Trưbcvg ớmydu c khi vàxxom o truyệnbze n
1. Quýdovs đnjss ộgbzr c giảkxei đnjss ãuntc đnjss ọsljy c Anh-hùuhyf ng Tiêbbbx u-sơzjvf n giai đnjss oạumao n mộgbzr t, mang têbbbx n Thầumao y tăjusu ng mởkiao nưbcvg ớmydu c. Thấmtxx y tăjusu ng mởkiao nưbcvg ớmydu c khôqzys ng phảkxei i làxxom têbbbx n mớmydu i, vìdsah đnjss ãuntc xuấmtxx t hiệnbze n vàxxom o đnjss ầumao u thếmxeq kỷitxx thứuhyf mưbcvg ờzfrg i hai, đnjss ểtcjv chỉalie chưbcvg vịcwtk tăjusu ng ni hồmtxx i đnjss ózjvf biếmxeq n đnjss ổhduo i Phậgbzr t-giádxqb o từymxg Ấumao n-đnjss ộgbzr , Trung-quốnjss c qua, thàxxom nh mộgbzr t Phậgbzr t-giádxqb o dâtcjv n tộgbzr c. Nhâtcjv n ởkiao hoàxxom n cảkxei nh mấmtxx t nưbcvg ớmydu c lâtcjv u dàxxom i trong gầumao n nghìdsah n năjusu m, cádxqb c ngàxxom i đnjss ãuntc lồmtxx ng đnjss ạumao o phádxqb p đnjss ứuhyf c Thếmxeq -tôqzys n vớmydu i chủbppd đnjss ạumao o tộgbzr c Việnbze t thờzfrg i vua Hùuhyf ng, vua An-Dưbcvg ơzjvf ng vua Trưbcvg ng làxxom m mộgbzr t. Bởkiao i vậgbzr y mớmydu i cózjvf câtcjv u:
Đdsah ạumao o phádxqb p bấmtxx t dịcwtk quốnjss c đnjss ạumao o".
Vìdsah nưbcvg ớmydu c mấmtxx t đnjss ãuntc lâtcjv u, nay cádxqb c ngàxxom i dựhcwa ng lạumao i đnjss ưbcvg ợhkpm c, nêbbbx n ngưbcvg ờzfrg i đnjss ưbcvg ơzjvf ng thờzfrg i dùuhyf ng câtcjv u Thầumao y tăjusu ng mởkiao nưbcvg ớmydu c đnjss ểtcjv ghi nhớmydu côqzys ng ơzjvf n.
Đdsah ạumao o-phádxqb p, dâtcjv n tộgbzr c làxxom mộgbzr t khôqzys ng cózjvf nghĩyksq a toàxxom n thểtcjv tộgbzr c Việnbze t phảkxei i sốnjss ng trong đnjss ạumao o Phậgbzr t, màxxom cózjvf nghĩyksq a: Đdsah em đnjss ạumao o phádxqb p củbppd a đnjss ứuhyf c Thếmxeq -Tôqzys n ra giúeaob p dâtcjv n tộgbzr c. Đdsah em đnjss ứuhyf c từymxg bi, hỷitxx xảkxei làxxom m căjusu n bảkxei n trong việnbze c trịcwtk dâtcjv n.
Giai đnjss oạumao n hai, chỉalie rõsjly mộgbzr t Phậgbzr t-tửynad trong ngôqzys i vịcwtk hoàxxom ng đnjss ếmxeq , đnjss em đnjss ạumao o phádxqb p ra trịcwtk nưbcvg ớmydu c, làxxom m cho dâtcjv n chúeaob ng ấmtxx m no, sung sưbcvg ớmydu ng nhưbcvg thờzfrg i vua Hùuhyf ng, vua Trưbcvg ng. So sádxqb nh vớmydu i Trung-nguyêbbbx n bấmtxx y giờzfrg hoàxxom n toàxxom n dùuhyf ng Nho, khádxqb c hẳxxom n. Thếmxeq nhưbcvg ng khôqzys ng cózjvf ma sao cózjvf Phậgbzr t? Bởkiao i vậgbzr y trong triềliuz u Thuậgbzr n-Thiêbbbx n hoàxxom ng đnjss ếmxeq (Lýdovs Thádxqb i-tổhduo ) quêbbbx n ăjusu n, quêbbbx n ngủbppd lo cho dâtcjv n, thìdsah ma qủbppd i hiệnbze n ra dưbcvg ớmydu i lớmydu p Hồmtxx ng-thiếmxeq t giádxqb o. Lạumao i cózjvf nhữymxg ng con ma, con quỷitxx đnjss ộgbzr i lốnjss t tăjusu ng ni nhưbcvg Nguyêbbbx n-Hạumao nh, Hoàxxom ng-Liêbbbx n, Thạumao ch-Phụhkpm ng.
2. Đdsah ếmxeq n giai đnjss oạumao n ba thờzfrg i đnjss ạumao i Tiêbbbx u-sơzjvf n biếmxeq n sang mộgbzr t néhvkw t mớmydu i, thuậgbzr t côqzys ng cuộgbzr c phònyah ng ngựhcwa biêbbbx n cưbcvg ơzjvf ng phíxxom a Bắukwu c củbppd a 207 khêbbbx đnjss ộgbzr ng, tứuhyf c cádxqb c bộgbzr lạumao c dâtcjv n tộgbzr c thiểtcjv u sốnjss . Suốnjss t mấmtxx y nghìdsah n năjusu m, cho đnjss ếmxeq n nay, cádxqb c khêbbbx đnjss ộgbzr ng nhưbcvg hàxxom ng ràxxom o, bảkxei o vệnbze Bắukwu c-cưbcvg ơzjvf ng Đdsah ạumao i-Việnbze t.
Vàxxom o thờzfrg i vua Hùuhyf ng, vua An-Dưbcvg ơzjvf ng, vua Trưbcvg ng, lãuntc nh thổhduo nưbcvg ớmydu c ta tớmydu i hồmtxx Đdsah ộgbzr ng-đnjss ìdsah nh. Riêbbbx ng lĩyksq nh đnjss ịcwtk a quậgbzr n Giao-chỉalie gồmtxx m lưbcvg u vựhcwa c sôqzys ng Hồmtxx ng tứuhyf c Bắukwu c-Việnbze t ngàxxom y nay vàxxom vùuhyf ng lưbcvg u vựhcwa c sôqzys ng Tảkxei -giang, Hữymxg u-giang tứuhyf c vùuhyf ng Nam Trung-quốnjss c nhưbcvg : Lộgbzr c-xuâtcjv n, Nguyêbbbx n-dưbcvg ơzjvf ng, Khâtcjv u-bắukwu c, Văjusu n-sơzjvf n, Phúeaob -đnjss ịcwtk nh (thuộgbzr c Vâtcjv n-Nam). Mộgbzr t phầumao n phíxxom a Tâtcjv y-Nam sôqzys ng Tảkxei -giang nhưbcvg Đdsah iềliuz n-lâtcjv m, Bádxqb ch-sắukwu c, Đdsah iềliuz n-dưbcvg ơzjvf ng, Đdsah iềliuz n-Đdsah ôqzys ng, Sùuhyf ng-tảkxei , Bồmtxx -Bắukwu c, Nhạumao c-xuyêbbbx n thuộgbzr c Quảkxei ng-Tâtcjv y.(1)
Nhữymxg ng năjusu m 1981-1982-1983 khi côqzys ng tádxqb c cho Liêbbbx n-hiệnbze p cádxqb c việnbze n bàxxom o chếmxeq châtcjv u Âjusu u (Coopéhvkw rative Européhvkw enne Pharmaceutique, viếmxeq t tắukwu t làxxom CEP), Ủmtie y-ban trao đnjss ổhduo i Y-họsljy c Phádxqb p-Hoa (Comitéhvkw Méhvkw dical Franco-Chinois, viếmxeq t tắukwu t làxxom CMFC) du hàxxom nh sưbcvg u khảkxei o trong cádxqb c vùuhyf ng trêbbbx n, tôqzys i đnjss ãuntc đnjss ưbcvg ợhkpm c phỏxzeo ng vấmtxx n trưbcvg ớmydu c sau gầumao n năjusu m mưbcvg ơzjvf i giònyah ng họsljy trong vùuhyf ng nàxxom y. Cózjvf tớmydu i bốnjss n mưbcvg ơzjvf i ba giònyah ng cho biếmxeq t gia phảkxei chéhvkw p rằmxeq ng, tổhduo tiêbbbx n họsljy vàxxom o thờzfrg i Tốnjss ng cònyah n làxxom ngưbcvg ờzfrg i Việnbze t. Tôqzys i cũohpi ng mònyah mẫknbi m vàxxom o bảkxei o tàxxom ng việnbze n đnjss ịcwtk a phưbcvg ơzjvf ng, cơzjvf quan bảkxei o tồmtxx n di tíxxom ch cấmtxx p xãuntc đnjss ểtcjv nghiêbbbx n cứuhyf u vềliuz kếmxeq t quảkxei nhữymxg ng cuộgbzr c khai quậgbzr t trong cádxqb c vùuhyf ng nózjvf i trêbbbx n.
Mộgbzr t sốnjss mộgbzr tìdsah m thấmtxx y nhữymxg ng viêbbbx n gạumao ch trêbbbx n nắukwu p quan tàxxom i ghi têbbbx n ngưbcvg ờzfrg i quádxqb cốnjss vớmydu i nhữymxg ng niêbbbx n hiệnbze u củbppd a:
_ Vua Lêbbbx -đnjss ạumao i-Hàxxom nh nhưbcvg Thiêbbbx n-Phúeaob c (980-988) Hưbcvg ng-thốnjss ng (989-993) Ứxdvc ng-thiêbbbx n (994-1005),
_ Vua Lýdovs Thádxqb i-Tổhduo nhưbcvg Thuậgbzr n-Thiêbbbx n (1010-1028), Lýdovs Thádxqb i-Tôqzys ng nhưbcvg Thiêbbbx n-Thàxxom nh (1028-1033) Thôqzys ng-Thụhkpm y (1034-1037).
_ Di tíxxom ch gầumao n nhấmtxx t làxxom ngôqzys i mộgbzr giònyah ng họsljy Quádxqb ch ởkiao vùuhyf ng Đdsah iềliuz n-Đdsah ôqzys ng thuộgbzr c Quảkxei ng-Tâtcjv y ghi:
Quádxqb ch côqzys ng húeaob y Tuầumao n. Thụhkpm y Minh-Mẫknbi n
Chung ưbcvg thậgbzr p tam nhậgbzr t, thậgbzr p nhịcwtk nguyệnbze t, Týdovs thờzfrg i
Kim vưbcvg ơzjvf ng Đdsah ạumao i-Đdsah ịcwtk nh, bádxqb t niêbbbx n, Ấumao t-Mãuntc o
Nghĩyksq a làxxom : Ôbppd ng họsljy Quádxqb ch têbbbx n làxxom Tuầumao n, têbbbx n thụhkpm y làxxom Minh-Mẫknbi n, từymxg trầumao n giờzfrg Týdovs ngàxxom y mưbcvg ờzfrg i ba, thádxqb ng chạumao p. Nhằmxeq m niêbbbx n hiệnbze u đnjss ứuhyf c vua Đdsah ạumao i-Đdsah ịcwtk nh năjusu m thứuhyf tádxqb m, tứuhyf c năjusu m Ấumao t-Mãuntc o. Tra trong sửynad , Đdsah ạumao i-Đdsah ịcwtk nh làxxom niêbbbx n hiệnbze u củbppd a vua Lýdovs Anh-Tôqzys ng. Năjusu m thứuhyf tádxqb m làxxom năjusu m 1147.
Tạumao i Khâtcjv u-bắukwu c, Văjusu n-sơzjvf n, Phúeaob c-đnjss ịcwtk nh thuộgbzr c Vâtcjv n-Nam cònyah n cózjvf đnjss ềliuz n, miếmxeq u thờzfrg côqzys ng chúeaob a Bảkxei o-Hònyah a, nhưbcvg ng khôqzys ng biếmxeq t côqzys ng chúeaob a Bảkxei o-Hònyah a Lýdovs hay Thâtcjv n. Ngưbcvg ờzfrg i ta đnjss ãuntc khai quậgbzr t nhiềliuz u mộgbzr ngưbcvg ờzfrg i Việnbze t, ghi lạumao i nhữymxg ng di tíxxom ch đnjss ờzfrg i Trầumao n vớmydu i niêbbbx n hiệnbze u vua Trầumao n Thádxqb i-Tôqzys ng, Nhâtcjv n-tôqzys ng.
Giữymxg a hai vùuhyf ng đnjss ồmtxx ng bằmxeq ng Tảkxei -giang, Hữymxg u-giang vớmydu i Trung-châtcjv u Bắukwu c-Việnbze t chia cádxqb ch nhau bằmxeq ng khu rừymxg ng núeaob i Bắukwu c-biêbbbx n ngàxxom y nay. Trong đnjss ádxqb m rừymxg ng núeaob i nàxxom y cózjvf 207 nhózjvf m sắukwu c tộgbzr c Mèymdg o, Thádxqb i, Mádxqb n, Nùuhyf ng, Tàxxom y, Mưbcvg ờzfrg ng. Sửynad gia Trung-quốnjss c gọsljy i họsljy làxxom Man-dâtcjv n, hoặliuz c Khêbbbx -đnjss ộgbzr ng. Sựhcwa thựhcwa c nhữymxg ng khêbbbx -đnjss ộgbzr ng làxxom di tíxxom ch củbppd a cádxqb c Lạumao c-ấmtxx p thờzfrg i vua Văjusu n-lang, Âjusu u-lạumao c, Lĩyksq nh-Nam cònyah n sózjvf t lạumao i.
Khi Mãuntc Việnbze n chiếmxeq m trọsljy n Lĩyksq nh-Nam. Y trồmtxx ng mộgbzr t cộgbzr t Đdsah ồmtxx ng-trụhkpm ởkiao biêbbbx n giớmydu i Giao-chỉalie , Quếmxeq -lâtcjv m, Tưbcvg ợhkpm ng-quậgbzr n. Nếmxeq u vậgbzr y, đnjss ồmtxx ng trụhkpm phảkxei i nằmxeq m ởkiao khu tứuhyf giádxqb c Nam-ninh, Liễluqp u-châtcjv u, Bắukwu c-sắukwu c, Nam-đnjss ơzjvf n, chứuhyf khôqzys ng thểtcjv nằmxeq m trong lãuntc nh thổhduo Bắukwu c-Việnbze t.
Thờzfrg i vua Ngôqzys đnjss ádxqb nh quâtcjv n Nam-Hádxqb n, ngàxxom i chỉalie đnjss uổhduo i chúeaob ng khỏxzeo i trung châtcjv u Bắukwu c-Việnbze t, tớmydu i vùuhyf ng núeaob i non Bắukwu c-cưbcvg ơzjvf ng ngàxxom y nay, tứuhyf c đnjss uổhduo i khỏxzeo i phầumao n lưbcvg u vựhcwa c sôqzys ng Hồmtxx ng, chứuhyf khôqzys ng đnjss uổhduo i khỏxzeo i lĩyksq nh đnjss ịcwtk a Giao-chỉalie cũohpi . Từymxg đnjss ấmtxx y biêbbbx n cưbcvg ơzjvf ng Hoa-Việnbze t ngăjusu n cádxqb ch nhau bằmxeq ng khu núeaob i non Bắukwu c-cưbcvg ơzjvf ng vớmydu i 207 Khêbbbx -đnjss ộgbzr ng.
Trong thờzfrg i gian Bắukwu c-thuộgbzr c, cádxqb c khêbbbx -đnjss ộgbzr ng vàxxom biêbbbx n cưbcvg ơzjvf ng khôqzys ng đnjss ặliuz t ra. Vìdsah ngưbcvg ờzfrg i Hoa coi toàxxom n thểtcjv lãuntc nh thổhduo ta thuộgbzr c Thiêbbbx n-hạumao tứuhyf c đnjss ấmtxx t củbppd a họsljy .
Lúeaob c vua Lêbbbx Đdsah ạumao i-Hàxxom nh đnjss ádxqb nh Nam-Hádxqb n, cũohpi ng khôqzys ng chiếmxeq m lạumao i lãuntc nh thổhduo Lĩyksq nh-Nam cũohpi đnjss ãuntc đnjss àxxom nh, màxxom khôqzys ng đnjss ònyah i lạumao i toàxxom n vẹuhyf n cốnjss thổhduo Gia-chỉalie . Thàxxom nh ra cádxqb c khêbbbx -đnjss ộgbzr ng khi ta mạumao nh theo ta, khi Tầumao u mạumao nh theo Tầumao u.
Đdsah ếmxeq n đnjss ờzfrg i Lýdovs , Đdsah ạumao i-Việnbze t giầumao u mạumao nh, triềliuz u đnjss ìdsah nh mớmydu i nghĩyksq đnjss ếmxeq n việnbze c chiếmxeq m lạumao i 207 khêbbbx đnjss ộgbzr ng, vìdsah biếmxeq t mìdsah nh ởkiao gầumao n, Tốnjss ng ởkiao xa.
Việnbze c đnjss ầumao u tiêbbbx n, vua Lýdovs Thádxqb i-Tổhduo (Thuậgbzr n-Thiêbbbx n hoàxxom ng đnjss ếmxeq ) phong cho Thâtcjv n Thiệnbze u-Anh thốnjss ng lĩyksq nh 207 khêbbbx -đnjss ộgbzr ng. Ngàxxom i gảkxei côqzys ng chúeaob a thứuhyf nhìdsah cho con Thiệnbze u-Anh làxxom Thừymxg a-Qúeaob y, vớmydu i sắukwu c phong Lĩyksq nh-Nam bảkxei o-quốnjss c, hoàxxom dâtcjv n côqzys ng chúeaob a, gọsljy i tắukwu t làxxom côqzys ng chúeaob a Bảkxei o-Hònyah a. Hai ngưbcvg ờzfrg i ra sứuhyf c tranh dàxxom nh thốnjss ng nhấmtxx t cádxqb c khêbbbx đnjss ộgbzr ng nhưbcvg ng khôqzys ng thàxxom nh.
Con củbppd a côqzys ng-chúeaob a Bảkxei o-Hònyah a cùuhyf ng phònyah mãuntc Thâtcjv n Thừymxg a-Quýdovs làxxom Thâtcjv n Thiệnbze u-Thádxqb i lạumao i đnjss ưbcvg ợhkpm c vua Lýdovs Thádxqb i-Tôqzys ng gảkxei côqzys ng chúeaob a Bìdsah nh-Dưbcvg ơzjvf ng cho. Chíxxom nh côqzys ng chúeaob a Bìdsah nh-Dưbcvg ơzjvf ng, cùuhyf ng phònyah mãuntc Thâtcjv n Thiệnbze u-Thádxqb i đnjss ãuntc thàxxom nh côqzys ng trong việnbze c chiếmxeq m lạumao i toàxxom n vẹuhyf n 207 khêbbbx đnjss ộgbzr ng, thốnjss ng nhấmtxx t thàxxom nh nưbcvg ớmydu c Bắukwu c-biêbbbx n. Hai vịcwtk cònyah n tiếmxeq n lêbbbx n phíxxom a Bắukwu c vùuhyf ng núeaob i đnjss i vàxxom o vùuhyf ng lưbcvg u vựhcwa c Tảkxei , Hữymxg u-giang.
Bộgbzr sádxqb ch nàxxom y thuậgbzr t giai đnjss oạumao n chiếmxeq n tranh đnjss ózjvf . Giai đnjss oạumao n dàxxom nh cốnjss thổhduo trong thờzfrg i đnjss ạumao i Tiêbbbx u-sơzjvf n mang têbbbx n Bìdsah nh-Dưbcvg ơzjvf ng ngoạumao i sửynad , Bìdsah nh-Dưbcvg ơzjvf ng ngoạumao i truyệnbze n hoặliuz c Anh-hùuhyf ng Bắukwu c-cưbcvg ơzjvf ng.
Tiếmxeq c thay, vùuhyf ng đnjss ấmtxx t đnjss ồmtxx ng bằmxeq ng phíxxom a Bắukwu c củbppd a 207 khêbbbx -đnjss ộgbzr ng, vàxxom o thờzfrg i Lêbbbx giặliuz c Mạumao c Đdsah ăjusu ng-Dung hiếmxeq n cho quâtcjv n Minh, vàxxom vàxxom o thờzfrg i Phádxqb p thuộgbzr c ngưbcvg ờzfrg i Phádxqb p cắukwu t phầumao n nữymxg a cho Trung-hoa dâtcjv n quốnjss c (2) Đdsah au hơzjvf n, gầumao n đnjss âtcjv y cuộgbzr c chiếmxeq n tranh Hoa-Việnbze t. Việnbze t bịcwtk mấmtxx t 56 xãuntc thuộgbzr c vùuhyf ng Cao-lạumao ng (3) . Sau cuộgbzr c chiếmxeq n, phíxxom a Việnbze t quêbbbx n, khôqzys ng nhắukwu c nhởkiao gìdsah tớmydu i đnjss ònyah i lạumao i.
3. Huyềliuz n sửynad kểtcjv rằmxeq ng quốnjss c tổhduo Kinh-Dưbcvg ơzjvf ng kếmxeq t hôqzys n vớmydu i côqzys ng chúeaob a con vua Đdsah ộgbzr ng-đnjss ìdsah nh. Rồmtxx i quốnjss c tổhduo Lạumao c-Long kếmxeq t hôqzys n vớmydu i côqzys ng chúeaob a Âjusu u-Cơzjvf . Sau khi kếmxeq t hôqzys n cảkxei hai vịcwtk quốnjss c tổhduo đnjss ềliuz u đnjss ưbcvg a quốnjss c mẫknbi u lêbbbx n núeaob i Tam-sơzjvf n trêbbbx n hồmtxx Đdsah ộgbzr ng-đnjss ìdsah nh hưbcvg ởkiao ng thanh phúeaob c ba năjusu m. Khi cádxqb c vịcwtk lêbbbx n núeaob i Chíxxom n vạumao n hoa tầumao m xuâtcjv n nởkiao . Sau nàxxom y, vàxxom o thờzfrg i Lĩyksq nh-Nam, anh hùuhyf ng cũohpi ng đnjss ạumao i hộgbzr i trêbbbx n núeaob i Tam-sơzjvf n tuyêbbbx n cádxqb o khởkiao i binh. Tiếmxeq p theo, cózjvf hai trậgbzr n đnjss ádxqb nh kinh thiêbbbx n đnjss ộgbzr ng đnjss ịcwtk a xẩbbbx y ra tạumao i đnjss âtcjv y.
Phíxxom a Nam hồmtxx Đdsah ộgbzr ng-đnjss ìdsah nh làxxom sôqzys ng Tưbcvg ơzjvf ng chảkxei y theo hưbcvg ớmydu ng Bắukwu c vềliuz Nam, qua Hồmtxx -Nam, Quảkxei ng-Tâtcjv y. Bêbbbx n hữymxg u ngạumao n sôqzys ng Tưbcvg ơzjvf ng cózjvf ngọsljy n núeaob i Thiêbbbx n-đnjss àxxom i làxxom nơzjvf i vua Đdsah ếmxeq -Minh lậgbzr p đnjss àxxom n tếmxeq cádxqb o trờzfrg i đnjss ấmtxx t, phong cho con trưbcvg ởkiao ng làxxom m vua phưbcvg ơzjvf ng Bắukwu c (nay làxxom Trung-quốnjss c) tứuhyf c vua Nghi; con thứuhyf làxxom m vua phưbcvg ơzjvf ng Nam (nay làxxom Việnbze t-Nam) tứuhyf c vua Kinh-Dưbcvg ơzjvf ng. Di tíxxom ch đnjss ózjvf nay vẫknbi n cònyah n.
Huyềliuz n sửynad ghi rằmxeq ng: Lạumao c-Long quâtcjv n chia trăjusu m con đnjss i khắukwu p nơzjvf i qui dâtcjv n lậgbzr p ấmtxx p, mỗcdsm i năjusu m hộgbzr i nhau tạumao i cádxqb nh đnjss ồmtxx ng Tưbcvg ơzjvf ng mộgbzr t lầumao n.
Vìdsah nhữymxg ng lýdovs do đnjss ózjvf , đnjss ầumao u năjusu m 1981, tôqzys i lấmtxx y mádxqb y bay đnjss i Bắukwu c-kinh, đnjss ổhduo i mádxqb y bay từymxg Bắukwu c-kinh đnjss i Trưbcvg ờzfrg ng-sa. Từymxg Trưbcvg ờzfrg ng-sa tôqzys i dùuhyf ng xe đnjss i lêbbbx n Nhạumao c-dưbcvg ơzjvf ng trấmtxx n, rồmtxx i thuêbbbx xuồmtxx ng thăjusu m hồmtxx Đdsah ộgbzr ng-đnjss ìdsah nh, núeaob i Tam-sơzjvf n, Quâtcjv n-sơzjvf n. Tôqzys i quan sádxqb t chi tiếmxeq t phong cảkxei nh, hoa cỏxzeo vàxxom o tiếmxeq t Xuâtcjv n đnjss ểtcjv tưbcvg ờzfrg ng thuậgbzr t cuộgbzr c khởkiao i nghiãuntc cùuhyf ng hai trậgbzr n đnjss ádxqb nh vàxxom o thờzfrg i vua Trưbcvg ng cho đnjss úeaob ng.
Sau đnjss ózjvf tôqzys i đnjss i thăjusu m Tưbcvg ơzjvf ng-đnjss àxxom i, ba cádxqb nh đnjss ồmtxx ng Tưbcvg ơzjvf ng: Tưbcvg ơzjvf ng-Nam, Tưbcvg ơzjvf ng-trung, Tưbcvg ơzjvf ng-Âjusu u vàxxom Thiêbbbx n-đnjss àxxom i.
Trong bộgbzr Anh-hùuhyf ng Bắukwu c-cưbcvg ơzjvf ng nàxxom y, tôqzys i sẽxdvc thuậgbzr t chi tiếmxeq t nhữymxg ng sựhcwa kiệnbze n đnjss ózjvf .
Xin kíxxom nh mờzfrg i quýdovs đnjss ộgbzr c giảkxei đnjss ọsljy c Anh-hùuhyf ng Bắukwu c-cưbcvg ơzjvf ng, đnjss ểtcjv thấmtxx y tổhduo tiêbbbx n ta anh hùuhyf ng nhưbcvg thếmxeq nàxxom o.
Viếmxeq t tạumao i Paris ngàxxom y giỗcdsm tổhduo Hùuhyf ng-vưbcvg ơzjvf ng năjusu m Tâtcjv n-Mùuhyf i (1991).
Yêbbbx n-tửynad cưbcvg -sĩyksq Trầumao n-đnjss ạumao i-Sỹdovs .
Ghi chúeaob
(1) Đdsah ộgbzr c giảkxei cózjvf thểtcjv tìdsah m hiểtcjv u rõsjly ràxxom ng hơzjvf n vấmtxx n đnjss ềliuz nàxxom y xin đnjss ọsljy c nhữymxg ng bàxxom i nghiêbbbx n cứuhyf u vềliuz lịcwtk ch-sửynad , đnjss ịcwtk a lýdovs , triếmxeq t họsljy c , văjusu n hózjvf a Việnbze t củbppd a cádxqb c vịcwtk họsljy c giảkxei đnjss ãuntc đnjss i tiêbbbx n phong nhưbcvg : Nguyễluqp n Đdsah ăjusu ng-Thụhkpm c, Lưbcvg ơzjvf ng Kim-Đdsah ịcwtk nh, Thádxqb i Văjusu n-Kiểtcjv m.
(2) Hoàxxom ng-xuâtcjv n-Hãuntc n, Lýdovs -thưbcvg ờzfrg ng-Kiệnbze t, nhàxxom xuấmtxx t bảkxei n Sôqzys ng-Nhịcwtk Hàxxom -nộgbzr i 1949. Trang 88.
(3) Việnbze c nàxxom y xẩbbbx y ra năjusu m 1978.
1. Quý
Đ
Vì
Đ
Giai đ
2. Đ
Và
Nhữ
Mộ
_ Vua Lê
_ Vua Lý
_ Di tí
Quá
Chung ư
Kim vư
Nghĩ
Tạ
Giữ
Khi Mã
Thờ
Trong thờ
Lú
Đ
Việ
Con củ
Bộ
Tiế
3. Huyề
Phí
Huyề
Vì
Sau đ
Trong bộ
Xin kí
Viế
Yê
Ghi chú
(1) Đ
(2) Hoà
(3) Việ
Chúc các bạn đọc truyện vui vẻ.
