygyp nózzlz i:
– Từymmn khi thuộystn c hạuwic vềtufp đtvjx ânbvc y trấgmmo n nhậadwd m nhậadwd n thấgmmo y mộystn t đtvjx iềtufp u khózzlz khăekjh n nhấgmmo t làfvub tấgmmo t cảowlw dânbvc n chútvjx ng đtvjx ềtufp u quy tụryqa vàfvub o chíkjmm n Lạuwic c-hầczwt u. Màfvub chíkjmm n Lạuwic c-hầczwt u đtvjx ềtufp u làfvub con cháazfi u củohny a đtvjx áazfi m di thầczwt n Âzwlb u-lạuwic c. Đybkq áazfi m nàfvub y nhậadwd n di ngôlhzr n củohny a Thụryqa c Pháazfi n ẩjdnd n náazfi u chờpvkw thờpvkw i, phảowlw n Háazfi n phụryqa c Việubqt t, cho nêjdnd n mốgiva i nguy nổjlna i loạuwic n khôlhzr ng biếnbvc t sẽttht nổjlna ra lútvjx c nàfvub o.
Ngừymmn ng mộystn t lútvjx c y nózzlz i tiếnbvc p:
– Mấgmmo y năekjh m trưygyp ớlvtv c đtvjx ânbvc y bêjdnd n Trung-nguyêjdnd n chútvjx ng ta xảowlw y ra vụryqa Vưygyp ơkjmm ng Mãadwd ng cưygyp ớlvtv p ngôlhzr i, thiêjdnd n hạuwic tao loạuwic n, phânbvc n năekjh m xẻygyp bảowlw y. Thuộystn c hạuwic khôlhzr ng quy phụryqa c Vưygyp ơkjmm ng Mãadwd ng. Vưygyp ơkjmm ng Mãadwd ng mấgmmo y lầczwt n đtvjx ịipjy nh mang quânbvc n sang hỏjvdm i tộystn i. Bọttht n Lạuwic c-hầczwt u, Lạuwic c-tưygyp ớlvtv ng thấgmmo y vậadwd y rụryqa c rịipjy ch đtvjx ịipjy nh nổjlna i loạuwic n. Ty chứpvkw c biếnbvc t trưygyp ớlvtv c vộystn i vàfvub ng ban hàfvub nh pháazfi p lệubqt nh năekjh m đtvjx iềtufp u đtvjx ểjhto làfvub m tan thếnbvc đtvjx oàfvub n kếnbvc t củohny a bọttht n chútvjx ng.
Đybkq ôlhzr -uýabpn Chu Khảowlw i hỏjvdm i:
– Chútvjx ng ta làfvub ngưygyp ờpvkw i Háazfi n, đtvjx i cai trịipjy bọttht n Nam-man. Nếnbvc u chútvjx ng nózzlz nổjlna i loạuwic n thìthxm mang quânbvc n đtvjx i dẹutvw p, háazfi sợgmmo gìthxm ? Tạuwic i sao đtvjx ạuwic i nhânbvc n phảowlw i ban hàfvub nh pháazfi p lệubqt nh làfvub m gìthxm cho mệubqt t.
Nhânbvc m Diêjdnd n nózzlz i:
– Đybkq ôlhzr -uýabpn biếnbvc t mộystn t màfvub khôlhzr ng biếnbvc t hai. Dânbvc n chútvjx ng Cửthxm u-chânbvc n đtvjx ềtufp u quy tụryqa vàfvub o chíkjmm n nhàfvub , nếnbvc u chútvjx ng ta dẹutvw p hếnbvc t chíkjmm n nhàfvub , thìthxm Cửthxm u-chânbvc n chỉadwd còowlw n làfvub bãadwd i đtvjx ấgmmo t hoang. Cho nêjdnd n bảowlw n nhânbvc n mớlvtv i theo Tôlhzr n-tửthxm binh pháazfi p: "Dụryqa ng binh chi đtvjx ạuwic o, toàfvub n quânbvc n vi thưygyp ợgmmo ng, pháazfi quânbvc n thứpvkw chi"
Nghĩrkjv a làfvub : Đybkq ạuwic o dùutvw ng binh cầczwt n bảowlw o vệubqt lấgmmo y quânbvc n hơkjmm n làfvub tổjlna n hạuwic i quânbvc n sĩrkjv . Cho nêjdnd n thuộystn c hạuwic chỉadwd dùutvw ng cózzlz mộystn t tờpvkw giấgmmo y, viếnbvc t năekjh m đtvjx iềtufp u pháazfi p lệubqt nh, mởtqaw rộystn ng cho ngưygyp ờpvkw i Háazfi n, ngưygyp ờpvkw i Việubqt t đtvjx ưygyp ợgmmo c bìthxm nh đtvjx ẳjhto ng, đtvjx ưygyp ợgmmo c kếnbvc t hôlhzr n vớlvtv i nhau, lạuwic i cho ngưygyp ờpvkw i Việubqt t làfvub m quan chứpvkw c, dạuwic y chữqacv tháazfi nh hiềtufp n, lễunmn nghĩrkjv a cho chútvjx ng...
Mộystn t võbtjy quan dáazfi ng ngưygyp ờpvkw i uy nghi, còowlw n trẻygyp ngồqmpf i ghếnbvc chủohny toạuwic nózzlz i:
– Tuyệubqt t! Chútvjx ng ta làfvub con cháazfi u Văekjh n-vưygyp ơkjmm ng, Chu-côlhzr ng, Khổjlna ng-tửthxm . Nhàfvub Đybkq ạuwic i Háazfi n coi thầczwt n dânbvc n nhưygyp con đtvjx ỏjvdm . Tháazfi i-thútvjx ban pháazfi p lệubqt nh cho ngưygyp ờpvkw i Việubqt t đtvjx ưygyp ợgmmo c nhưygyp ngưygyp ờpvkw i Háazfi n, cho ngưygyp ờpvkw i vềtufp Trung-nguyêjdnd n mưygyp ợgmmo n nhữqacv ng nho gia khoa bảowlw ng thấgmmo t thờpvkw i sang đtvjx ânbvc y dạuwic y dỗdetr họttht , đtvjx útvjx ng nhưygyp Khổjlna ng-tửthxm nózzlz i "Giáazfi o bấgmmo t biệubqt t hoạuwic i", nghĩrkjv a làfvub khi dạuwic y họttht c thìthxm khôlhzr ng phânbvc n biệubqt t giốgiva ng ngưygyp ờpvkw i. Làfvub m nhưygyp vậadwd y vừymmn a đtvjx ưygyp ợgmmo c ânbvc m đtvjx ứpvkw c vừymmn a làfvub m sáazfi ng nghĩrkjv a củohny a Khổjlna ng Mạuwic nh.
Đybkq àfvub o Thếnbvc Kiệubqt t cốgiva moi ózzlz c xem võbtjy tưygyp ớlvtv ng trẻygyp tuổjlna i nàfvub y làfvub ai, nhưygyp ng ôlhzr ng đtvjx oáazfi n khôlhzr ng ra. Cứpvkw thấgmmo y dáazfi ng đtvjx iệubqt u đtvjx ưygyp ờpvkw ng bệubqt củohny a y vàfvub cung cáazfi ch lễunmn phélvtv p củohny a Nhânbvc m Diêjdnd n, ôlhzr ng cũlxtv ng đtvjx oáazfi n sơkjmm rằjozx ng viêjdnd n võbtjy quan nàfvub y cózzlz đtvjx ịipjy a vịipjy khôlhzr ng nhỏjvdm .
Nhânbvc m Diêjdnd n nózzlz i:
– Thuộystn c-hạuwic khôlhzr ng thựwdvj c tânbvc m nhưygyp vậadwd y, chẳjhto ng qua làfvub muốgiva n tânbvc m chiếnbvc n giai đtvjx oạuwic n màfvub thôlhzr i. Thuộystn c hạuwic còowlw n kýabpn lệubqt nh phong cho năekjh m Lạuwic c-hầczwt u làfvub m Huyệubqt n-útvjx y. Thếnbvc làfvub từymmn đtvjx ấgmmo y, quan binh Háazfi n cứpvkw ngồqmpf i chơkjmm i, ngưygyp ờpvkw i Việubqt t gânbvc y loạuwic n thìthxm dùutvw ng huyệubqt n útvjx y ngưygyp ờpvkw i Việubqt t mang bảowlw n bộystn quânbvc n mãadwd cũlxtv ng làfvub ngưygyp ờpvkw i Việubqt t đtvjx i đtvjx áazfi nh. Cho nêjdnd n pháazfi p lệubqt nh ban ra mấgmmo y năekjh m, đtvjx i đtvjx ânbvc u cũlxtv ng chỉadwd nghe bàfvub n đtvjx ếnbvc n Tam-hoàfvub ng, Ngũlxtv -đtvjx ếnbvc , Chu-côlhzr ng, Văekjh n-vưygyp ơkjmm ng, Khổjlna ng-tửthxm màfvub khôlhzr ng hềtufp nghe nózzlz i đtvjx ếnbvc n Hùutvw ng-vưygyp ơkjmm ng. Lútvjx c tràfvub dưygyp tửthxm u hậadwd u ngưygyp ờpvkw i a chỉadwd nózzlz i trậadwd n Cai-hạuwic , Hạuwic ng Võbtjy bịipjy thua, tựwdvj tửthxm ởtqaw Ôunmn -giang, màfvub khôlhzr ng nghe thấgmmo y nózzlz i đtvjx ếnbvc n Hùutvw ng-vưygyp ơkjmm ng đtvjx ạuwic i chiếnbvc n An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng. Trẻygyp con họttht c vềtufp trậadwd n chiếnbvc n giữqacv a Hoàfvub ng-đtvjx ếnbvc vớlvtv i Suy Vưygyp u màfvub khôlhzr ng họttht c vềtufp trậadwd n chiếnbvc n giữqacv a An-dưygyp ơkjmm ng vưygyp ơkjmm ng vớlvtv i Đybkq ồqmpf Thưygyp . Dânbvc n chútvjx ng chỉadwd biếnbvc t cáazfi i nhụryqa c bịipjy Tầczwt n Thuỷjlna -hoàfvub ng cai trịipjy , màfvub quêjdnd n mấgmmo t cáazfi i hậadwd n Cổjlna -loa bịipjy Triệubqt u Đybkq àfvub pháazfi . Nam nữqacv thanh niêjdnd n chỉadwd còowlw n biếnbvc t đtvjx ếnbvc n diễunmn m tìthxm nh củohny a Tiêjdnd u Sửthxm vớlvtv i Lộystn ng Ngọttht c màfvub quêjdnd n chuyệubqt n Trưygyp ơkjmm ng Chi Mỵuwic Nưygyp ơkjmm ng.
Ngừymmn ng lạuwic i mộystn t lútvjx c y nózzlz i:
– Chíkjmm n Lạuwic c-hầczwt u, khôlhzr ng cầczwt n đtvjx áazfi nh, màfvub năekjh m ngưygyp ờpvkw i trởtqaw thàfvub nh đtvjx ầczwt y tớlvtv củohny a ta. Thuộystn c hạuwic lạuwic i tìthxm m cáazfi ch nay khen ngợgmmo i, mai ban thưygyp ởtqaw ng, khiếnbvc n cho hai Lạuwic c-hầczwt u mãadwd i mêjdnd vớlvtv i việubqt c pháazfi t triểjhto n văekjh n hoáazfi Trung-nguyêjdnd n, màfvub xa lìthxm a cáazfi i gọttht i làfvub phảowlw n Háazfi n phụryqa c Việubqt t. Rútvjx t cụryqa c chỉadwd cózzlz Đybkq àfvub o trang vàfvub Đybkq inh trang làfvub còowlw n giữqacv nguyêjdnd n. Cho nêjdnd n thuộystn c hạuwic cầczwt n phảowlw i ra tay tiêjdnd u diệubqt t.
Viêjdnd n võbtjy quan trẻygyp lạuwic i hỏjvdm i:
– Nhânbvc m Tháazfi i-thútvjx đtvjx ãadwd từymmn ng nêjdnd u cao nhânbvc n nghĩrkjv a bấgmmo y lânbvc u, thìthxm nay cũlxtv ng phảowlw i truyềtufp n mộystn t hịipjy ch đtvjx ểjhto kểjhto tộystn i Đybkq àfvub o, Đybkq inh, thìthxm ta ra quânbvc n mớlvtv i đtvjx ưygyp ợgmmo c dânbvc n chútvjx ng tôlhzr n phụryqa c. Vậadwd y Nhânbvc m Tháazfi i-thútvjx đtvjx ãadwd tìthxm m ra tộystn i trạuwic ng gìthxm củohny a hai trang chưygyp a? Tôlhzr i nghĩrkjv rằjozx ng ra quânbvc n đtvjx áazfi nh ngưygyp ờpvkw i vôlhzr lýabpn , thứpvkw nhấgmmo t làfvub áazfi c đtvjx ộystn c, dãadwd man vôlhzr nhânbvc n đtvjx ạuwic o, thứpvkw nhìthxm làfvub thấgmmo t nhânbvc n tânbvc m.
Đybkq ôlhzr -uýabpn Cửthxm u-chânbvc n Dưygyp ơkjmm ng Hiểjhto n nózzlz i:
– Lĩrkjv nh Nam côlhzr ng xuấgmmo t thânbvc n làfvub ngưygyp ờpvkw i nghĩrkjv a hiệubqt p nêjdnd n mớlvtv i đtvjx ưygyp a ra ýabpn kiếnbvc n đtvjx ózzlz . Nhưygyp ng ýabpn củohny a Tháazfi i-thútvjx đtvjx ạuwic i nhânbvc n làfvub đtvjx áazfi nh Đybkq àfvub o, Đybkq inh trang, sẽttht khiếnbvc n cho cáazfi c trang kia sợgmmo hãadwd i khôlhzr ng dáazfi m trởtqaw lạuwic i phảowlw n Háazfi n phụryqa c Việubqt t nữqacv a.
Đybkq àfvub o hầczwt u nghe bọttht n Háazfi n quan bàfvub n luậadwd n đtvjx áazfi nh trang ấgmmo p củohny a mìthxm nh, bấgmmo t giáazfi c ôlhzr ng rùutvw ng mìthxm nh nghĩrkjv :
– Thìthxm ra têjdnd n tưygyp ớlvtv ng trẻygyp nàfvub y làfvub Nghiêjdnd m Sơkjmm n, tưygyp ớlvtv c phong Lĩrkjv nh-nam côlhzr ng, lĩrkjv nh chứpvkw c Bìthxm nh-nam đtvjx ạuwic i tưygyp ớlvtv ng quânbvc n. Y làfvub ngưygyp ờpvkw i đtvjx ãadwd xảowlw thânbvc n đtvjx áazfi nh nhau vớlvtv i võbtjy sĩrkjv Vưygyp ơkjmm ng Mãadwd ng 20 trậadwd n, bịipjy thưygyp ơkjmm ng 15 lầczwt n, cứpvkw u Quang Vũlxtv , cùutvw ng Quang Vũlxtv phấgmmo t cờpvkw dựwdvj ng lạuwic i nhàfvub Háazfi n. Y đtvjx ưygyp ợgmmo c Quang Vũlxtv giao cho toàfvub n quyềtufp n sáazfi u quậadwd n Lĩrkjv nh-nam làfvub Nam-hảowlw i, Tưygyp ợgmmo ng-quậadwd n, Quếnbvc -lânbvc m, Giao-chỉadwd , Cửthxm u-chânbvc n vàfvub Nhậadwd t-nam. Thìthxm ra Nhânbvc m Diêjdnd n nhờpvkw Lĩrkjv nh-nam côlhzr ng mang quânbvc n vàfvub o diệubqt t trang ấgmmo p củohny a mìthxm nh vớlvtv i Đybkq inh sưygyp đtvjx ệubqt . May màfvub mìthxm nh biếnbvc t trưygyp ớlvtv c.
Tháazfi i-thútvjx Nhânbvc m Diêjdnd n tiếnbvc p:
– Thuộystn c hạuwic mớlvtv i trìthxm nh văekjh n lêjdnd n Bìthxm nh-nam đtvjx ạuwic i tưygyp ớlvtv ng quânbvc n, đtvjx ểjhto làfvub m sao đtvjx áazfi nh mộystn t trậadwd n, diệubqt t đtvjx ưygyp ợgmmo c hai trang. Do vậadwd y hôlhzr m nay Lĩrkjv nh-nam côlhzr ng đtvjx ạuwic i nhânbvc n mớlvtv i mang thiếnbvc t kỵuwic từymmn Giao-chỉadwd vàfvub o trợgmmo chiếnbvc n. Thuộystn c hạuwic đtvjx ịipjy nh kếnbvc sáazfi ch nhưygyp thếnbvc nàfvub y:
Thứpvkw nhấgmmo t, Đybkq ôlhzr -útvjx y Cửthxm u-chânbvc n Dưygyp ơkjmm ng tưygyp ớlvtv ng quânbvc n chỉadwd huy đtvjx áazfi nh Đybkq inh trang.
Thứpvkw nhìthxm , thuộystn c hạuwic chỉadwd huy đtvjx áazfi nh Đybkq àfvub o trang.
Thứpvkw ba, Đybkq ôlhzr sáazfi t Cửthxm u-chânbvc n Chu tưygyp ớlvtv ng quânbvc n chặthxm n đtvjx ưygyp ờpvkw ng rútvjx t lui củohny a giặthxm c vềtufp phíkjmm a Nhậadwd t-nam.
Ngàfvub y mai thuộystn c hạuwic sẽttht đtvjx ạuwic t thưygyp mờpvkw i Đybkq àfvub o Thếnbvc Kiệubqt t, Đybkq inh Đybkq ạuwic i đtvjx ếnbvc n phủohny Tháazfi i-thútvjx ăekjh n tiệubqt c, rồqmpf i tìthxm m cáazfi ch giữqacv lạuwic i cho đtvjx ếnbvc n chiềtufp u. Trong khi đtvjx ózzlz thìthxm sáazfi ng sớlvtv m Dưygyp ơkjmm ng Đybkq ôlhzr -útvjx y cho bao vânbvc y Đybkq inh trang: Sưygyp sốgiva 1 mặthxm t Đybkq ôlhzr ng, Tânbvc y, sưygyp sốgiva 2 phụryqa c ởtqaw đtvjx èystn o phíkjmm a Nam. Sưygyp kỵuwic thìthxm tấgmmo n côlhzr ng vàfvub o phíkjmm a Bắmhxk c. Giặthxm c thấgmmo y trốgiva ng mặthxm t Nam tấgmmo t chạuwic y qua đtvjx èystn o Đybkq ôlhzr n-dưygyp ơkjmm ng, sưygyp sốgiva 2 dùutvw ng cung têjdnd n tiêjdnd u diệubqt t. Cùutvw ng lútvjx c đtvjx ózzlz thìthxm chíkjmm nh thuộystn c hạuwic đtvjx áazfi nh Đybkq àfvub o trang. Sưygyp sốgiva 3 bao vânbvc y mặthxm t Tânbvc y, Nam khôlhzr ng cho chútvjx ng liêjdnd n lạuwic c vớlvtv i Đybkq inh trang. Sưygyp sốgiva 4 bao vânbvc y mặthxm t Đybkq ôlhzr ng. Sưygyp kỵuwic Giao-chỉadwd tấgmmo n côlhzr ng mặthxm t Bắmhxk c. Trong lútvjx c thuộystn c hạuwic giữqacv Đybkq àfvub o Thếnbvc Kiệubqt t, Đybkq inh Đybkq ạuwic i ởtqaw phủohny thìthxm cáazfi c vịipjy bao vânbvc y hai trang. Thuộystn c hạuwic sẽttht élvtv p hai têjdnd n Đybkq àfvub o, Đybkq inh đtvjx ầczwt u hàfvub ng, giảowlw i táazfi n trang củohny a chútvjx ng. Nếnbvc u chútvjx ng biếnbvc t đtvjx iềtufp u quy phụryqa c, thìthxm chútvjx ng ta chỉadwd việubqt c tiếnbvc n quânbvc n vàfvub o trong trang cửthxm ngưygyp ờpvkw i thay chútvjx ng làfvub m Lạuwic c-hầczwt u. Còowlw n chútvjx ng khôlhzr ng chịipjy u đtvjx ầczwt u hàfvub ng thìthxm thuộystn c hạuwic sẽttht đtvjx ốgiva t pháazfi o lệubqt nh, cáazfi c vịipjy cho tấgmmo n côlhzr ng.
Đybkq ôlhzr -sáazfi t Cửthxm u-chânbvc n Chu Khảowlw i hỏjvdm i:
– Trưygyp ờpvkw ng hợgmmo p chútvjx ng đtvjx ầczwt u hàfvub ng thìthxm giảowlw i quyếnbvc t gia đtvjx ìthxm nh chútvjx ng ra sao?
Nhânbvc m Diêjdnd n tủohny m tỉadwd m cưygyp ờpvkw i:
– Cho mỗdetr i gia đtvjx ìthxm nh mộystn t cáazfi i thuyềtufp n lớlvtv n, nộystn i ngàfvub y phảowlw i ra đtvjx ảowlw o Nghi-sơkjmm n ởtqaw . Thuyềtufp n tôlhzr i đtvjx ãadwd cho cắmhxk t đtvjx ai, đtvjx ụryqa c lỗdetr sẵjlna n, khi ra khơkjmm i bịipjy sózzlz ng đtvjx áazfi nh chìthxm m ngay.
Nghiêjdnd m Sơkjmm n khôlhzr ng đtvjx ồqmpf ng ýabpn :
– Ngưygyp ờpvkw i ta đtvjx ãadwd đtvjx ầczwt u hàfvub ng, màfvub còowlw n giếnbvc t tuyệubqt t nhưygyp vậadwd y, đtvjx ânbvc u cózzlz đtvjx ạuwic o nghĩrkjv a gìthxm ?
Nhânbvc m Diêjdnd n liếnbvc c ngang mắmhxk t, khôlhzr ng dáazfi m hỏjvdm i gìthxm .
Nghiêjdnd m Sơkjmm n nózzlz i:
– Nếnbvc u họttht đtvjx ầczwt u hàfvub ng thìthxm ta vẫdetr n đtvjx ểjhto cho họttht làfvub m Lạuwic c-hầczwt u. Đybkq ưygyp ợgmmo c mộystn t hàfvub o kiệubqt t đtvjx ầczwt u hàfvub ng còowlw n hơkjmm n đtvjx ưygyp ợgmmo c mộystn t trăekjh m têjdnd n xu phụryqa .
Giang sơ
(Phan Chu Trinh 1872-1926,
Chí
Dị
Ngẫ
Giang sơ
Trờ
– Đ
Ngư
– Khi trong lò
Đ
– Bố
Đ
– Con có
Đ
– Đ
Đ
– Ai đ
Đ
– Thư
Đ
Đ
Ô
Ngà
– Ta vì
Nó
Trư
Thờ
Quậ
Sau gầ
Tuy bê
Nguyê
Ghi chú
Đ
Thấ
– Con đ
Đ
– Đ
Đ
– Cuộ
Đ
– Vì
Đ
– Chú
Đ
– Bố
Đ
– Võ
Đ
– Bố
Đ
Đ
– Con biế
Đ
Đ
– Bố
Ngừ
– Chú
Đ
– Trả
Ghi chú
Theo cổ
Đ
– Con biế
Ngư
– Đ
Đ
– Bố
– Chú
Ghi chú
Tư
Nghe cha nó
– Sau nhâ
Đ
– Chắ
Đ
– Con lầ
– Con nghĩ
Đ
– Con đ
Đ
– Con tì
– Đ
Ô
– Con đ
Đ
Hai ngư
– Cá
Dứ
– Triệ
Y vừ
Thì
Nó
– Phả
Y rú
– Đ
Đ
– Ngư
Ngư
– Ta là
Đ
– Đ
Há
Đ
– Ngũ
Nghe bố
Dầ
– Bố
Đ
– Cho mỗ
Tê
– Xin đ
Đ
– Bố
Đ
– Con thắ
Đ
– Ta tha cho đ
Hai ngư
Đ
– Con đ
Đ
– Con thấ
– Nhữ
Ghi chú
Ô
Đ
– Lú
Đ
– Thế
– Là
Đ
– Con có
– Khô
Bâ
– Thì
– Đ
Sau khi biế
Đ
– Thự
Đ
– Con đ
– Con đ
– Đ
Đ
– Nguyê
Đ
– Đ
Kể
Hố
Đ
– Bố
Đ
– Con đ
Đ
Nó
– Con đ
– Khô
Đ
– Tạ
Đ
– Tổ
Đ
– Võ
Đ
– Đ
Hai cha con đ
– Khô
Hai cha con giậ
– Khô
Tê
– Quă
Đ
– Phen nà
Triệ
– Quâ
Ô
– Thì
Thờ
Đ
– Mộ
Như
Đ
Triệ
– Chú
Mấ
– Có
Đ
– Đ
Đ
– Bố
Đ
– Bố
Trờ
Sau đ
– Ta mang cơ
Cá
– Phá
Đ
– Con theo hư
Đ
Đ
– Từ
Thá
– Từ
Ngừ
– Mấ
Đ
– Chú
Nhâ
– Đ
Nghĩ
Mộ
– Tuyệ
Đ
Nhâ
– Thuộ
Ngừ
– Chí
Viê
– Nhâ
Đ
– Lĩ
Đ
– Thì
Thá
– Thuộ
Thứ
Thứ
Thứ
Ngà
Đ
– Trư
Nhâ
– Cho mỗ
Nghiê
– Ngư
Nhâ
Nghiê
– Nế
Chúc các bạn đọc truyện vui vẻ.
